Pedagogiczny wymiar polskiej ludowej teologii i pobożności według Edmunda Bojanowskiego. Szkic do badań pedagogiczno-etnologiczno-religijnych



Abstrakt

Edmund Bojanowski wpisał się na trwałe nie tylko w dzieje XIX w. Kościoła katolickiego w Polsce, ale i w rzeczywistość współczesną. Pozostawił po sobie bogate materiały archiwalne, pozwalające poznać horyzonty i głębię jego myśli, odkryć oryginalność i aktualność (wtedy i dziś) jego planów i zamiarów, w których centrum zawsze usytuowany był drugi człowiek, najbardziej zaś dziecko. Opracował koncepcję pedagogiczną, kładąc nacisk na podstawy teoretyczne, praktyczne i organizacyjne, tzw. ochron – przedszkoli, będących miejscami pracy nad wszechstronnym – integralnym rozwojem dzieci. To właśnie ze względu na tę instytucję założył Zgromadzenie Sióstr Służebniczek.

Dorobek pisarski E. Bojanowskiego stanowią rękopisy, notatki z publikacji (książek, artykułów) innych autorów, zarówno jemu współczesnych oraz wcześniejszych. Wytrwały w poszukiwaniach, niestrudzony w sporządzaniu wypisów z lektur, gromadził materiały z wielu dziedzin nauki oraz kultury, w tym z zakresu folklorystyki i historii. W zbiorze archiwalnym znajdują się „dokumenty” mówiące o religijności ludowej, szkice żywotów świętych, formuły oraz teksty modlitw będące przykładem ludowej religijności. Rejestrował opowiadania, legendy, pieśni, piosnki. Zasób źródłowy E. Bojanowskiego ma wysoki walor poznawczy, rzec można – historyczny. Poprzez pracę dokumentalisty, pisarza służył on dziedzictwu kulturowemu Polski, będącej w jego czasach pod zaborami. Był heroldem suwerenności ojczyzny poprzez dzieło edukacji i wychowania dzieci.

Ludowa teologia, którą E. Bojanowski znał bardzo dobrze oraz pobożność ludowa, którą praktykował była dlań nie tylko „miejscem teologicznym”, ale równocześnie swoistą przestrzenią wychowywania dzieci i w ogóle młodego pokolenia. Pedagogiczny wymiar polskiej ludowej teologii i pobożności uwyraźniał się w systemie wychowawczym opracowanym przez błogosławionego pedagoga. Oryginalność i specyfika ludowej teologii i pobożności była wyzwaniem dla E. Bojanowskiego i złożonego przez niego zgromadzenia zakonnego. Siostry Służebniczki wpajały dzieciom patriotyczny „ducha”, inspirowanego właśnie przez polską ludową teologię i pobożność. Wychowywały do polskości. Edukacja służyć miała zachowaniu języka i dziedzictwa kultury, a tym samym tożsamości narodowej. Ostatecznie zaś miała przyczynić się do odzyskaniu przez Polskę niepodległości,.

Wierzenia, obrzędy i zwyczaje ludowe ujawniały szereg wychowawczych aspektów. Edmundowe ochronki pełniły ludoznawczą misję. Pozwalały odkryć, pielęgnować i utrwalać to, co było cenne właśnie w ludowej teologii i pobożności. E. Bojanowski akcentował w życiu ludu wiejskiego poczucie własnej wartości, posadowionej i ugruntowanej na bogactwie kultury religijnej i dawnych obyczajów. Ochronki miały być „strażnicami” rodzinnej tradycji i narodowych obyczajów.

Teoria i pragmatyka pedagogiczna E. Bojanowskiego stanowi wyzwanie dla współczesnej pedagogiki. Prowadzenie badań pedagogiczno-etnologiczne-religijnych jest dziś nakazem chwili.

Słowa kluczowe

Edmund Bojanowski; Siostry Służebniczki; ochronki; ludowa teologia; ludowa pobożność; wychowanie; edukacja

Bartnik Cz. S., Mistyka wsi. Z autobiografii młodości, (wyd. 4), Radom 2003.
Gigilewicz E., Opiela M.L., Prace, szkice i notatki Edmunda Bojanowskiego. Inedita, t. 1-2, Lublin 2016.
Kupisiński Z., Fenomen polskiej religijności ludowej, „Ateneum Kapłańskie” 155(2010), z. 2, s. 216-227.
Kupisiński Z. (red.), Potrzeba religii. Dynamika praktyk religijnych i rytualnych, Lublin 2015.
Łobodziński J., Bogactwo ludowej teologii i pobożności, „Ateneum Kapłańskie” 155(2010), z. 1, s. 7-12.
Marszałek L., Duchowość dziecka. Znacznie, perspektyw, konteksty w pedagogice przedszkolnej, Warszawa 2013.
Opiela M., Integralna pedagogika przedszkolna w systemie wychowania Edmunda Bojanowskiego, Lublin 2013.
Opiela M.L. (red.), Kompendium edukacyjne Edmunda Bojanowskiego, Lublin 2016.
Opiela M., Kaput M., Piekarz E., Kornobis A., Zymróz Z., Chudzik S., Program wychowania przedszkolnego według koncepcji pedagogicznej bł. Edmunda Bojanowskiego, Dębica 2008; wyd. 2 poprawione, Dębica 2015.
Perszon J., Pobożność ludowa – zmierzch czy transformacja?, „Ateneum Kapłańskie” 155(2010), z. 2, s. 228-246.
Reguła Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Boga-Rodzicy-Dziewicy Niepokalanie Poczętej, Poznań 1867.
Sakowicz E., Aspekt wychowawczy zwyczajów i wierzeń ludowych, „Ateneum Kapłańskie” 155(2010), z. 2, s. 266-277.
Sakowicz E., Sens cierpień narodowych, „Cywilizacja. O Nauce, Moralności, Sztuce i Religii” 14(2006), s. 61-66.
Sakowicz E., Wychowanie do polskości, w: K. Kohler i in., Literatura, kultura religijna polskość. Księga jubileuszowa dedykowana prof. dr ha. Krzysztofowi Dybciakowi w 65. rocznicę urodzin, Warszawa 2015, s. 565-573.
Pobierz

Opublikowane : 2018-01-09


Sakowicz, E. (2018). Pedagogiczny wymiar polskiej ludowej teologii i pobożności według Edmunda Bojanowskiego. Szkic do badań pedagogiczno-etnologiczno-religijnych. Zeszyty Naukowe KUL, 60(4), 125-141. Pobrano z https://ojs.academicon.pl/index.php/znkul/article/view/1653

Eugeniusz Sakowicz  eugeniusz.sakowicz@wp.pl


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Przesyłając artykuł do publikacji, autor oświadcza, że posiada pełnię autorskich praw majątkowych oraz osobistych do utworu, a jego opublikowanie nie naruszy praw osób trzecich.

Przesłanie przez autora artykułu do publikacji w czasopiśmie „Zeszyty Naukowe KUL”  traktowane będzie jako udzielenie licencji do eksploatacji praw autorskich do przesłanego utworu na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)