Prawo do grobu jako problem kulturowy i prawny


Abstrakt

Jakkolwiek problem śmierci nurtuje od dawna teologów, filozofów, psychologów, socjologów, antropologów, kulturoznawców, to jednak w ostatecznym rozrachunku regulacja obszarów związanych z zakończeniem życia ludzkiego należy do prawników. Oni muszą odpowiedzieć na pytanie, kiedy następuje kres życia człowieka oraz rozwiązanie skomplikowanych problemów prawnych, związanych z ochroną dóbr osobistych zmarłego. Wprawdzie rodzina zmarłego nie dysponuje jego zwłokami, to jednak jej w pierwszym rzędzie przysługuje prawo do decydowania o pochówku zmarłego. Może to oczywiście wywoływać konflikty. Prawo do grobu ma charakter osobisty i majątkowy. Reguluje je ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Z pogrzebem wiążą się oczywiście kwestie natury finansowej, które nie stanowią długu spadkowego. W praktyce poważne trudności może nastręczać spełnienie woli zmarłego, co do miejsca, bądź sposobu pochówku. Kontrowersje mogą niekiedy budzić napisy na nagrobkach, z czym wiąże się prawo do wykonywania kultu zmarłego. Prawo do pochowania przysługujące najbliższej rodziny osoby zmarłej jest osobistym prawem podmiotowym. Istotna jest także kwestia ekshumacji.

Słowa kluczowe

śmierć; grób; zwłoki ludzkie; ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych; prawo podmiotowe rodziny; koszty pogrzebu; ekshumacja

Angenendt A., Seschichte der Religiosität im Mittelalter, Münster 1998 [Google Scholar]
Ariès P., Essais sur l’histoire de la mort en Occident, du Moyen Age à nos jours, Paris 1979 [Google Scholar]
Ariès P., Image de l’homme devant la mort, Paris 1983 [Google Scholar]
Ariès P., Rozważania o historii śmierci, Warszawa 2007 [Google Scholar]
Barta J., Dzieło muzyczne i jego twórca w świetle przepisów prawa autorskiego, Warszawa-Kraków 1980 [Google Scholar]
Barta J., R. Markiewicz, [w:] J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Markiewicz, E. Traple, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Warszawa 2001 [Google Scholar]
Barta J., R. Markiewicz, Ochrona dóbr osobistych w zakresie twórczości naukowej i artystycznej, [w:] Dobra osobiste i ich ochrona w polskim prawie cywilnym. Zagadnienia wybrane, red. J.S. Piątkowski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986 [Google Scholar]
Barta J., R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2008 [Google Scholar]
Bidziński Z., J. Serda, Cywilnoprawna ochrona dóbr osobistych w praktyce sądowej, [w:] Dobra osobiste i ich ochrona w polskim prawie cywilnym. Zagadnienia wybrane, red. J.S. Piątkowski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986 [Google Scholar]
Błachnio A., Zabójstwo jednym czynem więcej niż jednej osoby. Uwagi na tle art. 148 § 3 k.k., „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2014, nr 2 [Google Scholar]
Delumeau J., Grzech i strach. Poczucie winy w kulturze Zachodu XIII-XVIII w., tłum. A. Szymanowski, Warszawa 1994 [Google Scholar]
Delumeau J., Strach w kulturze Zachodu XIV-XVIII w., tłum. A. Szymanowski, Warszawa 1986 [Google Scholar]
Derwich M. red., Śmierć w dawnej Europie. Zbiór studiów „Acta Universitatis Wratislaviensis. Seria Historia“ 129 (1996)
Dinzelbacher P., Die Präsenz des Todes in der spätmittelalterlichen Mentalität, [w:] Der Tod des Mächtigen: Kult und Kultur des Todes spätmittelalterlicher Herrscher, red. L. von Kolmer Padeborn 1997 [Google Scholar]
Donadoni S. red.,Człowiek Egiptu, Warszawa 2000 [Google Scholar]
Duda J., Transplantacja w prawie polskim. Aspekty prawnokarne, Kraków 2004 [Google Scholar]
Eberhard W., Zur Wahrnehmung des Todes in spätmittelalterlichen Stadtchroniken, [w:] Europa und die Welt in der Geschichte. Festschrift für Dieter Berg, red. R. von Averkorn, W. Eberhardt, R. Haas, B. Schmies, Bochum 2004 [Google Scholar]
Edwards I.E.S., Piramidy Egiptu, tłum. H. Górski, Warszawa 1995 [Google Scholar]
Fossier R., Ludzie średniowiecza, tłum. A. Czupa, Kraków 2009 [Google Scholar]
Gałęska-Śliwka A., Sprzeciw i odwołanie sprzeciwu na pobranie narządów, tkanek lub komórek, Komentarz praktyczny ABC nr 97904; [Google Scholar]
Gerber S., Die Darstellung des personifizierten Todes und ihre Rolle in der religiösen Mentalität des Spätmittelalters und der Reformationszeit (bis etwa 1550), [w:] Tod und Trauer: Todeswahrnehmung und Trauerriten in Nordeuropa, red. T. von Fischer, T. Riis, Kiel 2006 [Google Scholar]
Glensk J., Aforystykon. Podręczna encyklopedia myśli i aforyzmów, Opole 1992 [Google Scholar]
Gniewek E., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2006 [Google Scholar]
Gniewek E., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008 [Google Scholar]
Goff le J. , N. Truong, Historia ciała w średniowieczu, tłum. I. Kania, Warszawa 2006 [Google Scholar]
Goff le J., Kultura średniowiecznej Europy, tłum. H. Szumańska-Grossowa,Warszawa 1970 [Google Scholar]
Golat K., Użycie nazwiska w nazwach, [w:] K. Golat, R. Golat, Oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorców, Warszawa 1998 [Google Scholar]
Haberko J., D. Ossowska, Podejmowanie decyzji o sposobie pochówku, „Themis Polska Nova” 2012, nr 1 [Google Scholar]
Haberko J., Komentarz do art. 4 ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, [w:] J. Haberko, Uhrynowska-Tyszkiewicz, Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz, Warszawa 2014 [Google Scholar]
Haberko J., Koniec życia człowieka a kres podmiotowości prawnej. Kilka uwag na temat czy prawnik i lekarz zrozumieją się „stwierdzając zgon”, „Prawo i Medycyna” 2007, nr 2 (27)
Hornung E., Das Totenbuch der Ägypter, Zürich-München 1979 [Google Scholar]
Huizinga J., Jesień średniowiecza, tłum. T. Brzostowski, Warszawa 1992 [Google Scholar]
Ignaczewski J., Zgoda pacjenta na leczenie, Warszawa 2003 [Google Scholar]
Jacyszyn J., Pseudonim kupca, „Rzeczpospolita” z 20 marca 1995 [Google Scholar]
Janion M., Wampir. Biografia symboliczna, Gdańsk 2002 [Google Scholar]
Janion M., Żyjąc tracimy życie. Niepokojące tematy egzystencji, Warszawa 2001 [Google Scholar]
Kędziora R., Podstawy prawne dopuszczalności transplantacji, [w:] taż, Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych, Warszawa 2009 [Google Scholar]
Kępiński M., Znak towarowy (funkcja, rodzaje znaków, oznaczenia stanowiące przedmiot praw wyłącznych, rejestracja, zakres wyłączności), „Studia Cywilistyczne” t. 22 [Google Scholar]
Kępiński M., Znak towarowy a nazwa przedsiębiorstwa de lege lata i de lege ferenda, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 1975, nr 10 [Google Scholar]
Kopf A., Treść i wykonywanie autorskich praw majątkowych, [w:] S. Grzybowski, A. Kopf, J. Serda, Zagadnienia prawa, Warszawa 1973 [Google Scholar]
Kordasiewicz B., Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1988 r., III CZP 86/88, „Nowe Prawo” 1990, nr 7-9 [Google Scholar]
Koźma Z., M. Orzuk, Kodeks cywilny z orzecznictwem, t. 1, Sopot 1997 [Google Scholar]
Kruczalak K., Czy koszty pogrzebu w rozumieniu art. 446 § 1 k.c. obejmują wystawienie nagrobka?, „Palestra” 1970, nr 7-8 [Google Scholar]
Księżak P., W. Robaczyński, Skuteczność woli zmarłego co do jego pochówku i sprawowania kultu jego pamięci, „Palestra” 2012, nr 9-10 [Google Scholar]
Lauer J.P., Le mystère des pyramides, Paris 1998 [Google Scholar]
Lebrun Fr., Les hommes et la mort en Anjou aux XVIIe ex XVIIIe siècles, Paris-Hague 1971 [Google Scholar]
Lenczowska-Soboń K., Postępowanie szpitala z płodem obumarłym w różnych okresach trwania ciąży a prawa pacjentów (rodziców), Komentarz praktyczny ABC nr 174704. [Google Scholar]
Lenczowska-Soboń K., Sekcja zwłok, Komentarz zamieszczony w publikacji „Serwis, Prawo i Zdrowie”, http://www.zdrowie.abc.com.pl/czytaj/-/artykul/sekcja-zwlok [dostęp: 10.11.2014 r.]. [Google Scholar]
Lenczowska-Soboń K., Zasady przekazywania zwłok ludzkich do celów naukowych, Komentarz praktyczny ABC nr 104328. [Google Scholar]
Markiewicz R., Dzieło literackie i jego twórca w polskim prawie autorskim, Kraków 1984 [Google Scholar]
Marszałek-Kawa J., Cywilnoprawna ochrona przed czynami nieuczciwej konkurencji, Toruń 2002 [Google Scholar]
Mazurkiewicz J., Non omnis moriar. Ochrona dóbr osobistych zmarłego w prawie polskim, „Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria Habilitacje” 2010, nr 1, e-monografie [Google Scholar]
Modrzejewska M., Użycie nazwiska osoby fizycznej w firmie przedsiębiorcy posiadającego osobowość prawną, „Przegląd Prawa Handlowego” 2008, nr 5 [Google Scholar]
Montet P., Życie codzienne w Egipcie w epoce Ramessydów XIII-XII w. p.n.e., tłum. E. Bąkowska, Warszawa 1964 [Google Scholar]
Nestorowicz M., Prawo medyczne, Toruń 2010 [Google Scholar]
Nestorowicz M., Zakłady opieki zdrowotnej (system organizacji, obowiązki i odpowiedzialność cywilna), „Państwo i Prawo” 1994, z. 4 [Google Scholar]
Ohler N., Sterben und Tod in Mittelalter, [w:] Alltagsleben in Mittelalter, Göppingen 2005 [Google Scholar]
Piątkowski J.S., H. Witczak, A. Kawałko, [w:] System prawa prywatnego, t. 10, Prawo spadkowe, red. B. Kordasiewicz, Warszawa 2009 [Google Scholar]
Pietrzykowski J., Prawo cywilne. Komentarz, t. 3, Warszawa 1972 [Google Scholar]
Pohl Ł., Przestępstwo zabójstwa jednym czynem więcej niż jednej osoby (art. 148 § 3 k.k.), „Prokuratura i Prawo” 2008, nr 10 [Google Scholar]
Popiołek W., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1 – 44911, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2008, t. 1 [Google Scholar]
Prawo do godnego pochówku, [w:] Informacje Rzecznika Praw Obywatelskich za rok 2006, brak m. i r. wyd. [Google Scholar]
Praz M., Zmysły, śmierć i diabeł w literaturze romantycznej, tłum. K. Żaboklicki, Warszawa 1974 [Google Scholar]
Promińska U., [w:] Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, red. M. Pyziak-Szafnicka, Warszawa 2009 [Google Scholar]
Promińska U., Europejski znak towarowy – wybrane aspekty prawne, „Palestra” 1996, nr 1-2 [Google Scholar]
Radwański Z., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1997 [Google Scholar]
Rudnicki S., Ochrona dóbr osobistych na podstawie art. 23 i 24 k.c. w orzecznictwie Sądu Najwyższego w latach 1985-1991, „Przegląd Sądowy” 1992, nr 1 [Google Scholar]
Rudnicki S., Prawo do grobu. Zagadnienia cywilistyczne, Kraków 1999 [Google Scholar]
Ruffié J., Seks i śmierć, tłum. B.A. Matusiak,Warszawa 1997 [Google Scholar]
Rutkowski R., Wybrane zagadnienia z zakresu odpowiedzialności karnej lekarza, „Prokuratura i Prawo” 1999, nr 9 [Google Scholar]
Schmitt J.C., Żywi i umarli w społeczeństwie średniowiecznym, tłum. A.W. Labuda, Warszawa 2002 [Google Scholar]
Sołtys B., Nazwy handlowe i ich ochrona w prawie polskim, Kraków 2003 [Google Scholar]
Sprandel R., Alter und Todesfurcht nach der spätmittelalterlichen Bibelexegese, [w:] Death in the Middle Ages, red. H. von. Braet, W. Verbeke, „Mediaevalia Lovaniensia“, ser. 1, Studia 1, 9 [Google Scholar]
Szczepanowska-Kozłowska K., Prawdopodobieństwo wprowadzania w błąd w europejskim prawie znaków towarowych, „Europejski Przegląd Sądowy” 2007, nr 3 [Google Scholar]
Szpunar A., O niemajątkowych środkach ochrony dóbr osobistych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1984, z. 3 [Google Scholar]
Szpunar A., Odszkodowanie w razie śmierci osoby bliskiej, Warszawa 1973 [Google Scholar]
Szwaja J., B. Mika, Oznaczenie przedsiębiorcy, „prawo firmowe”, [w:] System prawa handlowego, t. 1, Prawo handlowe. Część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009 [Google Scholar]
Szwaja J., Firma w kodeksie cywilnym, „Prawo Spółek” 2004, nr 1 [Google Scholar]
Szyjowski M., Dzieje polskiego upiora przed wystąpieniem Mickiewicza, Kraków 1917 [Google Scholar]
Świderkówna A., Życie codzienne w Egipcie greckich papirusów, Warszawa 1983 [Google Scholar]
Świderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Toruń 2007 [Google Scholar]
Tenenti A., La vie et la mort à travers l’art du XVe siècle, Paris 1952 [Google Scholar]
Thomas L.V., L’Anthropologie de la mort, Paris 1980 [Google Scholar]
Thomas L.V., Trup. Od biologii do antropologii, tłum. K. Kocjan, Łódź 1991 [Google Scholar]
Tykwińska-Rutkowska D., Transplantacja. Studium z prawa administracyjnego, Warszawa 2013 [Google Scholar]
Wędrychowska E.L., Odpowiedź, [w:] D. Karkowska, E.L. Wędrychowska, Problemy prawne praktyki lekarskiej, „Prawo i Medycyna” 2004, nr 3 [Google Scholar]
Wirth J., La jeune fille et la mort. Recherches sur les thèmes macabres dans l’art germanique de la Renaissance, Genève 1979 [Google Scholar]
Zandee J., Death as an Enemy according to Ancient Egyptian Conception, Leiden 1960 [Google Scholar]
Ziegler J., Les vivants et la mort, Paris 1975 [Google Scholar]
Zielińska E., Transplantacja a problemy prawne w Polsce i na świecie, [w:] Transplantacja – problemy etyczno-prawne. Seminarium, Warszawa 23 stycznia 1995 r., Biuro Studiów i Analiz Kancelarii Senatu, Warszawa 1995 [Google Scholar]
Ziemiński I., Orfeusz i Alkestis. Dwa sposoby usprawiedliwienia śmierci, „Sztuka i Filozofia” 2001, nr 20 [Google Scholar]
Ziemiński I., Śmierć jako kosmiczna sprawiedliwość. Próba rekonstrukcji stanowiska Anaksymandra w kwestii śmierci, „Kwartalnik Filozoficzny” 2004, nr 2 [Google Scholar]
Ziemiński I., Śmierć Jezusa z Nazaretu, „Znak” 1994, nr 7 [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2018-05-11


Dział
Prawo

Udostępnij

Sobczak, J., & Gołda-Sobczak, M. (2018). Prawo do grobu jako problem kulturowy i prawny. Zeszyty Naukowe KUL, 61(1), 197-219. https://doi.org/10.31743/zn.2018.61.1.197-219

Jacek Sobczak  ssnkjs@sn.pl
Maria Gołda-Sobczak 




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Przesyłając artykuł do publikacji, autor oświadcza, że posiada pełnię autorskich praw majątkowych oraz osobistych do utworu, a jego opublikowanie nie naruszy praw osób trzecich.

Przesłanie przez autora artykułu do publikacji w czasopiśmie „Zeszyty Naukowe KUL”  traktowane będzie jako udzielenie licencji do eksploatacji praw autorskich do przesłanego utworu na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)