Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich

Tom 36 Nr 39 (2026)

Artykuły

Kanoniczna regulacja przestępstwa krzywoprzysięstwa (kan. 1371 § 3) jako przykład związku między religijnością a prawem w tradycji Kościoła

DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.10759  [Google Scholar]
Opublikowane: 26.05.2026

Abstrakt

Artykuł przedstawia historyczno‑teologiczną oraz prawnokanoniczną analizę krzywoprzysięstwa (periurium) jako czynu uderzającego w fundamenty religii, prawdy i sprawiedliwości. W części historycznej omówiono biblijne potępienie fałszywej przysięgi oraz ewolucję jej karalności w systemach prawnych starożytności, średniowiecza i nowożytności. W ujęciu teologicznym krzywoprzysięstwo ukazane jest jako grzech ciężki, który z natury swej stanowi zniewagę Boga. Artykuł analizuje również rozwój regulacji kanonicznych: od surowych sankcji w prawie dawnego Kościoła, przez zróżnicowanie krzywoprzysięstwa sądowego i pozasądowego w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1917 r., aż po współczesne ujęcie w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r. W opracowaniu podjęto problem badawczy dotyczący kształtowania się jego rozumienia w tradycji teologicznej i kanonicznej oraz ciągłości współczesnych regulacji prawnych wobec wcześniejszych ujęć i postawiono tezę, że krzywoprzysięstwo jako świadome wezwanie imienia Boga na potwierdzenie fałszu pozostaje czynem o szczególnej wadze, godzącym w religię, prawdę i sprawiedliwość, a do jej weryfikacji zastosowano metodę historyczno-prawną, dogmatyczno-prawną oraz porównawczą. W konkluzji podkreślono ciągłość tradycji kanonicznej, w której krzywoprzysięstwo pozostaje czynem o szczególnej wadze moralnej i prawnej, a jego penalizacja służy ochronie integralności życia religijnego i wspólnotowego.

Bibliografia

  1. Bączkowicz, Franciszek, Józef Baron, i Władysław Stawinoga. 1958. Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa. T. 3. Wyd. 3. Opole: Wydawnictwo Diecezjalne św. Krzyża w Opolu. [Google Scholar]
  2. George, Augustin. 1973. „Przysięga.” W Słownik teologii biblijnej, red. Xavier Leon-Dufour, 836-38. Poznań–Warszawa: Pallottinum. [Google Scholar]
  3. Grzegółka-Maciejewska, Agnieszka, i Stanisław Dubisz. 2003. Uniwersalny słownik języka polskiego. T. 2. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN. [Google Scholar]
  4. Kaleta, Paweł. 2022. „Poszczególne przestępstwa i ustanowione za nie kary.” W Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. T. IV/2: Księga VI. Sankcje karne w Kościele – zreformowane przez papieża Franciszka, red. Józef Krukowski, 197-342. Poznań: Pallottinum. [Google Scholar]
  5. Lempa, Florian. 1987. „Przestępstwa przeciwko religii i jedności Kościoła.” W Walenty Wójcik, Józef Krukowski, i Florian Lempa, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. T. 4: Księga V. Dobra doczesne Kościoła. Księga VI. Sankcje w Kościele, 220-34. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL. [Google Scholar]
  6. Lempa, Florian. 2015. „Kanoniczna ochrona karna religii, jedności, autorytetów kościelnych i wolności Kościoła Katolickiego.” Civitas et Lex 3(7):65-73. [Google Scholar]
  7. Litewski, Wiesław. 1998. Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego. Kraków: TAiWPN Universitas. [Google Scholar]
  8. Maj, Zuzanna. 2016. „Grzech a przestępstwo. Refleksje teologiczno-kanoniczne.” W Salus animarum suprema lex w świetle kanonicznego prawa karnego, red. Marek Saj, 37-65. Warszawa: Wydawnictwo Scriptum. [Google Scholar]
  9. Modzelewski, Karol. 2004. Barbarzyńska Europa. Warszawa: Iskry. [Google Scholar]
  10. Myrcha, Marian A. 1986. „Problem grzechu w karnym ustawodawstwie kanonicznym.” Prawo Kanoniczne 29, nr 1-2:43-80. [Google Scholar]
  11. Pawluk, Tadeusz. 2016. Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. T. 4: Doczesne dobra Kościoła, sankcje w Kościele, procesy. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne. [Google Scholar]
  12. Rogowski, Paweł. 2016. Przysięga w średniowiecznym prawie polskim. Lublin: Wydawnictwo KUL. [Google Scholar]
  13. Syryjczyk, Jerzy. 1985. „Pojęcie przestępstwa w świetle Kodeksu Prawa Kanonicznego Jana Pawła II.” Prawo Kanoniczne 28, nr 1-2:85-96. [Google Scholar]
  14. Syryjczyk, Jerzy. 1991. „Krzywoprzysięstwo w systematyce kanonicznego prawa karnego.” Prawo kanoniczne 34, nr 1-2:121-34. [Google Scholar]
  15. Syryjczyk, Jerzy. 2003. Kanoniczne prawo karne: część szczególna. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. [Google Scholar]
  16. Syryjczyk, Jerzy. 2008a. Sankcje w kościele: część ogólna. Komentarz. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. [Google Scholar]
  17. Syryjczyk, Jerzy. 2008b. „Zagadnienia kościelnego prawa karnego w świetle publikacji zawartych w kwartalniku Prawo Kanoniczne.” Prawo kanoniczne 51, nr 1-2:75-112. [Google Scholar]
  18. Tomasz z Akwinu. 1971. Suma teologiczna. T. 19: Religijność (2-2, qu. 81-100). Przekł. i kom. Feliks W. Bednarski. London: Veritas. [Google Scholar]
  19. Wilemska, Elżbieta. 2004. „Krzywoprzysięstwo.” W Encyklopedia katolicka. T. 10, red. Eugeniusz Ziemann, 10. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. [Google Scholar]
  20. Wilemska, Elżbieta. 2019. „Krzywoprzysięstwo.” W Leksykon prawa kanonicznego, red. Mirosław Sitarz, 1495-497. Lublin: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. [Google Scholar]
  21. Wojciechowska, Beata. 2013. „Przysięga w średniowiecznym prawie kanonicznym. Wybrane aspekty.” W Fundamenty średniowiecznej Europy, red. Żaneta Sztylc, Dariusz Zagórski, Andrzej Radzimiński, i in., 91-101. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum. [Google Scholar]
  22. Wołodkiewicz, Witold, i Maria Zabłocka. 1996. Prawo rzymskie. Instytucje. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck. [Google Scholar]
  23. Zarosa, Wojciech. 2024. „Średniowieczny Kościół w Polsce wobec problemu krzywoprzysięstwa (wybrane zagadnienia).” UR Journal of Humanities and Social Sciences 3(32):18-37. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.