https://ojs.academicon.pl/np/issue/feed Nasza Przeszłość 2021-03-10T15:51:22+01:00 Wacław Umiński naszaprzeszlosc@post.pl Open Journal Systems <p>„Nasza Przeszłość” (skrót NP) to półrocznik wydawany przez Instytut Wydawniczy „Nasza Przeszłość” w Krakowie. Wersją pierwotną czasopisma jest wersja papierowa. Periodyk jest &nbsp;poświęconym studiom z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce. W czasopiśmie są prezentowane artykuły spełniające kryterium wysokiego poziomu naukowego. Obok artykułów drukowane są recenzje publikacji naukowych, przewidziano także dział poświęcony edycji źródłowej. NP są czasopismem recenzowanym, indeksowanym w bazie BazHum, Index Copernicus Journal Master List oraz w bazie CEJSH.&nbsp;Periodyk znajduje się w ministerialnym wykazie czasopism punktowanych (20 pkt).</p> https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3554 Tradycje chrystianizacji okolic Pełczyc 2021-03-10T15:51:22+01:00 Grzegorz Jacek Brzustowicz gbrzustowicz@wp.pl <p>Celem artykułu jest zebranie źródeł mogących wskazywać&nbsp;na przejście przez okolice Pełczyc misji chrystianizacyjnej biskupa Ottona w 1124 roku.&nbsp;Wiadomo z żywotów biskupa bamberskiego, iż po przekroczeniu rzeki granicznej,&nbsp;którą słusznie upatruje się w Warcie, orszak przeszedł przez pomorski Stary Gród&nbsp;(Zitarigroda) i podążył na północ w kierunku Pyrzyc. Historiografia już wcześniej&nbsp;wytypowała postój orszaku w okolicy dzisiejszych wsi Brzesko i Kosino, gdzie przez&nbsp;wieki śladem tego miała być nazwa strumienia Jordan oraz Polska Droga. Niedawno&nbsp;pojawiła się hipoteza, iż biskup dotarł tutaj z okolic Pełczyc, gdzie już około połowy&nbsp;XIII wieku istniały obok siebie nazwy dwóch miejscowości, wskazujące na ich&nbsp;związki z miejscem kultu. Ponad to późniejsze fundacje kościelne na rzecz wiktorynów&nbsp;oraz cysterek w Pełczycach w XIII wieku, wynikały być może z chęci upamiętnienia&nbsp;pobytu orszaku misyjnego w tej okolicy. A te dążenia mogły mieć związek&nbsp;z rozwojem kultu św. Ottona w Księstwie Pomorskim rozkwitającym w XIII i XIV&nbsp;wieku. Autor materiału podczas swych badań odnalazł prawdopodobnie kolejne dowody&nbsp;onomastyczne i wskazał też na źródła archeologiczne oraz kartograficzne,&nbsp;mogące wspierać tę hipotezę. Ponad to umiejscowiono nadanie dla wiktorynów&nbsp;w konkretnym miejscu w tej okolicy, co dotąd nie udawało się dawniejszej historiografii.&nbsp;Przy tej okazji pochylono się także nad dziejami fundatorów – Behrów&nbsp;z Pełczyc, aby podjąć próbę zweryfikowania chronologii fundacji. Zachowane dokumenty&nbsp;wskazują, że mogło do niej dojść około 1275 roku.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3555 Problem niszczenia śladów dołkowych na obszarze Polski, zachowanych na elewacjach wybranych świątyń gotyckich 2021-03-10T15:51:22+01:00 Seweryn Pauch sewerynpauch@wp.pl <p>Prezentowany tekst porusza kwestię zmniejszania się liczby tzw.&nbsp;śladów dołkowych. Przytoczono w nim skrótowo genezę owych dołków, wskazując&nbsp;na najbardziej prawdopodobne źródła ich powstania. Opierając się na literaturze&nbsp;przedmiotu, przywołano opinie badaczy, którzy zauważyli i odnotowali poruszany&nbsp;w tytule artykułu problem. Na ich podstawie omówione zostały czynniki prowadzące&nbsp;do zanikania dołków. W konkluzji zwrócono uwagę na potrzebę ochrony rzeczonych&nbsp;artefaktów, mogących wskazywać na istnienie w przeszłości nieznanej nam praktyki.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3561 "Krakowskie" woluminy z dawnej biblioteki bernardynów na Karczówce pod Kielcami 2021-03-10T15:51:22+01:00 Piotr Kardyś kardys.p@wp.pl <p>Artykuł prezentuje ustalenia dotyczące „krakowskiej” proweniencji&nbsp;niektórych woluminów z dawnej biblioteki bernardynów na Karczówce, które&nbsp;obecnie znajdują się w zasobie Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego&nbsp;w Kielcach. Konwent Braci Mniejszych Obserwantów posiadał od początku swojego&nbsp;funkcjonowania (lata 30. XVII w.) wiele starodruków (zapewne też rękopisów liturgicznych)&nbsp;przekazanych przez władze zakonne prowincji, jak również krakowskich&nbsp;kanoników i profesorów uniwersyteckich. Ich identyfikację umożliwiły zachowane&nbsp;proweniencje oraz inne notki, m.in. wskazujące na konkretne przeznaczenie.&nbsp;</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3562 Inskrypcje łacińskie i herby możnowładców w kościele św. Wita w Tuliszkowie 2021-03-10T15:51:22+01:00 Bogdan Cichy bcichy1@wp.pl <p>W Tuliszkowie – w kościele pw. św. Wita męczennika – znajdują&nbsp;się inskrypcje w języku łacińskim, a także herby możnowładców związanych z Tuliszkowem.&nbsp;Do tej pory nie dokonano analizy treści tych inskrypcji. Nie poświęcono&nbsp;też należytej uwagi zachowanym herbom. Celem artykułu jest opisanie istniejących&nbsp;obiektów, analiza treści inskrypcji i krytyczna w ich świetle ocena dotychczasowych&nbsp;publikacji związanych z kościołem w Tuliszkowie. Za metodę badawcza obrano wizję&nbsp;lokalną, kwerendę w archiwach państwowych i kościelnych oraz przegląd literatury&nbsp;przedmiotu. Analiza pokazała, że Mikołaj z Kalinowej Zaremba, syn kasztelana kaliskiego,<br>był mężem Anny z Sieprskich. Ich córka – Katarzyna – wyszła za mąż za Jana&nbsp;Krotoskiego – dyplomatę Stefana Batorego. Po śmierci mężów Anna i Katarzyna&nbsp;w 1597 roku ufundowały zmarłym epitafium znajdujące się w kościele w Tuliszkowie.&nbsp;W kościele tym znajduje się też chrzcielnica z 1890 r. fundacji Zofii – Jadwigi&nbsp;z Zamoyskich, żony Ludwika Wodzickiego. Chrzcielnicę i wieżę kościoła zdobią&nbsp;herby Zamoyskich i Wodzickich. W niniejszym tekście po raz pierwszy wykazano&nbsp;również, że Jan Krotoski był żonaty z Katarzyną Zarembianką.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3563 Przełomowa rola Zgromadzenia Księży Misjonarzy w procesie kształtowania przestrzeni sepulkralnej Warszawy 2021-03-10T15:51:22+01:00 Dorota Jasińska dorota.jasinska@onet.pl <p>Przełomowa rola Zgromadzenia Księży Misjonarzy w procesie&nbsp;kształtowania przestrzeni sepulkralnej Warszawy była powszechnie znana i doceniana.&nbsp;Mimo niepodważalnych zasług na tym polu oraz licznych opracowań poświęconych&nbsp;nekropoliom warszawskim jak i temu zgromadzeniu, temat ten nie doczekał się wnikliwej<br>monografii historycznej uwzględniającej ustalenie rzeczywistego czasu, w którym&nbsp;przenoszenie cmentarzy za miasto się rozpoczęło oraz poznania przyczyn tych działań.&nbsp;Niniejszy artykuł ma za zadanie wykazać, że w badaniach nad kształtowaniem się cmentarzy&nbsp;pozamiejskich przyjmowano długo założenie, iż najpierw pojawiły się regulacje&nbsp;prawne, nakazujące ich tworzenie, a dopiero później (i z dużymi oporami) doszło do&nbsp;ich realizacji. Nowsze studia pokazują jednak, że w XVI, XVII i XVIII wieku organizowano&nbsp;jednak miejsca pochówków poza osadami bez żadnych ścisłych nakazów.&nbsp;Czyniono to z konieczności, wynikającej z przepełnienia podziemi świątyń i cmentarzy&nbsp;przykościelnych. Warszawa, postrzegana powszechnie w XVII wieku jako wielkie&nbsp;miasto, również realizowała ten zwyczaj przede wszystkim za sprawą misjonarzy,&nbsp;którzy stosunkowo wcześnie, a zarazem konsekwentnie, wprowadzili w niej nowy&nbsp;sposób sytuowania cmentarzy.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3564 Szabla i krucyfiks. Działalność wojskowa Jana Zapolskiego - Opata Lędzkiego 2021-03-10T15:51:22+01:00 Bartosz Staręgowski bartoszstaregowski@gmail.com <p>Zagadnienie dotyczące służby wojskowej przedstawicieli duchowieństwa&nbsp;jest zjawiskiem dość rzadkim i wydawać by się mogło kontrowersyjnym.&nbsp;Według doktryny pochodzącej jeszcze z czasów średniowiecza, księżom nie wolno było&nbsp;przelewać krwi. Nie zmienia to jednak faktu, że historia zna przypadki duchownych,<br>którzy służyli w wojsku i to nie tylko jako kapelani. Życiorys księdza-opata Jana Zapolskiego&nbsp;wpisywałby się doskonale w to zagadnienie. W 1651 r. podczas gdy gros szlachty&nbsp;wielkopolskiej ruszył na wyprawę pod Beresteczko, Zapolski korzystając z posiłków&nbsp;lokalnych duchownych, rozbił siły chłopskie planujące zorganizowanie powstania ludowego.&nbsp;W czasie potopu szwedzkiego, gdy Szwedzi zagrozili Rzeczpospolitej, Wielkopolsce&nbsp;i Kościołowi katolickiemu, prowadził działania wojskowe przeciwko nim,&nbsp;oblegając i zdobywając Koło, a następnie biorąc udział ze swoją chorągwią w wyprawie&nbsp;na marchię brandenburską w 1656 r. Rejestr popisowy jego chorągwi zachował&nbsp;się do dziś i dzięki niemu możemy zapoznać się z jej dokładną strukturą.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3565 Spory o Młyn Górny w Bieńczycach w latach 1792-1838 2021-03-10T15:51:22+01:00 Andrzej Edward Godek andres.godek@gmail.com <p>Podkrakowska wieś Bieńczyce stanowiła część uposażenia proboszcza&nbsp;parafii pw. św. Floriana na Kleparzu, stanowiąc przy tym główne źródło jego&nbsp;dochodu. W XVIII i XIX w. rozegrał się w niej konflikt pomiędzy młynarzami&nbsp;a gromadą i ks. Antonim Krząnowskim, a po jego śmierci z ks. Franciszkiem Kolendowiczem.<br>Kolejno następujący po sobie trzej młynarze z Młyna Górnego zaniedbywali&nbsp;obowiązki, wskutek czego stan młyna ulegał systematycznemu pogorszeniu.&nbsp;Artykuł podejmuje problematykę przyczyn, przebiegu oraz skutków toczonych&nbsp;w latach 1792–1838 sporów o młyn.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3566 Radomska rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z Bramy Krakowskiej 2021-03-10T15:51:22+01:00 Michał Krawczyk ksmichal@op.pl <p>Przedstawiona w niniejszym artykule rzeźba jest najstarszym&nbsp;i najcenniejszym tego typu zabytkiem na ziemi radomskiej. Jej pochodzenie jest&nbsp;datowane na lata sześćdziesiąte lub siedemdziesiąte XIV wieku. Umieszczona pierwotnie&nbsp;w murach miejskich Radomia w tzw. Bramie Krakowskiej jest obecnie,&nbsp;po gruntownej konserwacji, eksponowana w Muzeum Katedralnym w Radomiu.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3567 Jezuici a reformacja w syntezach szkoły lelewelowskiej. Lelewel, Moraczewski i Schmitt 2021-03-10T15:51:22+01:00 Sławomir Zieliński slawomirzielinski007@gmail.com <p>W artykule poddano analizie najważniejsze prace o charakterze&nbsp;syntetycznym i podręcznikowym pióra Joachima Lelewela i najwybitniejszych przedstawicieli&nbsp;jego szkoły: Jędrzeja Moraczewskiego i Henryka Schmitta. Dzieła te analizowano&nbsp;pod kątem roli jezuitów w zwalczaniu reformacji. Jezuici, według lelewelistów,&nbsp;nie tylko odegrali kluczową rolę w pokonaniu protestantyzmu i zwycięstwie&nbsp;kontrreformacji, ale także przyczynili się do upadku państwa. Szkoła Lelewela odegrała&nbsp;kluczową rolę w upowszechnieniu się mitu jezuickiego w historiografii polskiej.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3568 Konferencja ojca Marcina Chrostowskiego wygłoszona w obozie w Rothesay. Przyczynek do życia religijnego oficerów przebywających na wyspie Bute 2021-03-10T15:51:22+01:00 Wiktor Szymborski wiktor.szymborski@uj.edu.pl <p>Przedmiotem opracowania jest edycja źródła przybliżającego życie&nbsp;religijne oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie przebywających na wyspie Bute.&nbsp;Decyzją naczelnego wodza gen. Władysława Sikorskiego zlokalizowano tam Zgrupowanie&nbsp;Oficerów Nieprzydzielonych (Samodzielny Obóz Oficerski) Stacja Zborna Oficerów, do&nbsp;której kierowano zarówno oficerów starszych wiekiem nienadających się do służby liniowej,&nbsp;osoby skonfliktowane z przełożonymi jak również przeciwników politycznych gen.&nbsp;Sikorskiego. Wspomniany obóz funkcjonował od 1940 r. do 1944 r., przebywało w nim&nbsp;w tym okresie ponad 800 oficerów. Tematyka życia religijnego jest wzmiankowana jedynie&nbsp;na marginesie wspomnień pisanych w Rothesay. Szczęśliwie w spuściźnie dominikanina&nbsp;Marcina Chrostowskiego, który w 1940 r. pełnił obowiązki kapelana wspomnianej&nbsp;stacji zachował się tekst wygłoszonej przezeń konferencji religijnej. Warto wspomnieć,&nbsp;że ojciec Marcin przed wstąpieniem do zakonu uczestniczył jako ochotnik w kampanii&nbsp;1920 r., walcząc z bolszewikami. W czasie II wojny światowej był między innymi kapelanem&nbsp;biskupa polowego Gawliny, z którym odbył podróż i wizytację oddziałów polskich&nbsp;w ZSRR. Następnie ojciec Marcin Chrostowski służył w szeregach 1. Dywizji Pancernej,&nbsp;jego bohaterska post awa została nagrodzona między innymi krzyżem Virtuti Militarii.&nbsp;&nbsp;</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3570 Laudacja z okazji nadania tytułu doktora honoris causa bp. prof. dr hab. Janowi Kopcowi przez Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie 2021-03-10T15:51:22+01:00 Jacek Urban archiwariusz@gmail.com 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3569 Czy dzieje Kościoła utrwalają "Historię świętą" 2021-03-10T15:51:22+01:00 Jan Kopiec bpjan@kuria.gliwice.pl 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement##