Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Nr 2/82 (2024)

Artykuły

Zarządzanie zmianą na obszarach wiejskich w świetle dokumentów programowych i sprawozdawczych oraz wyników badań

  • Irena Jędrzejczyk
Opublikowane: 22.12.2024

Abstrakt

Zarządzanie zmianą, jako kluczowa kategoria naukowa, w niniejszym artykule odnosi się do teorii rozwoju regionalnego oraz wieloszczeblowości wdrażania polityki rozwoju regionalnego. Proces zarządzania zmianą na obszarach wiejskich w Polsce przynosi efekty, których identyfikacja i ocena są rozbieżne. W dyskusji publicznej, dokumentach programowych, raportach oraz literaturze przedmiotu pojawiają się zarówno bardzo pozytywne oceny, jak i skrajnie negatywne diagnozy sytuacji na wsi oraz w polskim rolnictwie.
Celem artykułu jest analiza opinii na temat zmian zachodzących na polskich obszarach wiejskich oraz ocena efektów tych zmian, wyrażanych w różnych dokumentach programowych, raportach, opracowaniach statystycznych i literaturze przedmiotu. Problemem do rozwiązania na gruncie poznawczym jest brak ujednoliconych kryteriów oceny zmian zachodzących na obszarach wiejskich, których zestaw oddawałby bardziej zobiektywizowany obraz wsi i wierniej odzwierciedlałby mechanizm zarządzania zmianami.
W opracowaniu zastosowano metodę desk research. Wykorzystano informacje już zebrane i przetworzone przez innych badaczy oraz autorów dokumentów, w tym powstałych na potrzeby polityki rozwoju regionalnego.
Przeprowadzona analiza przyniosła odpowiedź na podstawowe pytanie o podobieństwa i różnice w ocenie zmian na obszarach wiejskich i w ocenie efektów tych zmian.
Na podstawie wyników analizy nie powstał jeden zestaw charakterystyk obiektywnego obrazu wsi polskiej. Jak wynika z przeglądu ocen, obraz ten ewoluuje od sielskiej wiejskości, przez nadmiernie optymistyczne prognozy wzrostu zamożności dzięki wsparciu funduszy Unii Europejskiej, aż po obraz obszarów wiejskich zagrożonych trwałą marginalizacją oraz poważnym zadłużeniem gmin wiejskich i miejsko-wiejskich w Polsce.
Niektóre obszary wiejskie, a nawet ich większa część, sklasyfikowane jako zagrożone marginalizacją lub trwale zagrożone marginalizacją, w wyniku utraty swoich funkcji obniżają także swój potencjał rozwojowy i zwiększają dystans rozwojowy w stosunku do innych obszarów.
Zasadne jest kontynuowanie badań na podstawie kolejnych źródeł dostępnych informacji oraz prowadzenie polemiki z zawartymi w nich ocenami.

Bibliografia

  1. Bański J., Przemiany polskiej wsi, Warszawa, PAN IGiPZ, 2010. [Google Scholar]
  2. Beigl P., Salhafer S., Wasserman G. et al., Prognozowanie zmian ilości i składu odpadów komunalnych, Materiały VI Międzynarodowego Forum Gospodarki Odpadami „Efficiency of Waste Management”, Poznań 2001. [Google Scholar]
  3. Błoński K., Putek-Szeląg E., Wykorzystanie metody Propensity Score Matching w badanich typu Desk Research, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2018, nr 525. [Google Scholar]
  4. Chmielewska B., Zmiany infrastruktury społecznej w województwie mazowieckim w latach 2005–2020, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, „Mazowsze Studia Regionalne” 2022, nr 42. [Google Scholar]
  5. Christiansen K.M., Fischer C., Baseline projections of selected waste streams: Development of methodology. European Environmental Agency, Technical Report No. 28, Copenhagen 1999. [Google Scholar]
  6. Druk sejmowy nr 3670 o Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 – uzasadnienie https://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/C3F575CEDD48D004C125843A0032CAAE/%24File/3670.pdf, dostęp 12.11.2024. [Google Scholar]
  7. Dziemianowicz W., Gano K., Tarnacki J., Obszary strategicznej interwencji – w kierunku modyfikacji i usprawnienia terytorialnego wymiaru polityki regionalnej, „Biuletyn KPZK PAN” 2017, nr 268, Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk. [Google Scholar]
  8. European Commission, The Programming Period 2014–2020. Guidance Document on Monitoring and Evaluation, European Regional Development Fund and Cohesion Fund. Concepts and Recommendations, 2014, http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/2014/working/wd_2014_en.pdf, dostęp 15.12.2017. [Google Scholar]
  9. European Commission, Performance, monitoring and evaluation of the European Regional Development Fund (ERDF), the Cohesion Fund (CF) and the Just Transition Fund (JTF) in 2021–2027, Evaluations Guidance Documents, Brussels, 8.7.2021 SWD(2021) 198 final, 2021, https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/evaluation/performance2127/performance2127_swd.pdf, dostęp 12.11.2024. [Google Scholar]
  10. GUS, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021, Warszawa 2022, https://spis.gov.pl, dostęp 12.11.2024. [Google Scholar]
  11. GUS, Obszary wiejskie w Polsce w 2022 roku, Warszawa, Olsztyn, 2024. [Google Scholar]
  12. GUS, Spis Powszechny – metodologia: maksymalna liczba ludności obszarów wiejskich wg założeń spisów powszechnych w wybranych krajach, Warszawa 2011. [Google Scholar]
  13. GUS, Wskaźniki dostępności terytorialnej mieszkańców Polski do wybranych obiektów użyteczności publicznej, Warszawa 2018. [Google Scholar]
  14. Gilg A.W. (ed.), Countryside Planning Yearbook 1985, Geo Books, 1.08.1985. [Google Scholar]
  15. Gilg A.W., Countryside Planning: The First Half Century, Taylor & Francis Ltd (14 stycznia 1997 roku), 1997. [Google Scholar]
  16. Gilg A. W., Policies and Planning Mechanism: managing change in rural areas, in The Geography in Rural Change, ed. Brian Ilbery, London and New York, Routledge Taylor & Francis Group, 2014. [Google Scholar]
  17. Halfacree K., Talking about Rurality: social representation of the rural as expressed by residents of six English parishes, „Journal of Rural Studies” 1995, Vol. 11(1), Elsevier Science. [Google Scholar]
  18. Halfacree K., Of castles, bolt‐holes and rafts: ‘antiglobal’ affordances of ‘rurality’, „Culture Unbound” 2010, nr 2. [Google Scholar]
  19. Halfacree K., Heterolocal Identities? Counter‐Urbanisation, Second Homes, and Rural Consumption in the Era of Mobilities, „Population, Space and Place” 2012, Vol. 18, s. 209–224, online: 14 Marca 2011 roku w Wiley Online Library (wileyonlinelibrary.com), DOI: 10.1002/psp.665. [Google Scholar]
  20. Hekkert M.P., Joosten L.A.J., Worrell E., Analysis of the paper and wood flow in the Netherlands. Resources, „Conservation and Recycling” 2000, Vol. 30. [Google Scholar]
  21. Jalili Ghazi Zade M., Noori R., Prediction of Municipal Solid Waste Generation by Use of Artifical Neural Network: A case Study of Mashhad, „International Journal of Environmental Research” 2008, Vol. 2(1), 2008. [Google Scholar]
  22. Klimczak W., Kubiński G., Sikora-Wiśniewska E., Wykluczenie społeczne w Polsce. Wybrane zagadnienia, Wrocław, Exante, 2017. [Google Scholar]
  23. Kłodziński M., Główne funkcje polskich obszarów wiejskich z uwzględnieniem dezagraryzacji wsi i pozarolniczej działalności gospodarczej [w:] Rozwój obszarów wiejskich w Polsce, red. B. Kłos i D. Stankiewicz, „Studia BAS” 2010, nr 4(24). [Google Scholar]
  24. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku, Warszawa 2024, https://samorzad.pap.pl/kategoria/finanse/dlug-przecietnej-gminy-juz-srednio-15-tys-zl-na-mieszkanca, dostęp 5.12.2024. [Google Scholar]
  25. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030, Uchwała nr 102 Rady Ministrów z dnia 17 września 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030, M.P. z 2019, poz. 1060 [Google Scholar]
  26. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Krajowy Plan Odbudowy, https://www.kpo.gov.pl/, dostęp 12.11.2024. [Google Scholar]
  27. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Stan negocjacji WRF i pakietu legislacyjnego Polityki Spójności 2021–2027, Warszawa, 13.11.2020. [Google Scholar]
  28. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Umowa Partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021–2027 w Polsce, Warszawa 2022. [Google Scholar]
  29. Rogers A., Castree N., Kitch R., A Dictionary of Human Geography, Oxford University Press, 2013, wersja online. [Google Scholar]
  30. Salhofer S., Graggaber M., Erhebung des kommunalen Abfallaufkommens und Untersuchung ausgewählter Sammelsysteme im Bundesland Salzburg, Project Report, Vienna 1999. [Google Scholar]
  31. Śleszyński P., Bański J., Degórski M. et al., Delimitacja obszarów strategicznej interwencji państwa: obszarów wzrostu i obszarów problemowych, „Prace Geograficzne” 2017, nr 260, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Polska Akademia Nauk, Warszawa. [Google Scholar]
  32. Śleszyński P., Bański J., Degórski M. et al., Aktualizacja delimitacji obszarów problemowych na 2018 rok, opracowano dla potrzeb programowania kolejnej perspektywy finansowej na lata 2021–2027 zgodnie z umową Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej z Instytutem Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN: „Delimitacja obszarów strategicznej interwencji państwa: obszarów wzrostu i obszarów problemowych według metodologii z 2016 r. w zakresie społecznych i ekonomicznych obszarów problemowych”, Warszawa 2019. [Google Scholar]
  33. Śleszyński P., Mazurek D., Obszary strategicznej interwencji, problemowe i funkcjonalne w dokumentach strategicznych szczebla krajowego i wojewódzkiego, „Studia Regionalne i Lokalne” 2020, nr 1(79). [Google Scholar]
  34. Tuulentie S., Settled tourists: second homes as a part of tourist life stories, “Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism” 2007, nr 7. [Google Scholar]
  35. Ustawa z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Dz. U. 2023 poz. 226. [Google Scholar]
  36. Ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. 2023 poz. 1688. [Google Scholar]
  37. Wolański M., Ewaluacja wsparcia Obszarów Strategicznej Interwencji w latach 2014–2021, Warszawa, Wolański Sp. z o.o., 2023. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.