Słowacki i czeski model finansowania kościołów - Walczuk, Konrad (Przegląd Prawa Wyznaniowego, 2025)
Artykuł omawia finansowanie ze środków publicznych działalności kościołów i wspólnot religijnych na Słowacji i w Republice Czeskiej, poczynając od czasów czechosłowackiej federacji, aż do współczesności. Taki zakres czasowy umożliwia m.in. zaobserwowanie efektów obrania indywidualnej drogi unormowania tak delikatnej dziedziny życia, jaką jest działalność religijna, przy zasadniczo wspólnym w federacji formalnoprawnym punkcie wyjścia. Przykład Czechosłowacji (czesko-słowackiej federacji) oraz niezależnych Słowacji i Republiki Czeskiej jest wyjątkowo ciekawy, gdyż łączy w sobie zarówno możliwość obserwowania zmiany podejścia do tytułowego zagadnienia wynikającej bezpośrednio z porzucenia ustroju komunistycznego i przyjęcia demokracji, jak i możliwość śledzenia różnicowania się regulacji prawno-wyznaniowych, w znacznej mierze związanego z różnymi uwarunkowaniami społecznymi. Okazało się, że Słowacja pozostawiła budżetowe finansowanie stosunkowo szerokiego zakresu działalności kościołów i wspólnot religijnych, obejmującego np. pomoc w finansowaniu szeroko rozumianej działalności religijnej, oświatowej, kulturalnej i charytatywnej Kościoła, oraz bezpośrednich kosztów funkcjonowania Kościoła, w tym związanych ze sprawowaniem przez Kościół funkcji pracodawcy. Natomiast w Czechach obrano inną drogę, zmierzającą do ostatecznego uregulowania i maksymalnego ograniczenia finansowania kościołów i wspólnot religijnych, a w efekcie zamknięcia rozdziału rozliczania się z krzywdami poczynionymi przez komunistyczne państwo. Oba sposoby podejścia do obrania określonego modelu finansowania kościołów dostarczają wartościowych punktów odniesienia również do analiz obecnego i ewentualnie przyszłego modelu polskiego.