Open Journal Systems

Anatomia gniewu według Bazylego Wielkiego

Mieczysław Paczkowski

Abstrakt


Artykuł otwiera przedstawienie mowy „Przeciwko gniewliwym” Bazylego Wielkiego w kontekście jego nauczania praktyczno – moralnego. Następnie zostają ukazane przyczyny i objawy gniewu. Poprzez przybliżenie kwestii niebezpiecznego uczucia Kapadocejczyk wyczula swoich słuchaczy na to, by unikać tego zgubnego grzechu, który czyni człowieka szalonym i powoduje jego zezwierzęcenie. Porównuje człowieka ogarniętego złością do niebezpiecznych i jadowitych zwierząt, osób dotkniętych chorobą psychiczną lub opętanych przez demona. Za pomocą sugestywnych metafor, kaznodzieja ukazuje destrukcyjną siłę gniewu i jego zgubne konsekwencje. Uznaje jednak pozytywne jego skutki, gdyż to uczucie, odpowiednio ukierunkowane i odmienione, może służyć wielu dobrym aktom. Chrześcijanie mogą posłużyć się tym impulsem w walce ze złem. Środkami zaradczymi przeciwko gniewowi są: spokój, posłuszeństwo Słowu Bożemu, naśladowanie przykładu Chrystusa i postaci biblijnych.

Słowa kluczowe


gniew; Bazyli Wielki (św.); patrystyka; homiletyka starożytna; uczucia; nauczanie moralne

Bibliografia


Źródła

Basilius Caesariensis, Ad adolescentes de legendis libris gentilium (PG 31, 564 C-589 A); tł. polskie: Św. Bazyli Wielki, Wybór homilii i kazań (tł. T. Sinko; Złoty Wiek Myśli Chrześcijańskiej 1; Kraków: Wydawnictwo Mariackie 1947) 213-230.

Basilius Caesariensis, Attende tibi ipsi (PG 31, 197 C-217 B).

Basilius Caesariensis, Homilia X: Adversus eos qui irascuntur (PG 31, 353 A-372 B); tł. polskie: Św. Bazyli Wielki, Wybór homilii i kazań (tł. T. Sinko; Złoty Wiek Myśli Chrześcijańskiej 1; Kraków: Wydawnictwo Mariackie 1947) 130-142.

Basilius Caesariensis, Homiliae in Hexaemeron I-IX (red. S. Giet) (SCh 26 bis; Paris: du Cerf2 1968).

Basilius Caesariensis, Moralia (PG 31, 692 D-869 C); tł. polskie: Bazyli Wielki, Reguły moralne, w: Pisma ascetyczne, 1 (tł. J. Naumowicz) (ŹM 5; Kraków: Tyniec 1994) 109-278.

Basilius Caesariensis, Regulae brevius tractatae (PG 31, 1052 D-1305 B); tł. polskie: tł. polskie: Bazyli Wielki, Reguły krótsze, w: Pisma ascetyczne, 2 (tł. J. Naumowicz) (ŹM 6; Kraków: Tyniec 1995) 207-501.

Basilius Caesariensis, Regulae fusius tractatae (PG 31, 889 A-1052 C); tł. polskie: Bazyli Wielki, Reguły dłuższe, w: Pisma ascetyczne, 2 (tł. J. Naumowicz) (ŹM 6; Kraków: Tyniec 1995) 45-203.

Evagrius Ponticus, De octo spiritibus malitiae (PG 79, 1145 A – 1164 D), tł. polskie: Ewagriusz z Pontu, O ośmiu duchach zła, w: Ewagriusz z Pontu, Pisma ascetyczne, 1 (tł. L. Nieścior, ŹM 18, Kraków: Tyniec 1998) 373-403.

Evagrius Ponticus, Epistulae LXII (ed. W. Frankenberg) (Evagrius Ponticus, Abhandlungen der königlichen Gesselschaft der Wissenschaften zu Göttingen; Philologisch-historische Klasse, Neue Folge 1/2; Berlin: Weidmannsche Buchhandlung 1912) 564-611; tł. polskie: Listy Ewagriusza z Pontu, w: Ewagriusz z Pontu, Pisma ascetyczne, 1, (tł. A. Ziernicki – L. Nieścior; ŹM 18, Kraków: Tyniec 1998) 110-200.

Evagrius Ponticus, Practicus, (ed. C. i A. Guillaumont) (SCh 170-171; Paris: du Cerf 1971); tł. polskie: Ewagriusz z Pontu, O praktyce [ascetycznej], w: Ewagriusz z Pontu, Pisma ascetyczne, 1 (tł. E. Kędziorek; ŹM 18; Kraków – Tyniec 1998) 201-230.

Iohannes Chrysostomus, Ecloga de ira et livore (PG 65, 567-902).

Lucii Annaei Senecae opera quae supersunt. Dialogorum libri XII (ed. F. Haase), (Leipzig: Teubner 1874) I/1), 35-36; tł. polskie: Lucjusz Anneusz Seneka, Dialogi (tł. L. Joachimowicz; Warszawa: PAX 1998) 203-331.

Origenes, De principiis, I-II (red. H. Crouzel–M. Simonetti) (SCh 252-253; Paris: du Cerf 1978); tł. polskie: Orygenes, O zasadach (tł. S. Kalinkowski; ŹMT 1; Kraków: WAM 1996).

Rufinus Tyrannius, Praefatio in Regulam S. Basilii (PL 103, 485 D-486 B).

Opracowania

Bloomfield M.W., The Seven Deadly Sins. An Introduction to the History of a Religious Concept, with Special Reference to Medieval English Literature (East Lansing [Michigan]: Michigan State College Press 1952).

Cremaschi L., „Malattia e medicina in Basilio di Cesarea”, Parola Spirito e Vita 40 (2000) 143-152.

De Durand M.G., „La colère chez S. Jean Chrysostome”, RSR 67/1 (1993) 61-77.

Gillette G., Four Faces of Anger: Seneca, Evagrius Ponticus, Cassian, and Augustine (Lanham: University Press of America 2010).

Gribomont J., „Exploration dans les homéliaires d’Orient”, Rivista di Storia e Letteratura religiosa 14 (1978) 229-241.

Ide P., Adrian L. (współpr.), Siedem grzechów głównych. O starych sprawach po nowemu, przekł. M. Różańska (Ząbki: Apostolicum 2012).

Larchet J.-C., Terapia chorób duchowych. Wstęp do tradycji ascetycznej Kościoła prawosławnego (Hajnówka: Bratczyk 2016).

Lester A.D., The Angry Christian: A Theology for Care and Counseling (Louisville-London: Westminster John Knox 2003).

Long A. A., Epictetus: A Stoic and Socratic Guide to Life (Oxford: Clarendon Press 2002).

Pohlenz M., Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1990).

Quasten J., Patrologia. Dal concilio di Nicea a quello di Calcedonia, II (Casale Monferrato: Marietti 1983).

Ravasi G., Bramy grzechu. Siedem grzechów głównych, przeł. K. Stopa (Kraków: Salwator 2011).

Rouillard E., „L’édition des homélies morales de Basile de Césarée”, SP 18/2 (1989) 75-78.

Špidlík T., Duchowość chrześcijańskiego Wschodu. Przewodnik systematyczny, (Kraków: Bratni Zew 2005).

Vecchio S., „«Ira mala/ira bona». Storia di un vizio che qualche volta è una virtù (XLV Convegno di Studi Bonaventuriani. Vizi e virtù secondo Bonaventura e nella tradizione cristiana medievale [Bagnoregio, 7-8 giugno 1997] Bagnoregio [Viterbo], 1998)”, Doctor Seraphicus 45 (1998) 41-62.

Vegetti M., „Passioni antiche: l’io collerico”, Storia delle passioni (red. S. Vegetti Finzi) (Bari: Editori Laterza 1995) 39-73.

Zwoliński A., Gniew (Siedem grzechów głównych) (Radom: Polwen–Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne 2008).


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Verbum Vitae | Instytut Nauk Biblijnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

 


 

Licencja Creative Commons
Teksty w czasopiśmie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.