Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Tom 15 (2023)

Artykuły

Ewolucja sytuacji prawnej Kościoła Zielonoświątkowego w RP i instytucji go poprzedzających

  • Piotr Nowak
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2023.127-142  [Google Scholar]
Opublikowane: 29.12.2023

Abstrakt

Ruch zielonoświątkowy, zapoczątkowany w pierwszych latach XX w USA, bardzo dynamicznie rozwijał się zarówno w Ameryce, jak też na innych kontynentach, w tym w Europie, gdzie dotarł już w 1907 roku. Pierwsza zielonoświątkowa denominacja na ziemiach polskich została zalegalizowana 15 sierpnia 1910 roku w Cieszynie jako Związek dla Stanowczego Chrześcijaństwa i zrzeszała lokalne wspólnoty działające na Śląsku Cieszyńskim. Drugim nurtem polskiego pentekostalizmu był wielonarodowościowy Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, działający bez legalizacji od 22 maja 1929 roku, skupiający zbory z Kresów Wschodnich, Polski Centralnej i Pomorza.

Podczas II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne zakazały zielonoświątkowcom organizowania nabożeństw. W 1942 roku liderzy ZChWE nawiązali kontakt z Kościołem Metodystycznym jako prawnie uznanym i działającym związkiem wyznaniowym w Generalnym Gubernatorstwie, który otoczył opieką organizacyjną i prawną społeczności zielonoświątkowe funkcjonujące w okolicach Przemyśla i Lwowa, w rejonie dawnych województw: lwowskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego, gwarantując im autonomię dotyczącą organizacji zborów, sprawowania nabożeństw, a także zachowania własnych struktur organizacyjnych.

Po zakończeniu II wojny światowej Kościoły typu ewangelikalnego (w tym zielonoświątkowe) podejmowały próby utworzenia unii kościelnych. Podczas zjazdu w dniach 24–26 maja 1947 roku w Ustroniu trzy konfesje: Związek dla Stanowczego Chrześcijaństwa (zielonoświątkowcy), Związek Ewangelicznych Chrześcijan oraz Zjednoczenie Wolnych Chrześcijan powołały do istnienia Zjednoczony Kościół Ewangeliczny (ZKE). W 1953 roku władze państwowe doprowadziły do powiększenia ZKE o dwie kolejne wspólnoty: Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej reprezentujący chrześcijaństwo pentekostalne oraz Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych. Prawne uznanie nastąpiło dopiero 31 lipca 1959 roku, po zatwierdzeniu przez władze państwowe Statutu i wpisaniu ZKE do Rejestru Stowarzyszeń i Związków Religijnych UdSW. W dniu 22 maja 1987 roku na XII Synodzie Kościoła podjęto uchwałę o reorganizacji Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w PRL-u poprzez usamodzielnienie jego składowych konfesji.

Wieloletnia i harmonijna współpraca dwóch nurtów polskiego pentekostalizmu, Związku Stanowczych Chrześcijan i Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, zaowocowała decyzją o wspólnej przyszłości w jednej organizacji kościelnej pod nazwą Kościół Zielonoświątkowy. Na podstawie decyzji UdSW z 1 lutego 1988 roku Kościół Zielonoświątkowy został wpisany do rejestru stowarzyszeń i związków religijnych pod numerem 31. W 1995 roku Kościół skierował do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w RP. Ustawa została uchwalona 20 lutego 1997 roku.

Bibliografia

  1. Bundy D., Thomas Ball Barratt, Paper presented at the 10th EPCRA conference in Leuven, Belgium, seeking4truth.com, http://www.seeking4truth.com/thomas_ball_barratt.htm [dostęp: 14.04.2024]. [Google Scholar]
  2. Czajko E., Sytuacja prawna ruchu zielonoświątkowego w Polsce w perspektywie historycznej, Warszawa 2000. [Google Scholar]
  3. Gajewski W., Kościół zielonoświątkowy: geneza, dzieje, teologia, duchowość i perspektywy [w:] Nierzymskokatolickie Kościoły chrześcijańskie we współczesnej Polsce, red. Z.J. Winnicki, T. Dębowski, Toruń 2007. [Google Scholar]
  4. Kamiński M., Kościół Zielonoświątkowy w Polsce w latach 1988–2008. Studium historyczno-ustrojowe, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  5. Kamiński Z., Metodystyczne Seminarium Teologiczne im. Jana Łaskiego w Warszawie w latach 1923–2013 [w:] Methodos. Przegląd teologiczno-społeczny Wyższego Seminarium Teologicznego im. Jana Łaskiego w Warszawie, red. Z. Kamiński, E. Puślecki, Warszawa 2024. [Google Scholar]
  6. Karski K., Kuczma Adam [w:] tegoż, Leksykon Ekumenistów, „Studia i Dokumenty Ekumeniczne” 2012, nr 1–2: Zeszyt specjalny. [Google Scholar]
  7. Kominek A., Ruch Stanowczych Chrześcijan, „Chrześcijanin” 1977, nr 7–8. [Google Scholar]
  8. Krasowski K., Związki wyznaniowe w II Rzeczypospolitej. Studium historyczno-prawne, Warszawa 1988. [Google Scholar]
  9. Mironczuk J., Polityka państwa wobec Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Polsce (1947–1989), Warszawa 2006. [Google Scholar]
  10. Nowak P., Kształcenie teologiczne w Zjednoczonym Kościele Ewangelicznym (1948–1988), Warszawa 2024. [Google Scholar]
  11. Pasek Z., Ruch zielonoświątkowy. Próba monografii, Kraków 1992. [Google Scholar]
  12. Puślecki E., Ewangelik wyznania metodystycznego [w:] Ekumenizm i ewangelicyzm. Studia ofiarowane Profesorowi Karolowi Karskiemu w 70. urodziny, red. M. Hintz, T.J. Zieliński, Warszawa 2010. [Google Scholar]
  13. Richter A., Thomas Ball Barratt (1862–1940) – pionier pentekostalizmu europejskiego [rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr. hab. Tadeusza J. Zielińskiego na Wydziale Teologicznym Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie], Warszawa 2018 [maszynopis w Bibliotece Głównej ChAT]. [Google Scholar]
  14. Sommer G., The Influence of German Pentecostal Churches in Foreign Countries on the Development of Pentecostalism in Germany (HT), A Lecture at the University of Leuven, Belgium, in September 2003, pmgermany.com, http://pmgermany.com/wp-content/uploads/2010/08/germanethnic_pentecostals.pdf [dostęp: 20.05.2024]. [Google Scholar]
  15. Synan V., Pentecostalism: William Seymour. What scoffers viewed as a weird babble of tongues became a world phenomenon after his Los Angeles revival, christianitytoday.com, http://www.christianitytoday.com/history/issues/issue-65/pentecostalism-william-seymour.html [dostęp: 14.04.2024]. [Google Scholar]
  16. Świątkowski H., Wyznania religijne w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem ich stanu prawnego, cz. 1: Wyznania i związki religijne, Warszawa 1937. [Google Scholar]
  17. Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego. Tabl. 1. Ludność Polski według grup wyznań i deklarowanej przynależności wyznaniowej w 2021 roku, stat.gov.pl, https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2021/nsp-2021-wyniki-ostateczne/tablice-z-ostatecznymi-danymi-w-zakresie-przynaleznosci-narodowo-etnicznej-jezyka-uzywanego-w-domu-oraz-przynaleznosci-do-wyznania-religijnego,10,1.html [dostęp: 25.06.2024]. [Google Scholar]
  18. Tomaszewski H.R., Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858–1938, Warszawa 2006. [Google Scholar]
  19. Tomaszewski H.R., Zjednoczony Kościół Ewangeliczny 1947–1987, Warszawa 2009. [Google Scholar]
  20. Winiarczyk-Kossakowska M., Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku państwa do kościołów chrześcijańskich, Warszawa 2004. [Google Scholar]
  21. Włoch W., Zielonoświątkowy ruch [w:] Religia. Encyklopedia PWN, red. T. Gadacz, B. Milerski, Warszawa 2003, t. 9, CD. [Google Scholar]
  22. Archiwalia [Google Scholar]
  23. AAN MAP, sygn. 1075, s. 10, Pismo Departamentu Wyznań L. dz. W. III. 11/93/48 z dnia 15 lipca 1948 r. do Departamentu Politycznego. [Google Scholar]
  24. AAN MAP, sygn. 1075, s. 4, Pismo Ministerstwa Administracji Publicznej, Departament Wyznaniowy do Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, Warszawa, 29 I 1948 r. [Google Scholar]
  25. AAN UdSW, sygn. 131/482, Notatka dot. Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w PRL. Projekt, brak autora, Warszawa 1968 r. [brak dokładnej daty]. [Google Scholar]
  26. AAN ZKE, sygn. 1, Pismo do Braci Baptystów zrzeszonych w Kościele Ewang. Chrześc. Baptystów, Warszawa 16 lutego 1947 r. [Google Scholar]
  27. AAN ZKE, sygn. 1, Pismo Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego do Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, Warszawa 10 VI 1947 r. [Google Scholar]
  28. AAN ZKE, sygn. 1, Pismo Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, Zjednoczenie Wolnych Chrześcijan, do Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, Warszawa 28/VI-1947 r. [Google Scholar]
  29. AAN ZKE, sygn. 1, Pismo Związku Zborów Ewangelicznych Chrześcijan: Projekt Unii Wyznań Ewangelicznych, Warszawa 31 X 1946 r. [Google Scholar]
  30. AAN ZKE, sygn. 1, Pismo Związku Zborów Ewangelicznych w Polsce do Kościoła Baptystów w Polsce, Warszawa 15 I 1947 r. [Google Scholar]
  31. AAN ZKE, sygn. 1, Statut Unii Wyznań Ewangelicznych w Polsce. [Google Scholar]
  32. AAN ZKE, sygn. 12, Sprawozdanie Prezydium Rady Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego za okres 1980 roku [brak miejsca i daty sporządzenia dokumentu]. [Google Scholar]
  33. AAN ZKE, sygn. 13, Protokół 1/88 posiedzenia Rady Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Warszawie ul. Zagórna z dnia 26 stycznia 1988 r. [Google Scholar]
  34. AAN ZKE, sygn. 14, W. Loranc, Pismo Ministra – Kierownika Urzędu do Spaw Wyznań. Decyzja, Warszawa 1 lutego 1988 r. [Google Scholar]
  35. AAN ZKE, sygn. 16, Okólnik Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego Nr 1. [Google Scholar]
  36. AAN ZKE, sygn. 16, Okólnik Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Do wszystkich Zborów ZKE, s. 1–3, Warszawa 20 października 1949 r. [Google Scholar]
  37. AAN ZKE, sygn. 18, Statut Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dział VI – Przepisy końcowe, § 33–34, Warszawa 1986. [Google Scholar]
  38. AAN ZKE, sygn. 2, Pismo Urzędu do Spraw Wyznań do Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w P.R.L., Rada Kościoła, [Warszawa] 20 sierpnia 1953 r. [Google Scholar]
  39. AAN ZKE, sygn. 3, Uchwała XII Synodu Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, Załącznik nr 2 [Warszawa 1987 r.]. [Google Scholar]
  40. AAN ZKE, sygn. 3, Uchwała XII Synodu Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, Załącznik nr 1 [Warszawa 22 maja 1987 r.]. [Google Scholar]
  41. AKZ, Decyzja Ministra Jacka Ambroziaka Szefa Urzędu Rady Ministrów Nr W-II-803/47/1/90 z dnia 19 stycznia 1990 r. [Google Scholar]
  42. AKZ, Odpowiedź Związku Zborów Chrześcijan Wiary Ewangelicznej z dnia 20 lutego 1931 r. na pytania Ministerstwa WRiOP. [Google Scholar]
  43. AKZ, Pismo okólne Prezbitera Naczelnego Kościoła Zielonoświątkowego nr KZ-ZK/1/88 z dnia 23 lutego 1988 roku. [Google Scholar]
  44. AKZ, Protokół I Synodu Kościoła Zielonoświątkowego z dnia 10 marca 1988 r. w Warszawie. [Google Scholar]
  45. AKZ, Protokół Synodu Założycielskiego Kościoła Zielonoświątkowego, Warszawa 23 maja 1987 r. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.