Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Tom 16 (2024)

Artykuły

Nauczanie religii w pracach legislacyjnych nad ustawą o stosunku państwa do karaimskiego związku religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej z 21 kwietnia 1936 r.

  • Mieczysław Różański
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.197-211  [Google Scholar]
Opublikowane: 31.12.2025

Abstrakt

Karaimski Związek Religijny w II Rzeczpospolitej należał do jednych z mniejszych związków wyznaniowych w państwie. W tym czasie funkcjonowały cztery gminy karaimskie, w których zamieszkiwało ok. 1000–1500 osób. Prace nad ustawą regulującą stosunki pomiędzy państwem a Karaimskim Związkiem Religijnym rozpoczęły się 1928 r. po wybraniu na stanowisko hachana Seraja Szapszała, który mógł prawnie reprezentować ten związek. Artykuł omawia zagadnienie nauczania religii karaimskiej w szkołach, ujęte w składanych projektach ustawy, ukazuje zmiany lingwistyczne i merytoryczne przepisu dotyczącego tego zagadnienia i procedurę jego zatwierdzenia w procesie legislacyjnym w polskim parlamencie. Nauczanie religii karaimskiej ujęte zostało w art. 26 ustawy, zawierającym elementy stanowiące normę art. 120 Konstytucji z 1921 r., która nakazywała obowiązkowo nauczać religii wyznaniowej uznanego przez państwo związku religijnego do 18. roku życia, określała zasady naboru nauczycieli religii i nadzór na procesem jej nauczania.

Bibliografia

  1. AKTY NORMATYWNE [Google Scholar]
  2. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 14 października 1927 r. o uporządkowaniu stanu prawnego w organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wyjątkiem województwa śląskiego, Dz. U. z 1928 r. Nr 52, poz. 5. [Google Scholar]
  3. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o stosunku Państwa do Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego, nie posiadającego hierarchji duchownej, Dz. U. z 1928 Nr 38, poz. 363. [Google Scholar]
  4. Rządowy projekt ustawy o stosunku państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, druk sejmowy Nr 21 z 1936 r. [Google Scholar]
  5. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1921 r. Nr 44, poz. 267. [Google Scholar]
  6. Ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r., Dz. U. z 1935 r. Nr 30, poz. 227. [Google Scholar]
  7. Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1936 r. Nr 30, poz. 241. [Google Scholar]
  8. Sprawozdanie Komisji Oświatowej o rządowym projekcie ustawy o stosunku państwa do Karimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, druk sejmowy Nr 56 z 1936 r. [Google Scholar]
  9. Sprawozdanie stenograficzne z 9. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 7 lutego 1936 r. [Google Scholar]
  10. Sprawozdanie Komisji Prawniczej o projekcie ustawy o stosunku państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej, druk senacki Nr 23 z 1936 r. [Google Scholar]
  11. Sprawozdanie Komisji Oświatowej o zmianach wprowadzonych przez Senat do uchwalonego przez Sejm w dniu 7 lutego 1936 r. projektu ustawy o stosunku państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, druk sejmowy Nr 97 z 1936 r. [Google Scholar]
  12. Sprawozdanie stenograficzne z 21. posiedzenia Sejmu w dniu 17 marca 1936 r. [Google Scholar]
  13. ARCHIWALIA [Google Scholar]
  14. Archiwum Akt Nowych, zespół: Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, sygn. 1462, 1463. [Google Scholar]
  15. LITERATURA [Google Scholar]
  16. Baszak Ł., Prace legislacyjne nad ustawą o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2015, vol. 4(1). [Google Scholar]
  17. Chałupczak H., Browarek T., Mniejszości narodowe w Polsce 1918–1995, Lublin 1998. [Google Scholar]
  18. Gąsiorowski S., Karaimi w Koronie i na Litwie w XV−XVIII wieku, Kraków–Budapeszt 2008. [Google Scholar]
  19. Gąsiorowski S., Karaimi w dawnej Rzeczypospolitej (XVI–XVIII wiek) [w:] Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  20. Kobecki E., W sprawie stosunku Karaimów do Rządu, organizacji duchownych władz karaimskich oraz wewnętrznego ustroju gmin karaimskich, „Myśl Karaimska” 1924, z. 1. [Google Scholar]
  21. Krasowski K., Związki wyznaniowe w II Rzeczpospolitej. Studium historycznoprawne, Warszawa–Poznań 1988. [Google Scholar]
  22. Leszczyński P.A., Centralna administracja wyznaniowa w II RP. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Warszawa 2006. [Google Scholar]
  23. Możdżonek W., Karaimi – naród zapomniany, „Forum Politologiczne” 2007, t. 5. [Google Scholar]
  24. Pełczyński G., Najmniejsza mniejszość, Warszawa 1995. [Google Scholar]
  25. Pilecki S., Karaimskie życie rodzinne, społeczne i religijne okresu międzywojennego, czas wojny, decyzje o przyjeździe do Polski [w:] Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  26. Resler T., Prawne aspekty funkcjonowania społeczności karaimskiej w II Rzeczypospolitej, „Almanach Karaimski” 2016, nr 5. [Google Scholar]
  27. Resler T., Seraja Szapszał – hachan karaimski w Drugiej Rzeczypospolitej w świetle dokumentów Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2018, t. 70, nr 2. [Google Scholar]
  28. Sawicki J., Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w państwie polskim, Warszawa 1937. [Google Scholar]
  29. Tyszkiewicz J., Dzieje Karaimów w państwie polsko-litewskim do końca XX wieku i ich związki z Krymem [w:] Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  30. Witkowski R., Epizod z życia Seraji Szapszała, „Almanach Karaimski” 2015, nr 4. [Google Scholar]
  31. Wróblewska U., Sytuacja prawna Karaimów w Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej w świetle aktów ustawodawczych [w:] Państwo–religia. Instytucje państwowe i obywatele wobec religii w Europie Środkowo-Wschodniej w XX wieku, red. J. Durka, Kalisz 2014. [Google Scholar]
  32. Wysoczański W., Pietrzak M., Prawo kościołów i związków wyznaniowych nierzymskokatolickich w Polsce, Warszawa 1997. [Google Scholar]
  33. Zajączkowski A., Zarys religii karaimskiej, Warszawa 2003. [Google Scholar]
  34. Zajączkowski I., Akty ustawodawcze o Karaimskim Związku Religijnym Rzeczypospolitej Polskiej, „Myśl Karaimska” 1937/1938, z. 12. [Google Scholar]
  35. Zajączkowski W., Seraja Szapszał (8 V 1876−18 XI 1961), „Przegląd Orientalistyczny” 1962, nr 1. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.