Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Tom 16 (2024)

Artykuły

Konstytucyjne determinanty statusu oceny z religii w Polsce

  • Marcin Olszówka
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.123-141  [Google Scholar]
Opublikowane: 31.12.2025

Abstrakt

Status oceny z religii jest pochodną miejsca edukacji religijnej w systemie oświaty. Edukacja religijna w szkole – za której treść odpowiada zainteresowany związek religijny – jest gwarantowana przede wszystkim przez cztery przepisy Konstytucji RP z 1997 roku: art. 53 ust. 1 i 2 (wolność sumienia i religii), art. 53 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 1 (prawo rodziców do wychowania moralnego i religijnego zgodnie z własnymi przekonaniami), art. 53 ust. 4 (religia jako jedyny przedmiot nauczania w szkole wymieniony w Konstytucji RP) oraz art. 25 ust. 2 (zasada bezstronności światopoglądowej władz publicznych). Każdy z tych przepisów stanowi w zasadzie samodzielną podstawę do uznania religii jako przedmiotu co najmniej równoprawnego z innym przedmiotami szkolnymi. TK już w orzeczeniu z 30 stycznia 1991 roku (K 11/90) podkreślił, że wolność wyznania wymaga, aby zapewnić w szkole edukację religijną dla dzieci tych rodziców, którzy sobie tego życzą. W późniejszych orzeczeniach z 1993 (U 12/92), 1998 (K 35/97)
i 2009 roku (U 10/07) TK powtarzał, że konsekwencją wolności religii jest religia jako przedmiot nauczania w szkole, a następstwem włączenia religii do systemu oświaty jest obecność oceny z religii na świadectwie szkolnym i wliczanie tej oceny do średniej ocen rocznych i klasyfikacyjnych ucznia (pomimo tego minister edukacji w 2024 roku zdecydowała o zaprzestaniu wliczania oceny z religii do średniej ocen). Jak dotąd nigdy niezrealizowaną konsekwencją równoprawnego statusu religii jako przedmiotu nauczania szkolnego jest możliwość zdawania matury z religii.

Bibliografia

  1. AKTY NORMATYWNE [Google Scholar]
  2. Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318. [Google Scholar]
  3. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., Dz. U. Nr 33, poz. 232 ze zm. [Google Scholar]
  4. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. [Google Scholar]
  5. Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r., Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm. [Google Scholar]
  6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w spra­wie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych, Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm. [Google Scholar]
  7. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 lipca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, Dz. U. Nr 130, poz. 906. [Google Scholar]
  8. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, Dz. U. z 2024 r., poz. 438. [Google Scholar]
  9. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz. U. z 2024 r., poz. 1158. [Google Scholar]
  10. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz. U. z 2025 r., poz. 66. [Google Scholar]
  11. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dz. U. z 2024 r., poz. 750 ze zm. [Google Scholar]
  12. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, Dz. U. z 2024 r., poz. 737 ze zm. [Google Scholar]
  13. Instrukcja Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 1990 r. dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku szkolnym 1990/91. [Google Scholar]
  14. Instrukcja Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 1990 r. dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku szkolnym 1990/1991, określająca zasady współdziałania z Kościołami i Związkami Wyznaniowymi poza Kościołem Rzymskokatolickim. [Google Scholar]
  15. ORZECZNICTWO [Google Scholar]
  16. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 1991 r., sygn. akt K 11/90, „OTK ZU” 1991, poz. 2. [Google Scholar]
  17. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 1993 r., sygn. akt U 12/92, „OTK ZU” 1993, poz. 9. [Google Scholar]
  18. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997 r., sygn. akt K 26/96, „OTK ZU” 2/1997, poz. 19. [Google Scholar]
  19. Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 lutego 1991 r., sygn. akt S 1/91, „OTK ZU” 1991, poz. 29. [Google Scholar]
  20. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (Wielka Izba) w Strasburgu z dnia 29 czerwca 2007 r. w sprawie Folgerø i inni przeciwko Norwegii, skarga nr 15472/02, HUDOC. [Google Scholar]
  21. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 15 czerwca 2010 r. w sprawie Grzelak przeciwko Polsce, skarga nr 7710/02, HUDOC. [Google Scholar]
  22. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 15 września 2022 r. w sprawie Rabczewska przeciwko Polsce, skarga nr 8257/13, HUDOC. [Google Scholar]
  23. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1959/18, CBOSA. [Google Scholar]
  24. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2907/21, CBOSA. [Google Scholar]
  25. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 598/15, CBOSA. [Google Scholar]
  26. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I ACa 363/10, „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2012, t. 4, s. 195–218. [Google Scholar]
  27. Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I C 28/10, „OSA” 2012, nr 4, poz. 90. [Google Scholar]
  28. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 maja 1998 r., sygn. akt K 35/97, „OTK ZU” 1998, nr 3, poz. 32. [Google Scholar]
  29. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt K 44/07, „OTK ZU” 7A/2008, poz. 126. [Google Scholar]
  30. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt U 10/07, „OTK ZU” 11A/2009, poz. 163. [Google Scholar]
  31. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt SK 62/08, „OTK ZU” A/ 2011, nr 3, poz. 22. [Google Scholar]
  32. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt K 52/13, „OTK ZU” 11A/2014, poz. 118. [Google Scholar]
  33. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt K 12/14, „OTK ZU” 9A/2015, poz. 143. [Google Scholar]
  34. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt K 1/20, „OTK ZU” A/2021, poz. 4. [Google Scholar]
  35. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt U 10/24, „OTK ZU” A/2024, poz. 118. [Google Scholar]
  36. BIBLIOGRAFIA [Google Scholar]
  37. Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  38. Bilateralizm w stosunkach państwowo-kościelnych, red. M. Bielecki, Lublin 2011. [Google Scholar]
  39. Borecki P., Dylematy konstytucyjności prawnych zasad nauczania religii i etyki w szkole, „Państwo i Prawo” 2008, nr 7, s. 63–72. [Google Scholar]
  40. Borecki P., Konstytucyjność wliczania stopnia z religii do średniej ocen szkolnych, „Państwo i Prawo” 2007, nr 9, s. 35–42. [Google Scholar]
  41. Borecki P., Opinia prawna w sprawie zgodności z odpowiednimi postanowieniami Konstytucji RP, Konkordatu polskiego oraz właściwych ustaw Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia Prawa Publicznego” 2024, nr 3, s. 131–152. [Google Scholar]
  42. Borecki P., Respektowanie polskiego konkordatu z 1993 roku – wybrane problemy, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  43. Borysiak W., Komentarz do art. 48 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, [Google Scholar]
  44. red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  45. Brzozowski W., Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, [Google Scholar]
  46. Warszawa 2011. [Google Scholar]
  47. Czuryk M., Ochrona prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi i filozoficznymi w systemach edukacji publicznej państw członkowskich Unii Europejskiej, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  48. Czuryk M., Prawa rodziców i uczniów dotyczące nauczania religii w szkole publicznej w prawie polskim [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 211–229. [Google Scholar]
  49. Garlicki L., Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie konstytucyjnym – status wspólnot religijnych [w:] Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie konstytucyjnym. XI Konferencja Europejskich Sądów Konstytucyjnych, Warszawa, 16–20 maja 1999 r., „Biuletyn Trybunału Konstytucyjnego” 1999, nr specjalny, s. 30–47. [Google Scholar]
  50. Górowska B., Rydlewski G., Regulacje prawne stosunków wyznaniowych w Polsce. Zbiór przepisów i dokumentów (stan na 31 października 1992 r.), Warszawa 1992. [Google Scholar]
  51. Gronkiewicz-Waltz H., Pawłowicz K., W odpowiedzi na glosę M. Pietrzaka dotyczącą nauczania religii w szkole, „Państwo i Prawo” 1991, nr 7, s. 90–96. [Google Scholar]
  52. Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  53. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  54. Koredczuk J., Kompetencje Ministra Edukacji Narodowej dotyczące nauczania religii [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 77–93. [Google Scholar]
  55. Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006. [Google Scholar]
  56. Łączkowski W., „Bezstronność” władz publicznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006, nr 2, s. 209–219. [Google Scholar]
  57. Łączkowski W., Dylematy etyczne i światopoglądowe jako przedmiot kontroli konstytucyjności [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006, s. 379–403. [Google Scholar]
  58. Mezglewski A., Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych. Aspekty prawne, Lublin 2009. [Google Scholar]
  59. Mezglewski A., Misztal H., Stanisz P., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008. [Google Scholar]
  60. Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010. [Google Scholar]
  61. Olszówka M., Organizowanie lekcji religii w grupie międzyklasowej. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2021 r., III OSK 2907/21, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2025, t. 28, https://doi.org/10.31743/spw.17878. [Google Scholar]
  62. Olszówka M., Komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  63. Olszówka M., Transformacja zasady oddzielenia kościoła od państwa w Polsce na początku lat 90. XX w. [w:] 25 lat transformacji ustrojowej w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej, red. E. Gdulewicz, W. Orłowski, S. Patyra, Lublin 2015, s. 385–397. [Google Scholar]
  64. Olszówka M., Wpływ Konstytucji RP z 1997 roku na system źródeł prawa wyznaniowego, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  65. Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku konstytucyjnego, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  66. Pietrzak M., Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Warszawa 1999. [Google Scholar]
  67. Pietrzak M., Glosa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 30 I 1991 roku w sprawie nauczania religii w szkole [w:] M. Pietrzak, Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Warszawa 1999, s. 203–217. [Google Scholar]
  68. Pietrzak M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  69. Poniatowski M., Podstawy finansowania nauczania religii w szkołach publicznych z budżetu państwa [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 171–209. [Google Scholar]
  70. Pro bono Reipublicae. Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, red. P. Borecki, A. Czohara, T.J. Zieliński, Warszawa 2009. [Google Scholar]
  71. Rabska T., Wokół problematyki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 30 I 1991 r., K 11/90, „Państwo i Prawo” 1991, nr 7, s. 96–99. [Google Scholar]
  72. Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014. [Google Scholar]
  73. Sarnecki P., Komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  74. Sitek M., Prawa człowieka. Pomiędzy ideologią a polityką, „Polityka i Społeczeństwo” 2022, nr 1, s. 145–159. [Google Scholar]
  75. Sobczyk P., Wliczanie rocznych ocen z religii do średniej ocen w kontekście wolności religijnej w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym [w:] Bilateralizm w stosunkach państwowo-kościelnych, red. M. Bielecki, Lublin 2011, s. 195–209. [Google Scholar]
  76. Stanisz P., Walencik D., Tryb nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2024, t. 27, s. 361–379. [Google Scholar]
  77. Tomasik P., Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie nauczania religii w szkołach publicznych [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 55–76. [Google Scholar]
  78. Zieliński T.J., Konstytucyjne granice obecności religii w polskiej szkole publicznej [w:] Pro bono Reipublicae. Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, red. P. Borecki, A. Czohara, T.J. Zieliński, Warszawa 2009, s. 502–528. [Google Scholar]
  79. Zieliński T.J., Nauka etyki w szkołach publicznych w ujęciu prawnym [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 95–120. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.