Nasza Przeszłość https://ojs.academicon.pl/np <p><span style="vertical-align: inherit;"><span style="vertical-align: inherit;">„Nasza Przeszłość” (skrót NP) to półrocznik wydawany przez Instytut Wydawniczy Księży Misjonarzy Redakcja „Nasza Przeszłość” w Krakowie. </span><span style="vertical-align: inherit;">Wersją pierwotną czasopisma jest wersja papierowa. </span><span style="vertical-align: inherit;">Periodyk jest poświęconym studiom z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce. </span><span style="vertical-align: inherit;">W czasopiśmie artykułów są prezentowane artykuły spełniające kryteria produkcji poziomu naukowego. </span><span style="vertical-align: inherit;">Obok artykułów drukowane są recenzje publikacji naukowych, przewidziano także także dział poświęcony edycji źródłowej.&nbsp;</span><span style="vertical-align: inherit;">NP są czasopismem recenzowanym, indeksowanym w Arianta, BazHum, DOAJ, ERIH+, Index Copernicus Journal Master List oraz w bazie danych CEJSH. </span><span style="vertical-align: inherit;">Periodyk znajduje się w ministerialnym wykazie czasopism naukowych (40 pkt). <a href="https://ojs.academicon.pl/np/about">Więcej</a>.</span></span></p> <p>&nbsp;</p> Instytut Wydawniczy Księży Misjonarzy „Nasza Przeszłość” pl-PL Nasza Przeszłość 0137-3218 Sub tuum praesidium confugimus. Kult świętych w Ziębicach w świetle średniowiecznych patrociniów https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3625 <p>Badania patrociniów obiektów sakralnych z okresu średniowiecza mają niezwykle istotne znaczenie dla poznania rozwoju i kształtowania się kultury religijnej, oraz mentalności wiernych. Podjęte w niniejszym artykule zagadnienie dotyczy wszystkich patrociniów uchwytnych w źródłach z okresu średniowiecza w dolnośląskim miasteczku Ziębicach, które w l. 1321–1742 pełniło rolę stolicy księstwa bocznej linii Piastów Śląskich, a następnie czeskich książąt z rodu Podiebradów. W toku przeprowadzonych badań zidentyfikowano i opisano 30 patrociniów. Udało się na podstawie zebranego materiału źródłowego i dotychczasowych ustaleń wykazać, iż w Ziębicach największą czcią otaczano NMP, św. Jerzego, oraz szczególnie celebrowano kult Bożego Ciała, który ze względu na historię miasta i księstwa w okresie wojen husyckich stał się charakterystyczny dla Ziębic. Warto dodać, iż w większości patrocinia ziębickie wiążą się z pobożnością mieszczańską poprzez fundacje przede wszystkim altarii. Wśród wszystkich dedykacji zdecydowanie dominują wezwania hagiograficzne stanowiące 83% wszystkich tytułów. Natomiast dedykacje maryjne nie zostały uszczegółowione i występują pod ogólnym określeniem NMP.</p> Stanisław Adam Wróblewski Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 5 37 10.52204/np.2021.136.5-37 Czy można rozstrzygnąć przynależność autora Kazań świętokrzyskich do kręgu dominikanów bądź franciszkanów na podstawie przesłanek treściowych? https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3596 <p><em>Kazania świętokrzyskie</em> stały się obiektem badań prowadzonych przez naukowców reprezentujących różne dyscypliny mieszczące się w ramach nauk humanistycznych. Nie powinno to dziwić z racji na ciężar gatunkowy tekstu. Stanowią one najstarszy polski zabytek literacki spisany po staropolsku oraz łacinie. Starano się znaleźć odpowiedzi na pytania: kto mógł być autorem świętokrzyskiej kolekcji kazań oraz, w jakim środowisku mogły one powstać. Niniejszy artykuł wpisuje się w ten nurt badań. Problemem badawczym rozważanym w niniejszym tekście są przesłanki, które pozwalają nam przyjąć lub odrzucić przynależność autora <em>Kazań świętokrzyskich</em> do kręgu Braci Kaznodziejów lub Braci Mniejszych.</p> Kamil Wiśniewski Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 39 54 10.52204/np.2021.136.39-54 Wykaz zawartości jednostki archiwalnej "Die Bibliothek des Cistercienserklosters zu Priment (Biblioteka klasztoru cystersów w Przemęcie)" https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3634 <p>W 1833 r. władze pruskie wydały rozkaz gabinetowy zapowiadający likwidację wszystkich zgromadzeń klasztornych na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego, czego pokłosiem była kasata opactwa cystersów w Przemęcie w 1836 r. W procesie przejęcia majątku zgromadzenia brała udział Rejencja w Poznaniu – organ administracji pruskiej. Jednostka archiwalna zawiera korespondencję rejencji z innymi organami administracji państwowej oraz instytucjami Kościoła katolickiego w Poznaniu w sprawie biblioteki cystersów przemęckich tuż przed i po kasacie.</p> Karol Seidel Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 55 83 10.52204/np.2021.136.55-83 Kariery episkopatu Wielkiego Księstwa Litewskiego w okresie od 1544 do 1632 roku w kontekście dochodów z biskupstw https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3629 <p>W artykule poruszony został problem powoływania biskupów w diecezjach Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1544–1632 ze szczególnym zwróceniem uwagi na&nbsp;dochód jako czynnik napędzający karierę, a zatem mający wpływ na obsadę biskupstw i tzw. ruch w episkopacie. Do Unii Lubelskiej w granicach Wielkiego Księstwa znajdowały się&nbsp;cztery biskupstwa: wileńskie, łuckie, żmudzkie i kijowskie. W 1569 roku biskupstwa łuckie i kijowskie zostały przyłączone do Korony Polskiej. Po Unii Lubelskiej łączna liczba biskupstw w Rzeczypospolitej wzrosła do 17, jeśli liczyć dwa arcybiskupstwa.&nbsp;</p> <p>&nbsp;&nbsp;</p> Wioletta Pawlikowska-Butterwick Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 85 126 10.52204/np.2021.136.85-126 Żeńskie rzymskokatolickie zgromadzenia zakonne w Świebodzicach. Szare Siostry z Marienstrasse 11 (1866-1945) https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3819 <p>Artykuł stanowi nader skromny przyczynek do dziejów domu zakon-nego Zgromadzenia Szarych Sióstr św. Elżbiety w Świebodzicach na przestrzeni lat 18661945. Autor krótko opisuje genezę zakonu, jak również okoliczności pojawienia się sióstr oraz lokalizację placówki zakonnej na terenie miasta w oparciu o materiał kartograficzny (mapa) i ikonograficzny (zdjęcia, stare pocztówki). Dalej wspomina o przedmiocie działalności Elżbietanek. Ponadto dokonuje rekonstrukcji obsady personalnej domu zakonnego na przestrzeni lat 30. XX stulecia w świetle danych zawartych w przedwojennych księgach adresowych (mieszkańców) miasta. Wreszcie krótko omawia dzieje domu zakonnego w okresie II wojny światowej (1939-1945), a&nbsp;także tragiczne, powojenne losy poszczególnych sióstr w oparciu o prywatne ustalenia.</p> Jacek Ziaja Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 127 144 10.52204/np.2021.136.127-144 Stanowisko Klubu Pracy Konstytucyjnej wobec przepisów wyznaniowych sejmowego projektu konstytucji w latach 1919–1921 https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3626 <p>Artykuł przedstawia udział konserwatywnego Klubu Pracy Konstytucyjnej w debatach Sejmu Ustawodawczego nad przepisami wyznaniowymi sejmowego projektu konstytucji w latach 1919–1922. Stałym mówcą klubu w tych sprawach był Alfred Halban, który przedstawiał konserwatywną wizję stosunków Kościoła katolickiego i państwa, dbając o zachowanie autonomii Kościoła w pełnieniu jego duchowej misji. Jednocześnie popierał koncepcję zawarcia konkordatu ze Stolicą Apostolską, traktując tę umowę jako oczywistą konsekwencję struktury organizacyjnej Kościoła katolickiego. Udział KPK w sejmowej debacie nie wywarł decydującego wpływu na kształt przepisów wyznaniowych konstytucji, niemniej jednak miał on pozytywny wymiar, gdyż A. Halban był jednym z głównych rzeczników prowadzenia ściśle merytorycznej dyskusji nad sprawami wyznaniowymi i nieulegania w tej kwestii emocjom.</p> Paweł Magiera Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 145 168 10.52204/np.2021.136.145-168 Cooperation of Greek Catholics from interwar Poland and Czechoslovakia on the example of the Congregation of the Sisters of the Servants of the Immaculate Virgin Mary https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3835 <p>W okresie międzywojennym w Europie Środkowej powstały nowe&nbsp;jednostki państwowe, takie jak Czechosłowacja i Polska. Ważną rolę w kształtowaniu&nbsp;lojalności i świadomości narodowej obywateli nowych państw odegrały także Kościołyi ich instytucje skoncentrowane na edukacji, szkoleniu czy opiece społecznej. Wśród&nbsp;takich instytucji znalazło się Zgromadzenie Sióstr Służebnic Niepokalanego Poczęcia&nbsp;(w skrócie Siostry Służebnice), które powstało na terenie międzywojennej Polski.&nbsp;W krótkim czasie odniosły one wielki sukces i spotkały się z odzewem wśród&nbsp;grekokatolików w Czechosłowacji. W 1928 r. na zaproszenie biskupa preszowskiego&nbsp;Pavla Gojdiča cztery siostry przybyły do Preszowa we współpracy z miejscowym&nbsp;kościołem greckokatolickim, aby założyć klasztor i poświęcić się edukacji, szkoleniom&nbsp;i służbom socjalnym. Przybyciu towarzyszyły komplikacje z wizami czechosłowackimi.&nbsp;&nbsp;Powodem było ukraińskie pochodzenie Sióstr Służebnic. W Polsce środowisko&nbsp;ukraińskie charakteryzowało się wysokim stopniem nacjonalizmu i ideą tzw. Wielkiej&nbsp;Ukrainy, która obejmowała również terenów ówczesnej Czechosłowacji. Zezwolenia na&nbsp;wizy wydano dopiero po wyraźnym oświadczeniu biskupa preszowskiego o apolitycznym&nbsp;charakterze służby Sióstr we wschodniej Słowacji. Biskup Gojdič otrzymał w tym&nbsp;celu wsparcie papieża i prezydenta Czechosłowacji. Efektem była pomyślnie rozwijająca&nbsp;się służba Sióstr Służebnic, którą przerwał dopiero nadejście reżimu komunistycznego.&nbsp;Współpraca grekokatolików z Polski i Czechosłowacji w okresie międzywojennym<br>umożliwiła Siostrom Służebnicom prowadzenie apostolatu na polu społecznym Kościoła&nbsp;i pomimo przymusowej przerwy spowodowanej przez reżim komunistyczny, nadal to&nbsp;czynią na terenie całej Słowacji.</p> Peter Borza Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 169 180 10.52204/np.2021.136.169-180 Propagandowy wizerunek chrześcijaństwa w polskich podręcznikach do historii z okresu stalinizmu https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3714 <p>Komuniści po przejęciu władzy w Polsce w latach 1944/1945 r. przystąpili do stopniowej totalizacji państwa oraz podjęli wysiłki zmierzające do wyrugowania religii z życia społecznego. Budowa ateistycznego państwa pozostawała jednym z głównych pryncypiów przyświecających ówczesnej władzy, a nasiliła się zwłaszcza w okresie największej represyjności władzy w okresie stalinowskim, tj. w latach 1948-1956. Ateistyczna propaganda, obok jawnej walki z nauczaniem religii w szkole, znalazła swój wyraz także w edukacji historycznej. W podręcznikach do historii wydawanych w omawianym okresie próbowano przedstawić Kościół i historię chrześcijaństwa w jak najgorszym świetle, częstokroć przeinaczając i pomijając fakty oraz podając informacje całkowicie fałszywe. Chrześcijaństwo i postaci historyczne z nim związane przedstawiano jako formę mitu i zmyślonych opowiadań, będących skutkiem zacofania i zabobonu. Kościół i jego nauka miały się przyczynić do zastoju cywilizacyjnego, a kler ukazywano niczym najbardziej zepsutą moralnie warstwę społeczną. Wpojenie niechęci do Kościoła katolickiego, czy też religii w ogóle w Polsce, było jednak bardzo trudne z uwagi na to, że większa część społeczeństwa pozostawała praktykującymi katolikami. Po okresie stalinowskim ateistyczna propaganda komunistyczna wyrażająca się także w edukacji historycznej została stonowana, choć w jakimś stopniu utrzymywała się do końca istnienia PRL-u.</p> Przemysław Sołga Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 181 218 10.52204/np.2021.136.181-218 Milatyn Nowy 1906-1946. Archidiecezja Lwowska – Dekanat Gliniany. Edycja źródła https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3841 Józef Marecki Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 225 247 10.52204/np.2021.136.225-247 Opowieść o wybitnych ludziach, niezwykłych książkach i ciekawych czasach https://ojs.academicon.pl/np/article/view/3820 Jan Walkusz Prawa autorskie (c) 2021 Nasza Przeszłość 2021-12-30 2021-12-30 136 219 224 10.52204/np.2021.136.219-224