Baal a Belzebub – degradacja bóstwa



Abstrakt

Celem niniejszego artykułu była próba ukazania zmiany znaczeniowej, do jakiej doszło w przypadku terminu Belzebub. Podstawą i zarazem punktem wyjścia dla tych rozważań był starotestamentalny termin  lwbz l[b. Termin ten posiada paralele etymologiczne i treściowe w innych językach semickich. Prawdopodobnie do przekształcenia imienia tego bóstwa doszło za sprawą niebiblijnej tradycji żydowskiej, która chcąc ukrócić bałwochwalcze praktyki nieznacznie przekształciła to imię, powodując przy tym ogromną zmianę znaczeniową. Przeprowadzona w artykule analiza pozwoliła ustalić, że zmiana znaczeniowa nie nastąpiła szybko ale była wynikiem długotrwałego procesu, w którym wspomniana ingerencja  niebiblijnej tradycji żydowskiej zdaje się być pierwszym etapem. Ponadto ustalono, że takie czynniki jak: walka monoteizmu z kultem Baala,  synkretyzm religijny, przenikanie motywu Baala na karty Starego Testamentu oraz dualizm doprowadziły do sytuacji, w której nowotestamentalne rozumienie Belzebuba jest już ugruntowanym poglądem postrzegającym Belzebuba jako władcę demonów.


Słowa kluczowe

demonologia; Stary Testament; Nowy Testament; obce bóstwa

Anderson J. S., Monotheism and Yahweh's Appropriation of Baal, London – New York 2015.

Beck M., Elia und die Monolatrie. Ein Beitrag zur religionsgeschichtlichen Rückfrage nach dem vorschriftprophetischen Jahwe-Glauben, Berlin – New York 1999.

Burke D. G., Baal, w: The Oxford Companion to the Bible, red. B. M. Metzger – M. D. Coogan, New York – Oxford 1993, s. 70.

Day J., Yahweh and the Gods and Goddesses of Canaan, London – New York 2010.

Dearmen J. A., Baal in Ancient Israel. The Contribution of Some Place Names and Personal Names to the Understanding of Early Israelite Religion, w: History and Interpretation. Essays in Honour of John H. Hayes, red. P. Graham i in., Sheffield 1993, s. 173-91.

Gamberoni J., lbuz> zebhul, w: Theological Dictionary of the Old Testament, T. 4, red. G. J. Botterweck – H. Ringgren, Grand Rapids 1980, s. 29-31.

Herrmann H., Baal Zebub, w: Dictionary of Deities and Demons in the Bible, red. K. van der Torn i in., Leiden – Boston – Köln 1999, ss. 154-56.

Von Gott und den Göttern. Gesammelte Aufsätze zum Alten Testament, Berlin – New York 1999.

Kościelniak K., Zło osobowe w Biblii, Kraków 2002.

Egzegetyczne, historyczne, religioznawcze i kulturowe aspekty demonologii biblijnej, Kraków 2002.

Leick G., A Dictionary of Ancient Near Eastern Mythology, New York 2002.

Lehnart B., Prophet und König im Nordreich Israel. Studien zur sogenannten vorklassischen Prophetie im Nordreich Israel anhand der Samuel-, Elija- und Elischa-Überlieferungen, Leiden – Boston 2003.

Majewski M., Ugarit – historia, religia, literatura, język na tle Biblii Starego Testamentu, Kraków 2010.

Mulder J., Kanaanitische Goden in het Oude Testament , Den Haag 1965.

Pardee D. – Pardee N., Gods of Glory Ought to Thunder. The Canaanite Matrix of Psalm 29, w: Psalm 29 through Time and Tradition, red. L. K. Handy, Cambridge 2011, s. 115-25.

Ravinell A. – Green W., The Storm-God in the Ancient Near East, Winona Lake 2003.

Smith M. S., The Early History of God. Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel, Grand Rapids 2002.

Wyatt N., The Religion of Ugarit. An Overview, w: Handbook of Ugaritic Studies, red. W. Watson – N. Wyatt, Leiden – Boston – Köln 1999, s. 529-86, zwł. 544-45.
Pobierz

Opublikowane
2017-12-20


Dział
Biblistyka

Udostępnij

Janik, M. (2017). Baal a Belzebub – degradacja bóstwa. Kieleckie Studia Teologiczne, (16), 179-197. Pobrano z https://ojs.academicon.pl/index.php/kst/article/view/851

Marek Janik  manecki_0@op.pl
Uniwersytet Opolski, Wydział Teologiczny  Polska

Marek Janik, ur. 04.07.1980 w Limanowej.

Doktor nauk teologicznych w zakresie teologii biblijnej - Uniwersytet Opolski (nie zatrudniony)

PRACA: funkcjonariusz Policji – KMP Świętochłowice

41-600 Świętochłowice, ul. Śląska 15/14; tel. 535913174; manecki_0@op.pl.

BIBLIOGRAFIA:

·         Marek Janik, Interakcja czy jednostronne oddziaływanie? Wpływ perski na biblijną koncepcję złego ducha Asmodeusza, ,,Perspectiva” (Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne), 14/2 (2015), s. 16-22.             

·         Marek Janik, Lilit między mitem a Biblią, „Studia Ełckie” 18/1 (2016), s. 67-76.

·         Marek Janik, Biblijny termin hq'wl[]. Egzemplifikacja wpływu  kultury arabskiej na Prz 30,15, Kieleckie Stdia Teologiczne 15 (2016), s. 255-67.

Marek Janik,   Azazel a zakazany kult w kontekście Dnia Przebłagania. Wzajemne przenikanie kultur i ich wpływ na motyw Azazela w Starym Testamencie, Veritati et Caritati                                   6(2016), 243-57.




CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



1. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r., autor publikacji przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma Kieleckie Studia Teologiczne. Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

2. Za zgodą redakcji czasopisma opublikowane artykuły w Biblical Annals mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

3. Redakcja publikuje teksty on line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL.