Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Vol. 16 (2024)

Artykuły

Restrictions on freedom to externalize religion for health reasons in light of the april 2, 1997 constitution of the Republic of Poland

  • Michał Ożóg
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.163-195  [Google Scholar]
Published: 2025-12-31

Abstract

The subject of the article is to define the constitutional framework for the statutory exercise of restrictions on the freedom to externalize religion on the grounds of health. The paper presents the importance of health as a constitutional value, and characterizes the relationship between freedom of conscience and religion and the right to health care. The meaning of the general limitation clause of human rights in Article 31(3) of the Constitution and the provision limiting the freedom to externalize religion in Article 53(5) of the Constitution of the Republic of Poland were examined in the context of the editorial differences that occur. The specifics of the limitation of the various forms of externalization of freedom of religion on the grounds of health are presented. The article proposes solutions to exemplary legal disputes on the title subject based on the whole axiology of the Constitution of the Republic of Poland.

References

  1. ŹRÓDŁA PRAWA [Google Scholar]
  2. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284. [Google Scholar]
  3. Karta Narodów Zjednoczonych podpisana 26 czerwca 1945 r., Dz. U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90. [Google Scholar]
  4. Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tekst jedn. Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36. [Google Scholar]
  5. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., Dz. U. z 1952 r. Nr 33, poz. 232. [Google Scholar]
  6. Konstytucja Republiki Litewskiej przyjęta przez obywateli Republiki Litewskiej w referendum przeprowadzonym 25 października 1992 r., wyd. 2 zm. i uaktual., tłum. H. Wisner, Warszawa 2006, https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/litwa.html [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  7. Konstytucja Republiki Łotewskiej uchwalona przez Zgromadzenie Konstytucyjne w dniu 15 lutego 1922 r. i wprowadzona w życie dnia 7 listopada 1922 r., tłum. L. Gołubiec, I, Jaroszkiewicz, https://biblioteka.sejm.gov.pl/konstytucje-swiata-lotwa/ [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  8. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r. Nr 57, poz. 483, z późn. zm. [Google Scholar]
  9. Konstytucja Światowej Organizacji Zdrowia, Dz. U. z 1948 r. Nr 61, poz. 477, z późn. zm. [Google Scholar]
  10. Konwencja o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r., Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, z późn. zm. [Google Scholar]
  11. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 1169. [Google Scholar]
  12. Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Dz. U. z 1982 r. Nr 10, poz. 71. [Google Scholar]
  13. Międzynarodowa Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z dnia 7 marca 1966 r., Dz. U. z 1969 r. Nr 25, poz. 187. [Google Scholar]
  14. Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych, Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169. [Google Scholar]
  15. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167. [Google Scholar]
  16. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/onz/1948.html [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  17. Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r., Dz. U. z 1935 r. Nr 30, poz. 227. [Google Scholar]
  18. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809. [Google Scholar]
  19. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 265. [Google Scholar]
  20. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, Dz. U. z 1989 r. Nr 75, poz. 444. [Google Scholar]
  21. Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 112. [Google Scholar]
  22. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 581. [Google Scholar]
  23. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 924. [Google Scholar]
  24. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 450. [Google Scholar]
  25. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1921 r. Nr 44, poz. 267. [Google Scholar]
  26. ORZECZNICTWO [Google Scholar]
  27. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CK 155/05. [Google Scholar]
  28. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1499/16. [Google Scholar]
  29. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1504/16. [Google Scholar]
  30. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2020 r., VII SA/Wa 692/20, LEX nr 3052543. [Google Scholar]
  31. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997 r., K 26/96, OTK 1997, Nr 2, poz. 19. [Google Scholar]
  32. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 lutego 1999 r., SK 11/98, OTK ZU 1999, Nr 2, poz. 22. [Google Scholar]
  33. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 stycznia 2004 r., K 14/03, ­OTK-A 2004, Nr 1, poz. 1. [Google Scholar]
  34. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2004 r., K 52/04, ­OTK-A 2004, Nr 2, poz. 10. [Google Scholar]
  35. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., SK 48/05, ­OTK ZU 2009, Nr 7A, poz. 121. [Google Scholar]
  36. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2015 r., K 34/15. [Google Scholar]
  37. LITERATURA [Google Scholar]
  38. Ajnenkiel A., Konstytucje Polski 1791–1997, Warszawa 2001. [Google Scholar]
  39. Augustynowicz A., Wrześniewska-Wal I., Dopuszczalność prowadzenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego na podstawie upoważnienia ustawowego przy sprzeciwie osoby uprawnionej do wyrażenia zgody na świadczenie zdrowotne – analiza wybranych regulacji prawnych, „Prawo i Medycyna” 2014, nr 1, s. 47–60. [Google Scholar]
  40. Badyna P., Bóg i przyroda w XVIII-wiecznym piśmiennictwie przyrodoznawczym jako konstrukt kulturowy [w:] Obrazy świata jako konstrukty świata kultury. Analiza historyczno-porównawcza. Studia z Dziejów Kultury Medycznej, red. B. Płonka-Syroka, A. Syroka, Wrocław 2014. [Google Scholar]
  41. Banaszak B., Boć J., Jabłoński M., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998, s. 125–127. [Google Scholar]
  42. Bosek L., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Sa­fjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 1523–1565. [Google Scholar]
  43. Brusiło J., Autonomia jako dobro pacjenta we współczesnej praktyce medycznej, „Sympozjum” 2002, nr 1(9), s. 65–77. [Google Scholar]
  44. Brzozowski W., O pojęciu granic wolności sumienia i wyznania, „Studia Prawnicze” 2007, nr 1, 67–80. [Google Scholar]
  45. Chruściak R. (oprac.), Projekty konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 1993–1997, cz. 1 i 2. [Google Scholar]
  46. Ciupak E., Religijność poza Kościołem [w:] Znaczenie Kościoła w pierwszych latach III Rzeczpospolitej, red. W. Zdaniewicz, Warszawa 1994, s. 27–37. [Google Scholar]
  47. Cybichowski Z, Polskie prawo państwowe na tle uwag z dziedziny nauki o państwie i porównawczego prawa państwowego, t. 1, Warszawa 1925. [Google Scholar]
  48. Dubanowicz E., Konstytucja 17 marca 1921 r. Treść: wstęp, kronika prac konstytucyjnych, zasady konstytucji, zestawienie porównawcze, tekst ustawy, po uchwaleniu konstytucji, wielka chwila, Warszawa 1921. [Google Scholar]
  49. Eckhardt K., Hierarchizacja praw i wolności jednostki w świetle konstytucyjnej regulacji stanu nadzwyczajnego, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2014, s. 87–100. [Google Scholar]
  50. Florczak-Wątor M., komentarz do art. 5 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 278–290. [Google Scholar]
  51. Galewicz W., Zdrowie jako prawo człowieka, „Diametros” 2014, nr 42, s. 57–82. [Google Scholar]
  52. Garlicki L., Przesłanki ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności (na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego), „Państwo i Prawo” 2001, z. 10, s. 5–24. [Google Scholar]
  53. Grzybowski K., Zasady Konstytucji Kwietniowej: komentarz prawniczy do części I. Ustawy Konstytucyjnej, Kraków 1937. [Google Scholar]
  54. Jarosz-Żukowska S., Prawo do ochrony zdrowia i dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej [w:] Realizacja i ochrona konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, red. M. Jabłoński, Wrocław 2014, s. 659–689. [Google Scholar]
  55. Karcz R., Obrona pacjenta przed niechcianą transfuzją w praktyce sądowej, „Prawo i Medycyna” 2007, nr 4, s. 36–49. [Google Scholar]
  56. Karczewska N., Wola pacjenta czy decyzja lekarza? Kontrowersje wobec konieczności dokonania transfuzji krwi u Świadków Jehowy, „Medycyna i Prawo” 2010, nr 3, s. 108–124. [Google Scholar]
  57. Krzysztofek K., Stanowisko Świadków Jehowy wobec wybranych współczesnych procedur medycznych w świetle prawa polskiego, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2015, t. 18, s. 287–310. [Google Scholar]
  58. Łabno A., Ograniczenie wolności i praw człowieka na podstawie art. 31 Konstytucji III RP [w:] Prawa i wolności obywatelski w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002. [Google Scholar]
  59. Mariański J., Religijność poza Kościołem – próba socjologicznego opisu zjawiska [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. A. Wójtowicz, Warszawa–Tyczyn 2005, s. 121–138. [Google Scholar]
  60. Mezglewski A., Uzewnętrznianie przekonań religijnych [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008, s. 87–91. [Google Scholar]
  61. Nowicka U., Obowiązek ochrony życia a prawo do odmowy leczenia w kontekście wolności religijnej świadków Jehowy i ich stanowiska względem transfuzji krwi, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2024, t. 27, s. 87–201. [Google Scholar]
  62. Ożóg M., Prawo rodziców do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2015, t. 18, s. 263–285. [Google Scholar]
  63. Ożóg M., Rejestrowanie kościołów i innych związków wyznaniowych w trybie administracyjnym, „Forum Prawnicze” 2015, nr 2, s. 23–40. [Google Scholar]
  64. Ożóg M., Wolność sumienia i religii w stanach nadzwyczajnych w polskim systemie prawnym, „Forum Prawnicze” 2016, nr 4, s. 48–67. [Google Scholar]
  65. Ożóg M., Zwalczanie chorób zakaźnych w stanie epidemii oraz w stanie klęski żywiołowej a realizacja wolności sumienia i religii w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku i ustawodawstwa, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2021, t. 24, s. 327–357. [Google Scholar]
  66. Ożóg M., Kużelewska E., W poszukiwaniu równowagi pomiędzy ochroną wolności przekonań a wolnością myśli, sumienia i wyznania. Glosa do Wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 września 2022 r. w sprawie Rabczewska vs. Polska, skarga nr 8257/13, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 6, s. 141–158. [Google Scholar]
  67. Paszkudzki A., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921: z uwzględnieniem zmian ustalonych ustawą z dnia 2 sierpnia 1926, zmieniającą i uzupełniającą Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921, Lwów–Warszawa 1927. [Google Scholar]
  68. Piechowiak, M. Klauzula limitacyjna a nienaruszalność praw i godności, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 2, s. 55–77. [Google Scholar]
  69. Płonka-Syroka B., Dąsal M., Medycyna i religia, t. 1, Warszawa 2017. [Google Scholar]
  70. Rakoczy B., Ograniczenie praw i wolności jednostki ze względu na ochronę środowiska w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Toruń 2006. [Google Scholar]
  71. Sarnecki P., komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 1–10. [Google Scholar]
  72. Sroka T., komentarz do art. 38 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–87, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 924–956. [Google Scholar]
  73. Stanisz P., Ideologiczne podstawy polityki wyznaniowej w PRL, „Resovia Sacra” 2000, z. 7, s. 259–270. [Google Scholar]
  74. Strzała M., Geneza artykułu 3 ustęp 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Dopuszczalne ograniczenia wolności uzewnętrzniania religii lub przekonań, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2023, nr 26, s. 91–114. [Google Scholar]
  75. Surówka A., hasło: „prawo do ochrony zdrowia” [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz encyklopedyczny, red. W. Skrzydło, S. Grabowska, R. Grabowski, Warszawa 2009. [Google Scholar]
  76. Sztychmiller R., Praktyki religijne [w:] A. Mezglewski (red.), Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2014, s. 319–324. [Google Scholar]
  77. Szydło M., komentarz do art. 31 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 751–818. [Google Scholar]
  78. Szydło M., Wolność działalności gospodarczej jako prawo podstawowe, Bydgoszcz–Wrocław 2011. [Google Scholar]
  79. Trzciński J., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 1–7. [Google Scholar]
  80. Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2008. [Google Scholar]
  81. Wojtyczek K., Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w konstytucji RP, Kraków 1999. [Google Scholar]
  82. Wyrzykowski, M. Granice praw i wolności – granice władzy [w:] Obywatel – jego wolności i prawa. Rzecznik Praw Obywatelskich [1988–1998]. Zbiór studiów przygotowanych z okazji z okazji 10. lecia urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich, oprac. B. Oliwa-Radzikowska, Warszawa 1998. [Google Scholar]
  83. Zakolska J., Problem klauzuli ograniczającej korzystanie z praw i wolności człowieka w pracach konstytucyjnych w podglądach doktryny i orzecznictwa, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 5, s. 11–30. [Google Scholar]
  84. Zdyb M., Istota prawa do ochrony zdrowia w świetle art. 68 Konstytucji RP ze szczególnym uwzględnieniem art. 68 ust. 1. Dylematy i kontrowersje, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G” 2024, vol. LXXI, s. 173–192. [Google Scholar]
  85. INNE DOKUMENTY [Google Scholar]
  86. Dokument z 2 kwietnia 1989 r., AAN, UdSW, 145/8, Załącznik do notatki z posiedzenia Zespołu Redakcyjnego w dniu 27 września 1988 r., b.d., k. 35−38. [Google Scholar]
  87. Poprawki i uzupełnienia do projektu ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (z dnia 21 lutego 1989 r.), AAN, UdSW, 145/8, 2 IV 1989, k. 246−257. [Google Scholar]
  88. NETOGRAFIA [Google Scholar]
  89. International Classification of Diseases, https://icd.who.int/en/ [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Similar Articles

1 2 3 4 5 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.