Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Tom 16 (2024)

Artykuły

Dwie nieudane próby pozyskania ks. Józefa Sztonyka do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa

  • Andrzej Szymański
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.237-260  [Google Scholar]
Opublikowane: 31.12.2025

Abstrakt

Niniejszy tekst ukazuje niektóre ze sposobów działania policji politycznej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i kontrwywiadu wojskowego (Wojskowej Służby Wewnętrznej) w odniesieniu do osób duchownych, na przykładzie ks. Józefa Sztonyka, profesora Wyższego Seminarium Duchownego w Nysie, proboszcza na wielu placówkach, zasłużonego duszpasterza, opiekuna opolskich środowisk solidarnościowych. Ksiądz ten, mimo rozbudowanej inwigilacji ze strony Służby Bezpieczeństwa, ponawianych ofert współpracy, śledztwa w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania o kryptonimie „Kret”, pozostał nieugięty. Nie dał się złamać bezpiece, ponieważ był wierny Bogu, Kościołowi i swemu powołaniu kapłańskiemu. Nie miał nic do ukrycia i nie miał żadnych szczególnych potrzeb, których zaspokojenie wymagałoby „pomocy” ze strony SB. Miły, uprzejmy i gościnny, także wobec funkcjonariuszy, stanowił dla nich wyzwanie, któremu nie sprostali. Przedwczesna śmierć w wieku 57 lat przyczyniła się do popadnięcia dzieła tego niezłomnego kapłana w niepamięć. W swoim artykule pragnę przybliżyć tę ważną postać.

Bibliografia

  1. LITERATURA [Google Scholar]
  2. Dziurok A., Służba Bezpieczeństwa a sumienia kapłańskie, „Biuletyn IPN. Pismo o Najnowszej Historii Polski” 2021, nr 5 (186), t. „Działania bezpieki”. [Google Scholar]
  3. Dziurok A., Marek Ł., „Nie-współpracownicy” w sutannach. Przyczynek na temat niepowodzeń w werbunku agentury wśród duchowieństwa, „Znaki Nowych Czasów” 2007, nr 18. [Google Scholar]
  4. Graczyk R., Tropem SB. Jak czytać teczki, Kraków 2007. [Google Scholar]
  5. Hałaburda M., Można było wybudować kościół, nie rozmawiając z SB [w:] Kościół katolicki w czasach komunistycznej dyktatury. Między bohaterstwem a agenturą. Studia i materiały, red. J. Szczepaniak, R. Terlecki, t. 1, Kraków 2007. [Google Scholar]
  6. Iwaneczko D., Tarnawska J. (red.), „Ksiądz z nami współpracuje, a my księdzu pomożemy”. Stenogram werbunku księdza 4 grudnia1978 r., „Aparat Represji w Polsce Ludowej” 2006, nr 1 (3). [Google Scholar]
  7. Musiał F., Metoda stopniowego werbunku duchownych (z podręczników SB), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 4 (75). [Google Scholar]
  8. Musiał F., Podręcznik bezpieki. Teoria pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w świetle wydawnictw resortowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (1970–1989), Kraków–Warszawa 2020. [Google Scholar]
  9. Musiał F. (red.) Wokół teczek bezpieki. Badania metodologiczno-źródłoznawcze, Kraków 2015. [Google Scholar]
  10. Perlak B., Internowani na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Ośrodki odosobnienia podległe Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych we Wrocławiu (1981–1982), Wrocław–Warszawa 2017. [Google Scholar]
  11. Polaszek T., Wszczynanie, cel i zadania sprawy operacyjnego rozpracowania, Warszawa 1985. [Google Scholar]
  12. Szewc B., Problemy krytyki teczek SB jako źródeł historycznych, „Biblioteka Kwartalnika Naukowego Fides et Ratio” 2021, nr 4 (48). [Google Scholar]
  13. Świder M., Patelski M. (red.), Opolskie drogi do niepodległości, Opole 2007, s. 71. [Google Scholar]
  14. ARCHIWALIA [Google Scholar]
  15. ARCHIWUM KURII BISKUPIEJ W OPOLU (AKOp, Zespół ks. Józef Sztonyk) [Google Scholar]
  16. Zastępcze świadectwo chrztu Józefa Sztonyka, wydane w oparciu o akta personalne w Opolu, z 19 kwietnia 1989 r., bez numeru, k. 60. [Google Scholar]
  17. Odpis świadectwa dojrzałości szkoły ogólnokształcącej stopnia licealnego – Józef Sztonyk, k. 25. [Google Scholar]
  18. Świadectwo moralności od katechety dla Józefa Sztonyka, k. 3. [Google Scholar]
  19. Podanie o przyjęcie do Seminarium Duchownego Diecezji Opolskiej z 29 czerwca 1951 r., bez numeru, k. 6. [Google Scholar]
  20. Colloquium ze zgłaszającym się do seminarium z 8 sierpnia 1951 r., bez numeru, k. 27. [Google Scholar]
  21. Karta studenta Józefa Sztonyka, bez daty i numeru, k. 9. [Google Scholar]
  22. Świadectwo moralności kleryka z wakacji letnich 1954 r., bez numeru, k. 13. [Google Scholar]
  23. Karta święceń Józefa Sztonyka, bez daty i numeru, k. 24. [Google Scholar]
  24. Zgłoszenie zamiaru mianowania ks. J. Sztonyka wikariuszem w Gliwicach-Sośnicy skierowane do opolskiego Wydziału do Spraw Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 30 maja 1956 r. (P. Sz. XII-1/56), k. 31 i zgoda Wydziału do Spraw Wyznań z 4 lipca 1956 r. (nr Wz-6/S/56), k. 32. [Google Scholar]
  25. Pismo bpa opolskiego Franciszka Jopa do dyrektora konwiktu dla księży w Lublinie z 24 lipca 1957 r. (P. Sz. XII-5/57), k. 28. [Google Scholar]
  26. Zezwolenie na podjęcie studiów specjalistycznych przez ks. Józefa Sztonyka z 25 lipca 1957 r., k. 29. [Google Scholar]
  27. Dekret biskupa ordynariusza w sprawie mianowania ks. Józefa Sztonyka proboszczem w Jełowej z 4 września 1973 r. (nr 2750/73/P), k. 54. [Google Scholar]
  28. Mianowanie ks. Józefa Sztonyka diecezjalnym wizytatorem nauki religii z 3 listopada 1975 r. (nr 3818/75/P), k. 59. [Google Scholar]
  29. Pismo Wydziału do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Opolu do Kurii Diecezjalnej w Opolu z 1 sierpnia 1978 r. (Wz. 6820/5/78), k. 67. [Google Scholar]
  30. Pismo biskupa opolskiego Alfonsa Nossola do naczelnika Zakładu Karnego w Nysie (2715/81/D), bez daty, k. 72. [Google Scholar]
  31. Pismo biskupa Alfonsa Nossola do ks. Józefa Sztonyka z 30 marca 1987 r. (nr 417/87/D), k. 81. [Google Scholar]
  32. Kwestionariusz kapłański, bez daty i numeru, k. 4. [Google Scholar]
  33. Lista placówek duszpasterskich – Józef Sztonyk, k. 1. [Google Scholar]
  34. Decyzja bpa Alfonsa Nossola w sprawie udzielenia urlopu zdrowotnego ks. Józefowi Sztonykowi z 5 października 1988 r. (nr 1903/88/P), k. 83. [Google Scholar]
  35. Karta leczenia szpitalnego z kliniki Akademii Medycznej we Wrocławiu, k. 87–90. [Google Scholar]
  36. Akt zgonu z 19 kwietnia 1989 r. (874/1989), k. 59. [Google Scholar]
  37. Klepsydra zawiadamiająca o pogrzebie ks. Józefa Sztonyka, k. 94. [Google Scholar]
  38. ARCHIWUM INSTYTUTU PAMIĘCI NARODOWEJ(IPN WR 0064/26) [Google Scholar]
  39. Notatka informacyjna, k. 4. [Google Scholar]
  40. Pismo por. Józefa Atlasa, starszego oficera operacyjnego Wydziału IV KW MO, do naczelnika tego wydziału z 11 marca 1967 r., k. 7. [Google Scholar]
  41. Pismo Komendy MO miasta i powiatu w Nysie do Wydziału IV KW MO w Opolu z 14 marca 1967 r. (L. dz. Ng-0601/67), tajne, k. 12. [Google Scholar]
  42. Wyciąg z informacji TW ps. „X-66” z 5 kwietnia 1967 r., bez numeru, tajne, k. 15. [Google Scholar]
  43. Pismo Komendy MO miasta i powiatu w Nysie do Wydziału IV SB KW MO w Opolu z 13 kwietnia 1967 r. (L. dz. Na-00868/641/67), tajne specjalnego znaczenia, k. 16. [Google Scholar]
  44. Pismo kpt. mgra Abramczyka do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 13 czerwca 1967 r., tajne, bez numeru, k. 19. [Google Scholar]
  45. Notatka służbowa z 27 czerwca 1967 r., tajne, bez numeru, k. 25. [Google Scholar]
  46. Pismo z-cy komendanta powiatowego MO ds. bezpieczeństwa w Grodkowie do naczelnika Wydziału IV SB KW MO w Opolu z 14 czerwca 1968 r. (L. dz. ­Gw-0751/68), tajne specjalnego znaczenia, k. 23. [Google Scholar]
  47. Informacja dot. ks. Józefa Sztonyka – dziekana dekanatu skoroszyckiego z 11 marca 1969 r. (I-0458/69), tajne, k. 33. [Google Scholar]
  48. Informacja dot. ks. Józefa Sztonyka – proboszcza parafii Sidzina z 1 kwietnia 1969 r. (I-0458/69), tajne, k. 37. [Google Scholar]
  49. Wyciąg z informacji od kontaktu obywatelskiego „BK” z 15 kwietnia 1969 r. (Gw-0521/69), tajne, k. 39. [Google Scholar]
  50. Karta kontrolna, bez daty i numeru, k. 45. [Google Scholar]
  51. Wykaz TW i kontaktów operacyjnych wykorzystywanych w sprawie, bez numeru, tajne, k. 46. [Google Scholar]
  52. Notatka służbowa z rozmowy z kandydatem na TW ks. J. Sz. z 22 października 1971 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 49. [Google Scholar]
  53. Arkusz informacyjny kandydata na TW, k. 52. [Google Scholar]
  54. Wniosek o zaniechanie opracowania kandydata „Sz. J.” nr 6435 z 9 czerwca 1975, bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 60. [Google Scholar]
  55. Wniosek o wszczęcie sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” przeciwko Józefowi Sztonykowi z 7 grudnia 1982 r. (nr ewidencyjny 28206), tajne, k. 48. [Google Scholar]
  56. Plan przedsięwzięć w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” nr ewid. 28206 z 7 grudnia 1982 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 54. [Google Scholar]
  57. Notatka służbowa z rozmowy z ks. Józefem Sztonykiem z 20 grudnia 1982 r., bez numeru, tajne, k. 59. [Google Scholar]
  58. Pismo KW MO we Wrocławiu do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 5 kwietnia 1983 r. (L. dz. R0085/83), tajne specjalnego znaczenia, k. 61. [Google Scholar]
  59. Pismo KW MO w Jeleniej Górze do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 30 maja 1983 r. (L. dz. 19 A-00438/83), tajne specjalnego znaczenia, k. 65. [Google Scholar]
  60. Notatka służbowa z 23 grudnia 1983 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 66. [Google Scholar]
  61. Pismo WUSW w Opolu do naczelnika Wydziału IV WUSW w Opolu z 28 lutego 1985 r. (L. dz. OA-0698), tajne, k. 67–68. [Google Scholar]
  62. Wniosek o zaniechanie dalszego prowadzenia sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” nr ewid. 28206 z 19 marca 1985 r., bez numeru, tajne specjalnego zdarzenia, k. 75. [Google Scholar]
  63. Odręczna notatka – opinia zastępcy Wydziału IV WUSW w Opolu z 20 marca 1985 r., bez numeru, k. 76. [Google Scholar]
  64. Notatka służbowa z 26 maja 1986 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 69–71. [Google Scholar]
  65. Plan współdziałania pomiędzy Wydziałem IV-tym WUSW w Opolu a Oddziałem WSW w Opolu w kwestii realizacji przedsięwzięć w ramach materiałów wstępnych krypt. „Kapelan” z 23 czerwca 1986 r. (D-01425/1), tajne, k. 73–74. [Google Scholar]
  66. ŹRÓDŁA INTERNETOWE [Google Scholar]
  67. Białek S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne, https://czasopisma.ipn.gov.pl/index.php/pa/article/view/787/1194 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]
  68. Encyklopedia Solidarności, https://encysol.pl/es/encyklopedia/hasla-rzeczowe/14640,Tymczasowa-Komisja-Koordynacyjna-NSZZ-Solidarnosc.html [­dostęp: 28 lipca 2025 r.]. [Google Scholar]
  69. Inwentarz archiwalny IPN, https://inwentarz.ipn.gov.pl/slownik/%22 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]
  70. Ks. prof. Józef Sztonyk; parafiadąbrowa.pl/ks-prof-jozef-sztonyk/ (xn--parafiadbrowa-psb.pl) [dostęp: 11 marca 2024 r.]. [Google Scholar]
  71. Terlecki R., Wartość i wiarygodność dokumentów tajnych służb PRL-u, https://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=101 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.