Egzystencjalna rola choroby


Abstrakt

Współczesna kultura masowa charakteryzuje się promowaniem kultu ciała, wygody, doznawania przyjemności, życia pełnego ekscytujących przygód i ciągle pobudzaną zachętą posiadania kolejnych dóbr uznawanych za niezbędne i dające szczęście. Popularność zyskuje eudajmonizm i sybarytyzm. Wartości hedonistyczne coraz częściej zajmują naczelne miejsce w środkach masowego przekazu, natomiast coraz mniej mówi się o chorobie i cierpieniu, które przez współczesnego człowieka bywają postrzegane najczęściej jako nieracjonalne zło kolidujące z promowanym utopijnym i hedonistycznym wizerunkiem ludzkiej egzystencji.

W artykule podjęto próbę przedstawienia roli choroby, zwłaszcza wpływu bólu, cierpienia i dysfunkcji ludzkiego ciała na egzystencję człowieka oraz jego stosunek do transcendencji. W odwołaniu do przedstawicieli egzystencjalizmu ateistycznego i teistycznego ukazano zróżnicowane ujęcia cierpienia. Opisano znaczenie choroby w życiu człowieka oraz wskazano przyczyny dewaluacji wartości związanych z jej doświadczaniem. Ponadto, na podstawie analizy treści publikacji autorów podejmujących kwestie cierpienia, podano przykłady określające chorobę jako fundament istotnych egzystencjalnych przemian, potwierdzając istotną rolę cierpienia, jako możliwości rozwoju duchowego oraz integracji z transcendencją. Przedstawiono również różnice w postawach wobec choroby i cierpienia związane z wyznawaniem wiary w Boga lub jej brakiem, a także powiązania w podejmowanych działaniach obserwowane zarówno u osób wierzących jak i ateistów w reorganizacji świata wartości w obliczu doświadczanego kryzysu. W odwołaniu do przykładów z literatury zaprezentowano stanowiska wobec nadchodzącej i nieuchronnej śmierci przyjęte przez osoby cierpiące, przedstawiono także rolę rodziny i otoczenia społecznego we wsparciu osób terminalnie chorych w godnym zakończeniu życia. Zwrócono uwagę na rolę duchowego wsparcia w doznawanych cierpieniach w trakcie świadomego żegnania się ze światem żywych, znacznie istotniejszą – zdaniem autorów artykułu – niż jedynie farmaceutyczne uśmierzanie cierpień fizycznych.


Słowa kluczowe

choroba; cierpienie; śmierć; egzystencja

Bajer D., Egzystencjalizm jako filozofia podmiotu, „IDEA – Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2011, nr 23, s. 115-134. [Google Scholar]

Bartoszek A., Moralne aspekty „jakości życia” w opiece paliatywnej, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2002, nr 35, s. 309-330. [Google Scholar]

Bołoz W., Cierpienie duchowe w chorobie terminalnej, „Polska Medycyna Paliatywna” 2004, nr 3(1), s. 57-65. [Google Scholar]

Brzeziński M., Wiara w doświadczeniu choroby i cierpienia, „Studia nad Rodziną” 2013, nr 1, s. 217-233. [Google Scholar]

Cattaneo P. Dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie? Wydawnictwo WAM, Kraków 2008. [Google Scholar]

Czarnecki Z.J., Słownik najważniejszych terminów filozoficznych, w: Świat, człowiek i wartości. Wybór tekstów filozoficznych dla szkół średnich, red. J. Cabaj, Z.J. Czarnecki, H. Jakuszko, J. Zdybel, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1988, s. 349-360. [Google Scholar]

Drożdż B., Alienacja w świetle egzystencjalizmu, „Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne” 2006, nr 5(1), s. 52-61. [Google Scholar]

Duda K., Fenomenologia cierpienia. Zarys problematyki, w: Ból i cierpienie, red. G. Makiełło-Jarża, Wydawnictwo Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2011, s. 9-17. [Google Scholar]

Fenigsen R., Eutanazja: śmierć z wyboru? Wydawnictwo „W drodze”, Poznań 2002. [Google Scholar]

Gasiulowa A., Osoba cierpiąca w rodzinie, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Pedagogiczne” 1996, nr 32, s. 23-28. [Google Scholar]

Hurtado G., Niewierzący a poszukiwanie Boga, wydanie internetowe: https://opoka.org.pl/biblioteka/F/FR/or201103-niewierzacy.html (27.06.2018). [Google Scholar]

Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 1995. [Google Scholar]

Jan Paweł II, List Apostolski Salvifici Doloris do biskupów, kapłanów, rodzin zakonnych i wiernych Kościoła katolickiego o chrześcijańskim sensie ludzkiego cierpienia, wydanie internetowe: http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/listy/salvifici.html (25.06.2018). [Google Scholar]

Jan Paweł II, List Ojca świętego do moich sióstr i braci - ludzi w podeszłym wieku, wydanie internetowe: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/listy/do_starszych_01101999.html (25.06.2018). [Google Scholar]

Kaczkowski J., Grunt pod nogami, Wydawnictwo WAM, Kraków 2016. [Google Scholar]

Kaczmarczyk I., Terapeutyczne oddziaływania Wspólnoty Anonimowych Alkoholików, w: Psychoterapia Pogranicza, red. L. Grzesiuk, H. Suszek, Wydawnictwo Eneteia, Warszawa 2012, s. 519-544. [Google Scholar]

Kalinowski M., Zadania rodziny i służby zdrowia w świecie ludzkiego cierpienia, w: Cierpienie, między sensem a bezsensem. Studium interdyscyplinarne, red. M. Kalinowski, I. Niewiadomska, L. Szot, Wydawnictwo KUL, Wschodnioeuropejski Narodowy Uniwersytet im. Lesi Ukrainki, Lublin 2014, s. 53-64. [Google Scholar]

Kaniewska A., Ateista o Bogu - rozmowa z filozofem Alainem de Bottonem, wydanie internetowe: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1525829,1,ateista-o-bogu---rozmowa-z-filozofem-alainem-de-bottonem.read (27.06.2018). [Google Scholar]

Katechizm Kościoła Katolickiego, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 1994. [Google Scholar]

Kazimierczak L., Prüfer P., Potrzeba istnienia hospicjum w parafii. Teologiczno-pastoralny przyczynek o cierpieniu, chorobie i starości, w: Cierpienie: dylematy egzystencjalne, red. E. Bartkowiak, P. Prüfer, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2009, s. 39-50. [Google Scholar]

Kociuba J., Jakość czy sens starości? w: Starość darem, zadaniem i wyzwaniem, red. A. Zych, Wydawnictwo Progres, Sosnowiec-Dąbrowa Górnicza 2014: 33-48. [Google Scholar]

Kubacka-Jasiecka D., Kryzysy zdrowia a możliwości zmagania się z cierpieniem choroby somatycznej, „Sztuka Leczenia” 2010, 20(1-2), s. 21-41. [Google Scholar]

Längle A., Analiza egzystencjalna – poszukiwanie zgody na życie, „Psychoterapia” 2003, nr 2(125), s. 33-46. [Google Scholar]

Ledwoń I.S. Teologiczna interpretacja sensu cierpienia, w: Cierpienie, między sensem a bezsensem. Studium interdyscyplinarne, red. M. Kalinowski, I. Niewiadomska, L. Szot, Wydawnictwo KUL, Wschodnioeuropejski Narodowy Uniwersytet im. Lesi Ukrainki, Lublin-Łuck 2014, s. 7-19. [Google Scholar]

Lewicki M., O Jeana Paula Sartre’a projekcie człowieka w sytuacji, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Humanistyczne” 2011, nr 3(2), s. 45-56. [Google Scholar]

Markiewicz B., Od Nietzschego do filozofii współczesnej. Wybór tekstów, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999. [Google Scholar]

Monge M.Á., Zdrowie, ból i choroba, w: Etyka w medycynie. Ujęcie interdyscyplinarne, red. M.Á. Monge, Wydawnictwo MediPage, Warszawa 2012, s. 183-207. [Google Scholar]

Mordka A., Transcendencja i sposoby jej poszukiwania w filozofii Karla Jaspersa, „Nowa Krytyka” 1996, nr 7, s. 187-206. [Google Scholar]

Mrzygłód P., Etyczno-moralne postawy wobec cierpienia, nieuleczalnej choroby i śmierci człowieka – w świetle ustaleń antropologii filozoficznej, „Studia Teologiczne - Białystok - Drohiczyn - Łomża” 2016, nr 34(2), s. 61-92. [Google Scholar]

Olczyk A., Posłannictwo Kościoła wobec chorych, „Studia Gdańskie” 2014, nr 35, s. 77-92. [Google Scholar]

Pascal B., Myśli oraz Rozprawa o namiętnościach miłości; Rozprawa o kondycji możnych; Modlitwa o dobry użytek chorób, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1953. [Google Scholar]

Pichlak M., Motyl i skafander, „Biuletyn EBIB” 2011, nr 6(124), wydanie internetowe: http://www.ebib.pl/images/stories/numery/124/124_pichlak2.pdf (25.06.2018). [Google Scholar]

Popkin R.H., Stroll A., Filozofia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1994. [Google Scholar]

Przygoda W., Teologia cierpienia i choroby, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2000, nr 33, s. 257-266. [Google Scholar]

Rudziński R., Jaspers, Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1978. [Google Scholar]

Sartre J.-P., Egzystencjalizm jest humanizmem, w: Materializm historyczny. Etyka, red. A. Ochocki, S. Sarnowski, PWN, Warszawa 1969, s. 118-126. [Google Scholar]

Scheler M., Cierpienie, śmierć, dalsze życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994. [Google Scholar]

Scruton R., Filozofia kontynentalna od Fichtego do Sartrea, w: Oksfordzka ilustrowana historia filozofii, red. A. Kenny, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2001, s. 225-274. [Google Scholar]

Siudem I., Konsekwencje represji cierpienia, w: Cierpienie, między sensem a bezsensem. Studium interdyscyplinarne, red. M. Kalinowski, I. Niewiadomska, L. Szot, Wydawnictwo KUL, Wschodnioeuropejski Narodowy Uniwersytet im. Lesi Ukrainki, Lublin-Łuck 2014, s. 169-187. [Google Scholar]

Solomon R.C., Higgins K.M., Krótka historia filozofii, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1997. [Google Scholar]

Sontag S., Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2016. [Google Scholar]

Stelcer B., Żal po stracie – dynamika adaptacji do nieuniknionych zmian, „Sztuka Leczenia” 2015, nr 3-4, s. 47-56. [Google Scholar]

Tarnawa J. Cierpienie, umieranie, nadzieja, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003. [Google Scholar]

Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 3: Filozofia XIX wieku i współczesna, PWN, Warszawa 1981. [Google Scholar]

Tomasz A Kempis, O naśladowaniu Chrystusa, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1984. [Google Scholar]

Van der Poel C., Dojrzewając przez ból i cierpienie, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 1999. [Google Scholar]

Wilowski W., Metafizyka cierpienia. Od Arystotelesa, poprzez myśl indyjską, do myśli chrześcijańskiej, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2010. [Google Scholar]

Woźniak B., Zaangażowanie religijne a stan zdrowia osób w wieku podeszłym: mechanizmy zależności, wybrane wyniki badań, „Przegląd Socjologiczny” 2012, nr 61(2), s. 207-242. [Google Scholar]

Żelazny M., Pojęcie znaku egzystencji i szyfru transcendencji w filozofii Jaspersa (próba komentarza), „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” 2011, nr 17, s. 51-60. [Google Scholar]

Žuromskaitė B. Choroba: kara czy wyzwolenie? Stosunek do choroby w epoce nowożytnej, wydanie internetowe: http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4771 (25.06.2018). [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2020-01-31


Dział
Artykuły naukowe

Udostępnij

Motyka, M., & Jedynak, W. (2020). Egzystencjalna rola choroby. Zeszyty Naukowe KUL, 62(3), 55-74. https://doi.org/10.31743/zn.2019.62.3.04

Marek Adam Motyka  mmotyka@ur.edu.pl
Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Instytut Socjologii  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6967-0035

Doktor nauk społecznych w dyscyplinie socjologia. Autor i współautor kilkudziesięciu publikacji o tematyce związanej z uzależnieniami, m.in. wpływem postaw moralnych młodzieży na stanowiska wobec środków psychoaktywnych. Adiunkt, z-ca dyrektora Instytutu Socjologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Uniwersytet Rzeszowski. Adres do korespondencji: Al. Rejtana 16 C, 35-959 Rzeszów, e-mail: mmotyka@ur.edu.pl


Witold Jedynak 
Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Instytut Socjologii  Polska

Ks. Witold Jedynak, dr hab. prof. UR. Zainteresowania naukowe: socjologia religii, socjologia moralności, etyka społeczna i polityczna, historia. Autor kilkudziesięciu publikacji z zakresu wskazanych zainteresowań. dyrektor Instytutu Socjologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Uniwersytet Rzeszowski, Adres do korespondencji: Al. Rejtana 16 C, 35-959 Rzeszów, e-mail: vox321@interia.pl






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Przesyłając artykuł do publikacji, autor oświadcza, że posiada pełnię autorskich praw majątkowych oraz osobistych do utworu, a jego opublikowanie nie naruszy praw osób trzecich.

Przesłanie przez autora artykułu do publikacji w czasopiśmie „Zeszyty Naukowe KUL”  traktowane będzie jako udzielenie licencji do eksploatacji praw autorskich do przesłanego utworu na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)