Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Nagłówek strony

Nr 4 (2026)

Artykuły

Wpływ narzędzi sztucznej inteligencji na samodzielność osądu adwokata. Wyzwania etyczne i poznawcze związane z automatyzacją czynności zawodowych

  • Piotr F. Piesiewicz
  • Krzysztof Wojdyło
DOI: https://doi.org/10.54383/0031-0344.2026.04.2  [Google Scholar]
Opublikowane: 02.11.2026

Abstrakt

Artykuł analizuje wpływ narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji na samodzielność osądu adwokata w modelu decyzyjnym stosowania prawa. Zestawia statystyczny charakter systemów GenAI ze złożonością rozumowania prawniczego oraz omawia odciążenie poznawcze i bierność metapoznawczą. Wskazuje, że delegowanie czynności analitycznych może osłabiać osobisty udział adwokata, co wymaga wzmocnienia ochrony swobody, niezależności i interesu klienta w KEA.

Bibliografia

  1. Barr Nathaniel, Pennycook Gordon, Stolz Jennifer A., Fugelsang Jonathan A., The brain in your pocket: Evidence that smartphones are used to supplant thinking, „Computers in Human Behavior” 2015/48, https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.02.029 [Google Scholar]
  2. Boldt Annika, Gilbert Sam J., Confidence guides spontaneous cognitive offloading, „Cognitive Research: Principles and Implications” 2019/4, https://doi.org/10.1186/s41235-019-0195-y [Google Scholar]
  3. Brożek Bartosz, Umysł prawniczy, Kraków 2024 [Google Scholar]
  4. Buçinca Zana, Malaya Maja Barbara, Gajos Krzysztof Z., To Trust or to Think: Cognitive Forcing Functions Can Reduce Overreliance on AI in AI Assisted Decision Making, „Proceedings of the ACM on Human Computer Interaction” 2021/5, https://doi.org/10.1145/3449287 [Google Scholar]
  5. Fan Yizhou, Tang Luzhen, Le Huixiao, Shen Kejie, Tan Shufang, Zhao Yueying, Shen Yuan, Li Xinyu, Gašević Dragan, Beware of Metacognitive Laziness: Effects of Generative Artificial Intelligence on Learning Motivation, Processes, and Performance, „British Journal of Educational Technology” 2025/56, https://doi.org/10.1111/bjet.13544 [Google Scholar]
  6. Ferraris Andrea Filippo, Audrito Davide, Di Caro Luigi, Poncibò Cristina, The architecture of language: Understanding the mechanics behind LLMs, „Cambridge Forum on GenAI: Law and Governance” 2025/1, https://doi.org/10.1017/cfl.2024.16 [Google Scholar]
  7. Gerlich Michael, GenAI Tools in Society: Impacts on Cognitive Offloading and the Future of Critical Thinking, „Societies” 2025/15, https://doi.org/10.3390/soc15010006 [Google Scholar]
  8. He Hangfeng, Su Weijie, A Law of Next Token Prediction in Large Language Models, arXiv 2024, https://doi.org/10.48550/arXiv.2408.13442 [Google Scholar]
  9. Hildebrandt Mireille, The Future of Computational Law in the Context of the Rule of Law, „Journal of Cross disciplinary Research in Computational Law” 2024/2, https://journalcrcl.org/crcl/article/view/63 [Google Scholar]
  10. Hu Xiao, Luo Liang, Fleming Stephen M., A role for metamemory in cognitive offloading, „Cognition” 2019/193, https://doi.org/10.1016/j.cognition.2019.104012 [Google Scholar]
  11. Jakubiec Marek, Metaphorical Simulation and Legal Reasoning: Discovering the Legal Unconscious (w:) Legal Reasoning and Cognitive Science: Topics and Perspectives, red. M. Brigaglia, C. Roversi, „Diritto & Questioni pubbliche”, Special Publication, August 2023 [Google Scholar]
  12. Kasneci Enkelejda, Sessler Kathrin, Küchemann Stefan, Bannert Maria, Dementieva Daryna, Fischer Frank, Gasser Urs, Groh Georg, Günnemann Stephan, Hüllermeier Eyke, Krusche Stephan, Kutyniok Gitta, Michaeli Tilman, Nerdel Claudia, Pfeffer Jürgen, Poquet Oleksandra, Sailer Michael, Schmidt Albrecht, Seidel Tina, Stadler Matthias, Kasneci Gjergji, ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education, „Learning and Individual Differences” 2023/103, https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274 [Google Scholar]
  13. Kolkman Daan, Bex Floris, Narayan Nitin, van der Put Manuella, Justitia ex machina: The impact of an AI system on legal decision making and discretionary authority, „Big Data & Society” 2024/11, https://doi.org/10.1177/20539517241255101 [Google Scholar]
  14. Koszowski Maciej, Why Legal Reasoning Has to Be Unique, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu” 2017/7, https://doi.org/10.14746/ppuam.2017.7.20 [Google Scholar]
  15. Lai Jinqi, Gan Wensheng, Wu Jiayang, Qi Zhenlian, Yu Philip S., Large Language Models in Law: A Survey, arXiv 2023, https://doi.org/10.48550/arXiv.2312.03718 [Google Scholar]
  16. Leszczyński Leszek, Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa, Kraków 2001 [Google Scholar]
  17. Naveed Humza, Khan Asad Ullah, Qiu Shi, Saqib Muhammad, Anwar Saeed, Usman Muhammad, Akhtar Naveed, Barnes Nick, Mian Ajmal, A Comprehensive Overview of Large Language Models, arXiv 2023, https://doi.org/10.48550/arXiv.2307.06435 [Google Scholar]
  18. Peykani Pejman, Ramezanlou Fatemeh, Tanasescu Cristina, Ghanidel Sanly, A Structured Taxonomy and Review of Challenges, Limitations, Solutions, and Future Directions, „Applied Sciences” 2025/15, https://doi.org/10.3390/app15148103 [Google Scholar]
  19. Rastogi Charvi, Zhang Yunfeng, Wei Dennis, Varshney Kush R., Dhurandhar Amit, Tomsett Richard, Deciding Fast and Slow: The Role of Cognitive Biases in AI Assisted Decision Making, „Proceedings of the ACM on Human Computer Interaction” 2022/6, https://doi.org/10.1145/3512930 [Google Scholar]
  20. Risko Evan F., Gilbert Sam J., Cognitive offloading, „Trends in Cognitive Sciences” 2016/20, https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.07.002 [Google Scholar]
  21. Rissland Edwina L., Ashley Kevin D., Loui Ronald P., AI and Law: A Fruitful Synergy, „Artificial Intelligence” 2003/150, https://doi.org/10.1016/S0004-3702(03)00122-X [Google Scholar]
  22. Robb Lachlan, Hews Rachel, Deane Felicity, Guihot Michael, Farry Jonah, Kennedy Amanda, ‘It’s the End of the World as We Know It’: Generative Artificial Intelligence and the Changing Landscape of Legal Practice and Education, „UNSW Law Journal” 2025/48, https://doi.org/10.53637/COLU6155 [Google Scholar]
  23. Rohilla Atiya, Impact of Excessive GenAI Tool Usage on the Cognitive Abilities of Undergraduate Students: A Mixed Method Study, „Advance Social Science Archive Journal” 2025/4, https://doi.org/10.55966/assaj.2025.4.1.0115 [Google Scholar]
  24. Schoeffer Jakob, Jakubik Johannes, Vössing Michael, Kühl Niklas, Satzger Gerhard, AI Reliance and Decision Quality: Fundamentals, Interdependence, and the Effects of Interventions, „Journal of Artificial Intelligence Research” 2025/82, https://doi.org/10.1613/jair.1.15873 [Google Scholar]
  25. Stawecki Tomasz, O celowości rozumowań prawniczych w polskiej teorii prawa i praktyce prawniczej (w:) Rozumność rozumowań prawniczych, red. M. Wyrzykowski, Warszawa 2008 [Google Scholar]
  26. Surden Harry, ChatGPT, GenAI Large Language Models, and Law, „Fordham Law Review” 2024/92, https://fordhamlawreview.org/wp-content/uploads/2024/03/Vol.-92_Surden-1941-1972.pdf [Google Scholar]
  27. Szot Adam, Między jednolitością a elastycznością stosowania prawa (w:) Wpływ teorii Jerzego Wróblewskiego na współczesne prawoznawstwo, red. T. Bekrycht, M. Zirk-Sadowski, Warszawa 2011 [Google Scholar]
  28. Vasconcelos Helena, Jörke Matthew, Grunde-McLaughlin Madeleine, Gerstenberg Tobias, Bernstein Michael S., Krishna Ranjay, Explanations Can Reduce Overreliance on AI Systems During Decision Making, „Proceedings of the ACM on Human Computer Interaction” 2023/7, https://doi.org/10.1145/3579605 [Google Scholar]
  29. Vinge Vernor, referat wygłoszony podczas VISION 21 Symposium, NASA Lewis Research Center i Ohio Aerospace Institute, 30–31.03.1993, opublikowany w: NASA CP 10129; wersja zmieniona: „Whole Earth Review” Winter 1993, https://edoras.sdsu.edu/~vinge/misc/singularity.html (dostęp: 14.02.2026 r.) [Google Scholar]
  30. Wróblewski Jerzy, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988 [Google Scholar]
  31. Wróblewski Jerzy, Wartość a decyzja sądowa, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1973 [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.