Wpływ osobowości dyssocjalnej na rozeznanie oceniające co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich - Tumanevych, Ganna (Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich, 2019)
Rozeznanie oceniające jest nieodzownym elementem zgody małżeńskiej, która stanowi akt ludzki, zakładając działanie umysłu i woli. Do podjęcia zobowiązań małżeńskich jest niezbędne nie tylko teoretyczne poznanie małżeństwa, lecz także zdolność umiejętnego, krytycznego zastanawiania się oraz dokonywania wyboru w sposób całkowicie wolny. Krytyczna ocena powinna obejmować ocenę znaczenia istotnych praw i obowiązków małżeńskich, jakie mają one zarówno same w sobie, jak i dla nupturienta w aspekcie etycznym, społecznym, prawnym i w indywidualnych istotnych wymiarach. W krytycznej ocenie istotnych praw i obowiązków małżeńskich chodzi przy tym o to, by nupturient potrafił krytycznie je ocenić nie tylko w odniesieniu do danego momentu (powzięcia zgody małżeńskiej), lecz także w odniesieniu do przyszłego życia małżeńskiego. Wybór ma być wyważony (electio ponderata), umotywowany. Gdy natomiast w przypadku osobowości dyssocjalnej ma miejsce zakłócenie harmonii wewnętrznej jego władz, co niewątpliwie wpływa na zdolność do krytycznej oceny, danej osobie może to znacznie utrudnić, a nawet uniemożliwić świadome zdeterminowanie swego stanowiska wobec konkretnego małżeństwa. Jeżeli osoba z osobowością dyssocjalną, czy inaczej mówiąc, psychopatyczną, podejmuje się mimo to zawarcia małżeństwa, krok ten nie jest oparty na rozważnej decyzji. U osoby dotkniętej takim brakiem harmonii zdolność wartościowania i krytycznego osądzania jest tak mocno naruszona, że nie jest ona w stanie pojąć elementów i relacji w małżeństwie, które ma zawrzeć. Dlatego jej wola nie potrafi się ukierunkować na naturalny i chrześcijański wymiar małżeństwa.