Wrocławski Przegląd Teologiczny https://ojs.academicon.pl/wpt <p>Wrocławski Przegląd Teologiczny (skrót: WPT, ang. Wrocław Theological Review) jest półrocznikiem wydawanym od 1993 roku przez Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu (ang. Pontifical Faculty of Theology in Wrocław) i poświęconym studiom z zakresu: biblistyki, teologii systematycznej, teologii duchowości, teologii pastoralnej, historii Kościoła, filozofii oraz nauk społecznych jako nauk pomocniczych teologii. Periodyk znajduje się w ministerialnym wykazie czasopism punktowanych (70 pkt). Tylko artykuły oryginalne i spełniające kryterium wysokiego poziomu naukowego mogą być opublikowane w WPT. Redakcja respektuje zasady etyki publikacyjnej wypracowane przez Komitet Etyki Wydawniczej (Comittee on Publication Ethics – COPE). <a href="https://ojs.academicon.pl/index.php/wpt/about">Więcej &gt;</a></p> Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu / Pontifical Faculty of Theology in Wrocław. pl-PL Wrocławski Przegląd Teologiczny 1231-1731 „I zaczęli mówić innymi językami” (Dz 2,4). Glosolalia a ksenoglosja w Dziejach Apostolskich https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3579 <p>Artykuł prezentuje analizę wyrażenia „mówić [innymi] językami” (λαλεῖν [ἑτέραις] γλώσσαις) z Dziejów Apostolskich (2,4.11; 10,46; 19,6). Autor kładzie nacisk na interpretację tekstu Dz 2,4, który w tradycji egzegezy biblijnej, ze względu na występujący w tekście przymiotnik ἑτέραις, traktowany jest tożsamo z tekstem z Dz 2,6.8.11. Zdaniem autora λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις w Dz 2,4 należy rozumieć w znaczeniu „mówić innymi językami, które nie są zrozumiałe ani dla mówiącego, ani dla słuchającego oraz których mówiący wcześniej się nie uczył” (glosolalia), a nie w znaczeniu mówienia w języku obcym, zrozumiałym dla słuchaczy, ale niezrozumiałym dla mówiącego, bez wcześniejszego uczenia się go (ksenoglosja). Przemawia za tym szczególnie brak rodzajnika określonego przy rzeczowniku γλώσσαις oraz brak podstawowej funkcji języka, jaką jest komunikacja pomiędzy mówiącym a słyszącym. Zdaniem autora artykułu zstąpienie Ducha Świętego opisane w Dz 10,44–48 oraz 19,2–7 jest tożsame z doświadczeniem Zielonych Świąt 120 osób zgromadzonych w Wieczerniku (Dz 2,1–4). Te trzy opisy Łukasza wskazują na fenomenem glosolalii. Z ksenoglosją mamy do czynienia tylko w tekstach Dz 2,6.8.11.</p> Dominik Tomczyk Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 7 33 10.34839/wpt.2022.30.1.7-33 Recenzja: Michał Wilkosz, Patryk Zając: Mach Revolution. Ein praktischer Kurs, um christliches Potenzial für wenig Interessierte zu erkunden, Delegatur der Deutschen Bischofskonferenz für die polnischsprachige Seelsorge in Deutschland Verlag, Hannover 2021, ss. 184 https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4346 András Máté-Tóth Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 305 309 10.34839/wpt.2022.30.1.305-309 Rozważania o nawróceniu. Czy nauki społeczne zajmą miejsce teologii? https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3817 <p>Nawrócenie stało się przedmiotem dużego zainteresowania psychologii i socjologii. We współczesnej psychologii religii i duchowości uważa się je za szczególny przypadek duchowych transformacji. Z teologicznego punktu widzenia nawrócenie jest owocem współpracy między ludzkim wysiłkiem a łaską Bożą. Ten wymiar nawrócenia nie jest przedmiotem badań psychologicznych. Niemniej odkrycia naukowe dotyczące nawrócenia mogą pomóc w lepszym zrozumieniu interakcji natury ludzkiej z łaską Bożą. W artykule zaprezentowana zostanie historia badań nawrócenia w kontekście nauk społecznych, jak również wybrane teorie oraz konceptualizacje nawrócenia, które mogą być pomocne w lepszym zrozumieniu doświadczeń duchowych w życiu współczesnych ludzi.</p> Andrzej Krzysztof Jastrzębski Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 119 137 10.34839/wpt.2022.30.1.119-137 Myśl bł. Jana van Ruusbroeca w pismach św. Elżbiety od Trójcy Świętej https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3541 <p>Artykuł stanowi przyczynek w studium lektur Elżbiety od Trójcy Świętej (1880–1906) oraz ich oddziaływania na jej styl myślenia i w konsekwencji piśmiennictwa. Kwerendę zawężono do jednego tylko autora – błogosławionego Jana van Ruusbroeca (1293–1381) i jego dzieła, którym mniszka dysponowała (<em>Rusbrock l’admirable</em>, transl. E. Hello, Paris 1902). Opracowanie oparto na sześciu przewodnich tematach, do których mistyczka z Dijon najczęściej powracała. Są nimi: 1. Miłość; 2. Przepaść, którą jest Bóg; 3. Człowiek pokorny i prosty; 4. Wolna wola; 5. Święte milczenie; 6. Wieczne teraz. W <em>Rusbrock l’admirable</em> Elżbieta od Trójcy Świętej odnajdywała siebie. Dzięki lekturze tej książki doskonale sprecyzowała to, co sama wyczuwała i czego doświadczała.</p> Janusz Wilk Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 139 158 10.34839/wpt.2022.30.1.139-158 Dążenia diecezji wrocławskiej do jej egzempcji – od początku XIV wieku do 1821 roku https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3639 <p>Istniejąca od 1000 roku w związku metropolitalnym z Gnieznem diecezja wrocławska, na mocy bulli papieża Piusa VII <em>De salute animarum</em> z 16 lipca 1821 roku, stała się diecezją egzymowaną, tj. podległą bezpośrednio pod Stolicę Apostolską. Mijająca 200. rocznica tegoż wydarzenia jest dobrą okazją, aby prześledzić, w jaki sposób dążenia do zerwania zależności kościelnej od związku metropolitalnego z Gnieznem były wypadkową dziejów politycznych śląskiej dzielnicy. W artykule przedstawiono dążenia diecezji wrocławskiej do uzyskania egzempcji, których początki datowane są na okres dominacji czeskiej na Śląsku w I połowie XIV wieku, a uwieńczone zostały prawnymi określeniami w bulli z 1821 roku. Autor w tym względzie posiłkuje się pozycjami naukowymi znanych polskich i niemieckich historyków Kościoła, w których daje się zaobserwować różny sposób argumentowania przyczyn egzempcji, a także akcentowania jej z jednej strony jako stanu faktycznego (przynajmniej od połowy XVII wieku), z drugiej zaś jako stanu prawnego. Na drodze poszukiwania obiektywnych odpowiedzi pomocne okazują się opublikowane w ostatnich dziesięcioleciach źródła archiwalne, szczególnie zaś dokumentacja dawnych rządców diecezji ze Stolicą Apostolską.</p> Piotr Górecki Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 177 195 10.34839/wpt.2022.30.1.177-195 Johann Reuchlin (1455–1522), wybitny hebraista wierny Kościołowi. Upamiętnienie 500. rocznicy jego śmierci https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4432 <p>Życie i działalność Johanna Reuchlina (1455–1522) były w przeszłości badane przede wszystkim przez autorów protestanckich, skupionych wokół poglądów Filipa Melanchtona (1497–1560), który był krewnym Reuchlina i bliskim współpracownikiem Marcina Lutra. Celem niniejszego opracowania jest „uwolnienie” katolickiego Reuchlina od protestanckiej <em>Wirkungsgeschichte</em>. Aby poznać prawdziwego Reuchlina, należy skupić się na nim jako katolickim filosemicie, którym w rzeczywistości był. W Rzymie żyło wielu kardynałów przychylnie nastawionych do Reuchlina; jego kontrowersyjna książka <em>Zwierciadło oczu</em> była przedmiotem procesu w tym mieście. Reuchlin konsekwentnie, przez całe życie wiązał się z wiarą katolicką pod przewodnictwem papieża. Utrzymywał też dobre stosunki z ówczesnymi zakonnikami-humanistami (niem. <em>Klosterhumanisten</em>). Cenili go zarówno chrześcijanie, jak i żydzi. Erazm uważał Reuchlina za świętego i oddał mu hołd w laudacji zatytułowanej <em>Apotheosis Capnionis</em> (<em>Apoteoza Reuchlina</em>).</p> Franz Posset Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 197 225 10.34839/wpt.2022.30.1.197-225 Rasizm w epoce Renesansu. Wyjątkowa postawa Johannesa Reuchlina (1455–1522) https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4162 <p>Niniejszy artykuł jest próbą udowodnienia, że sukces Reuchlina w ratowaniu żydowskich ksiąg przed zniszczeniem był większej wagi, niż zwykle przypisują mu historycy. Walka Reuchlina o zachowanie Talmudu i innych żydowskich ksiąg toczyła się w społeczeństwie dotkniętym rasizmem, głównie antysemityzmem rasowym, zjawiskiem słabo rozpoznanym i najczęściej negowanym przez badaczy średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Podstawy tego rasizmu zostały zarysowane w artykule. Chociaż Reuchlin nie zdawał sobie sprawy ze znaczenia swojej obrony Żydów z perspektywy walki z rasizmem, można jednak myśleć o nim jak o Martinie Lutherze Kingu walczącym z dyskryminacją rasową wobec określonej mniejszości. Pięćsetna rocznica śmierci Reuchlina, która przypadnie latem 2022 roku, jest doskonałą okazją do uczczenia stworzenia przez niego wyjątkowej koncepcji Żydów, a w gruncie rzeczy ludzkości, w XVI-wiecznej Europie.</p> Nathan Ron Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 227 247 10.34839/wpt.2022.30.1.227-247 Książka drukowana w zbiorach bibliotecznych klarysek wrocławskich w XVI–XVII wieku https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3813 <p>Opactwo św. Klary we Wrocławiu, jako jeden z ważniejszych ośrodków monastycznych na Śląsku, reprezentowało w okresie nowożytnym elitarną kulturę religijną. Po przyjęciu w 1677 roku konstytucji zgodnych z ustawami soboru trydenckiego mniszki weszły w nowy etap rozwoju życia wewnętrznego, który przyniósł także wzbogacenie zbiorów biblioteki klasztornej o nowe tytuły. Analiza zachowanych jednostek ze zbioru starodruków tej proweniencji pozwala dostrzec konserwatywny i monastyczny profil kultury klarysek, które pozostawały otwarte na nowe prądy duchowości oraz kontemplatywną formę modlitwy osobistej. Wśród autorów mniszki wyróżniały członków Towarzystwa Jezusowego oraz benedyktynów, poszukując ich przede wszystkim w kręgu kultury niemieckojęzycznej.</p> Anna Sutowicz Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 249 275 10.34839/wpt.2022.30.1.249-275 Transhumanistyczna denaturalizacja w świetle ekologii integralnej https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3822 <p>Sprostanie wyzwaniom kryzysu ekologicznego jest stałą troską Kościoła. Od lat 60. ubiegłego wieku kolejne dokumenty Stolicy Apostolskiej przedstawiają nie tylko zagrożenia, ale także sposoby rozwiązywania kryzysu, np. poprzez wdrażanie programu ekologii ludzkiej, sformułowanego przez św. Jana Pawła II, lub jej pochodnej – w postaci ekologii integralnej papieża Franciszka, ogłoszonej w encyklice <em>Laudato si’</em>. W niniejszym artykule przedstawia się nową postać zagrożeń naturalności (tzw. denaturalizację) istnienia człowieka i innych jestestw, jakie niosą z sobą nowe zintegrowane technologie, ale nie ze względu na czysto technologiczne cele i metody, lecz ze względu na sposób wykorzystania osiągnięć postulowany w ideologii transhumanizmu. Rozważane są w kontekście transhumanizmu i posthumanizmu problemy redukcji naturalistycznej versus kulturalistycznej człowieka i jego wytworów. Posthumanistyczna wizja wirtualizacji bytu, nie tylko człowieczego, jest dyskutowana także z pozycji sposobu istnienia przedmiotu intencjonalnego. W wyniku rozważań personalistyczna koncepcja człowieka okazuje się ideową przeciwwagą dla trans- i posthumanistycznej wizji ludzkiego bytu, wzbogacającą technologią własną kondycję psychofizyczną, jak i otoczenie ludzkie oraz przyrodnicze.</p> Teresa Grabińska Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 277 304 10.34839/wpt.2022.30.1.277-304 Integralność sprawowania Ofiary i Uczty w aspekcie kapłańskiego owocu sprawowanej Mszy Świętej https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4338 <p>Integralność Ofiary i Uczty w sakramencie Najświętszej Eucharystii, czyli konieczność konsekracji i spożycia obu postaci eucharystycznych przez kapłana, wiąże się z kapłańskim owocem Mszy św. Nie jest to zagadnienie wyłącznie teologiczne – znajduje swoje przełożenie także na prawo kanoniczne. Sobór Trydencki przyjął nauczanie św. Tomasza o „współbytowaniu” Krwi Pańskiej w konsekrowanym chlebie oraz Ciała Pańskiego w konsekrowanym winie, dzięki któremu możliwa staje się Komunia św. pod jedną postacią, jednakże nie dla kapłana sprawującego Ofiarę Najświętszej Eucharystii (istotne okazuje się tutaj nauczanie Akwinaty o doskonałej ofierze). Problem pojawia się, kiedy ze względu na chorobę odprawiający Mszę nie może przyjąć konsekrowanego chleba lub wina. W odpowiedzi Stolica Apostolska wydała przepisy, które – pod pewnymi warunkami – umożliwiają kapłanom dotkniętym chorobą sprawowanie Eucharystii z użyciem niskoglutenowego chleba lub moszczu. Dokument Stolicy Świętej nie rozwiązuje jednak problemu integralności Uczty i Ofiary w kontekście Eucharystii sprawowanej przez kapłana, który nie spożył obu konsekrowanych postaci. W artykule przedstawiono propozycję o. Gianfranco Ghirlandy, według którego możliwe byłoby przyjęcie jednej postaci przez duchownego, a drugiej przez wiernych uczestniczących w Eucharystii, ponieważ wszyscy biorą udział w kapłaństwie wspólnym. Zaprezentowano także krytyczną ocenę tego podejścia oraz wskazano na nie do końca rozstrzygnięte kwestie. W przepisach prawnych pośrednio uwzględniono problem integralności Uczty i Ofiary w aspekcie „owocu kapłańskiego” odprawianej przez prezbitera czy biskupa Mszy św. Dzięki temu może on sprawować Eucharystię, wypełniając wszystkie warunki, po otrzymaniu zgody ordynariusza. To zaś wskazuje, że Stolica Apostolska każdy przypadek zaleca uważnie weryfikować z uwzględnieniem wszystkich kwestii związanych z integralnością oraz możliwością ofiarowania „owocu kapłańskiego”.</p> Bartosz Trojanowski Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 159 175 10.34839/wpt.2022.30.1.159-175 Wątki tomistyczne w teologii Josepha Ratzingera/Benedykta XVI https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4191 <p>Spośród wielu autorytetów Ratzinger otrzymał swoją formację od „trzech wielkich mistrzów”: Augustyna, Bonawentury i Tomasza z Akwinu. Odrzucając nieosobową i esencjalistyczną scholastykę, uznaje on autorytet Akwinaty – postrzegany poprzez „tomizm augustiański” – w antropologii, doktrynie o łasce i stworzeniu, a także w naturze aktu wiary i metodzie teologicznej. Niemiecki teolog stara się pogodzić perspektywę ontologiczną z perspektywą historyczno-zbawczą, perspektywę personalistyczną z metafizyczną. Na potrzeby syntezy wiary i rozumu, filozofii i teologii Ratzinger znajduje u Akwinaty dobry model, który opiera się nie tylko na porządku łaski, ale także na porządku stworzenia.</p> Pablo Blanco-Sarto Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 35 66 10.34839/wpt.2022.30.1.35-66 Rabinacka reorganizacja judaizmu biblijnego i jej znaczenie dla formułowania argumentu skrypturystycznego w teologii fundamentalnej https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/3851 <p>Jednym z klasycznych argumentów stosowanych w teologii fundamentalnej jest argument skrypturystyczny. Chodzi w nim o wykazanie, że w historycznej osobie Jezusa z Nazaretu zrealizowały się mesjańskie proroctwa i zbawcze obietnice Starego Testamentu. Z tego też względu bywa również nazywany biblijnym lub z proroctw. Istotne tło, bez którego nie sposób właściwie odwoływać się do tego argumentu, stanowią złożone realia historyczno-teologiczne, w jakich następowało stopniowe rozchodzenie się dróg Kościoła i Synagogi. Kluczowe znaczenia ma tu zdobycie i zniszczenie Jerozolimy w 70 roku oraz następująca po tym rabinacka reorganizacja judaizmu biblijnego. Zasadniczym celem niniejszego opracowania jest wskazanie istotnych cech tej reorganizacji i jej znaczenia dla formułowania argumentu skrypturystycznego w teologii fundamentalnej. Kwestia ta nie doczekała się jak dotąd szerszego omówienia w literaturze przedmiotu. Realizując przyjęty cel, wskazano najpierw na konsekwencje płynące z faktu zburzenia Jerozolimy. Omówiono następnie znaczenie Septuaginty (LXX) i fakt jej odrzucenia przez judaizm rabiniczny oraz wskazano na specyfikę masoreckiej wokalizacji tekstu Biblii hebrajskiej. W końcowej części wskazano na płynące z omówionych treści istotne inspiracje dla teologii fundamentalnej. Dzięki temu argument skrypturystyczny zyskuje w swej wymowie i może ciągle być pomocny na drodze uwiarygodniania osoby i dzieła Jezusa z Nazaretu.</p> Roman Słupek Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 67 82 10.34839/wpt.2022.30.1.67-82 Czy wszystko, co twierdzą autorzy natchnieni, należy uważać za stwierdzone przez Ducha Świętego? Konieczność pogłębionej interpretacji nr 11 Dei verbum https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4315 <p>W numerze jedenastym Konstytucji o Objawieniu Bożym <em>Dei verbum</em> znalazło się sformułowanie: „wszystko to, co autorzy natchnieni, czyli hagiografowie, twierdzą, należy uważać za stwierdzone przez Ducha Świętego”. W artykule ukazane zostały racje konieczności podjęcia pogłębionej interpretacji tego fragmentu. Spośród licznych przesłanek uzasadniających reinterpretację zostały wybrane te, które wynikają z odczytania cytowanego ustępu w kontekście całego numeru jedenastego i całego dokumentu soborowego. W pierwszej części artykułu wskazano najpierw na potrzebę uwzględnienia różnych możliwości rozumienia frazy, że Duch Święty „wszystko i tylko to, co sam chciał” przekazał przez ludzkich autorów. Następnie zaprezentowano różnicę między mową Boga w pojedynczym fragmencie oraz w całym kanonie. Znaczące wnioski wynikają również ze związku natchnienia z prawdą biblijną. W drugiej części tekstu za ojcami soboru odwołano się do analogii inkarnacyjnej, by na tej podstawie uzasadnić potrzebę przejścia od uniżonej formy słowa Bożego do jego wywyższenia, a także wzięto pod uwagę różnicę między Słowem Wcielonym i wypowiadanymi przez Niego słowami a pozostałymi słowami biblijnymi. Podane w DV 12 zasady interpretacji Biblii rzucają dodatkowe światło na poszukiwanie tego, co spodobało się Duchowi Świętemu wypowiedzieć przez hagiografów. W ostatniej partii materiału wyeksponowano fakt, że objawienie Boże dociera do Ludu Bożego w historii, co stanowi jeszcze jeden powód dla reinterpretacji DV 11.</p> Sławomir Zatwardnicki Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 83 118 10.34839/wpt.2022.30.1.83-118 W obronie prawdy, pokoju i wiary https://ojs.academicon.pl/wpt/article/view/4500 Sławomir Stasiak Prawa autorskie (c) 2022 Wrocławski Przegląd Teologiczny http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-07-26 2022-07-26 30 1 5 6 10.34839/wpt.2022.30.1.5-6