Abstrakt
Trwający blisko 15 lat okres przygotowawczy do osiągnięcia przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej, polegający zarówno na przeniesieniu na grunt polski prawodawstwa unijnego, w tym także ubezpieczeniowego, jak i na kształtowaniu krajowego systemu ubezpieczeń dla szeroko pojmowanego rolnictwa i obszarów wiejskich, nie zdołał jednak (mimo przyjęcia modelu europejskiego) dokonać zmian, które w wystarczający sposób podniosłyby system ubezpieczeń rolniczych z długotrwałego kryzysu trwającego od 1990 roku.
Nie wykorzystano również w pełni możliwości oferowanych w ramach polityki wspólnotowej, związanych m.in. z poszerzeniem palety asekuracyjnej o nowoczesne rodzaje ubezpieczeń zabezpieczających różne rodzaje ryzyk oraz o tradycyjną formę transferu ryzyka znaną z wcześniejszych okresów historii polskich ubezpieczeń, jaką jest wzajemność ubezpieczeniowa.
Równocześnie, w okresie poakcesyjnym, znacznemu rozszerzeniu uległa grupa strukturalnych narzędzi służących zarządzaniu ryzykiem w rolnictwie, wykraczająca poza sferę ubezpieczeń.
Przyczyny strukturalnego kryzysu ubezpieczeń gospodarczych rolnictwa i sfer pokrewnych (w latach 1990–2004) leżały zarówno w przesłankach natury ustawowej (likwidacja systemu ustawowych ubezpieczeń rolnych), jak i błędach we wdrażaniu rynkowego modelu ubezpieczeń w Polsce. Szczególnym przejawem owych błędów było dogmatyczne i wybiórcze pojmowanie ideowej zasady ustrojowej wolności umów w ubezpieczeniach rolnych, z jednoczesną aprobatą dla prawnego i ekonomicznego obowiązku zawierania takich umów w innych rodzajach ochrony ubezpieczeniowej.
Przedmiotem zawartej w niniejszym opracowaniu (części I i II) problematyki jest analiza tworzenia i wdrażania modelu ubezpieczeń wzmiankowanych sektorów na tle legislacji i praktyki, w ramach zjednoczonego rynku ubezpieczeń rolnych w okresie realizacji procesów przygotowujących wejście Polski do Unii Europejskiej (UE) – część I opracowania, a następnie w realizacji nowego systemu ubezpieczeń w modelu rynkowym – część II opracowania.
Przeprowadzona przez autorów analiza prawno-organizacyjnych uregulowań obowiązującego systemu ubezpieczeń rolnych w latach 2004–2022, z uwzględnieniem regulacji i innych instrumentów oddziaływania oferowanych/wprowadzanych przez organy i instytucje unijne, wykazuje oraz potwierdza stawianą tezę, że negatywne skutki wywołane przemianami natury ustrojowo-rynkowej wczesnego okresu gospodarki rynkowej odczuwane były w całym okresie dotychczasowej przynależności Polski do UE. Były one pogłębione dodatkowo zewnętrznymi zjawiskami natury przyrodniczo-społecznej oraz szeregiem przyczyn natury wewnętrznej. Te ostatnie, związane z zawieraniem i wykonywaniem umów ubezpieczenia, charakteryzują się głęboką i charakterystyczną dla systemu ustrojowego gospodarki liberalnej komercjalizacją stosunku umownego oraz nierównowagą cywilno-prawną stron umów (na korzyść strony podażowej).
Autorzy pracy – poddając analizie wybrane akty prawne, dostępne raporty oraz literaturę naukową przedmiotu, a także na podstawie własnych doświadczeń jako uczestników rynku ubezpieczeń gospodarczych w Polsce – wskazują przede wszystkim właśnie na rozwiązania ustrojowe, a także, co za tym idzie – organizacyjne jako jedne z podstawowych źródeł kryzysu systemu ubezpieczeń gospodarczych w polskim rolnictwie oraz sferach do niego zbliżonych.
Biorąc pod uwagę powyższe, celem części II opracowania jest więc przede wszystkim identyfikacja objawów nieprawidłowości wywołujących rosnące zagrożenia ryzykiem oraz umiejscowionych w ubezpieczeniowych stosunkach prawnych, istniejących na gruncie ubezpieczeń rolnych ukształtowanych po przystąpieniu Polski do UE. Wskazują one niezmiennie na potrzebę ustawicznej modernizacji systemu z uwzględnieniem tak dobrodziejstw, jak i problemów związanych z prowadzeniem wspólnej polityki rolnej i zarządzaniem ryzykiem w rolnictwie, na jednolitym rynku europejskim.
Bibliografia
- Balcerowicz L., Odkrywając wolność. Przeciw zniewoleniu umysłów, Wybór tekstów i wystąpień, Warszawa, Wyd. Zysk i S-ka., 2012. [Google Scholar]
- Banasiński A., Ubezpieczenia gospodarcze, Warszawa, Poltex, 1993. [Google Scholar]
- Brodecki Z., Marek W., Mogilski W. et al., Ubezpieczenia w świetle zmieniającego się pojęcia odpowiedzialności, „Studia Ubezpieczeniowe” 1989, t. X. [Google Scholar]
- Brzostek M., Rola ubezpieczeniowa w strukturze organizacyjnej publicznego zakładu ubezpieczeń w Polsce, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 1976, nr 2. [Google Scholar]
- Czekaj Z., Zagrożenia klimatyczne w rolnictwie a ubezpieczenia upraw, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2016, nr 2. [Google Scholar]
- Czyżewski A., Kata R., Matuszczak A., Ważniejsze relacje w wydatkach budżetów rolnych Polski w latach 2015–2022. Studium porównawcze, „Annals of the Polish Association of Agricultural and Agrobusiness Economists” 2022, t. XXIV, nr 3, https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-e6240153–9fb5–49a0–9774–3ee7246250c0, dostęp 8.11.2023. [Google Scholar]
- Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej, Wspólna polityka rolna w skrócie, agriculture.ec.europa.eu, dostęp 25.03.2023. [Google Scholar]
- Parlament Europejski, Wspólna polityka rolna (WPR) a Traktat, https://www.europarl.europa.eu/, dostęp 28.03.2023. [Google Scholar]
- Europejski Trybunał Obrachunkowy, Sprawozdanie specjalne nr 23/2019: Stabilizacja dochodów rolników – zapewniono kompleksowy zestaw narzędzi, ale należy upowszechnić ich stosowanie i zapobiec nadmiernym rekompensatom, eca.europa.eu, dostęp 31.07.2022. [Google Scholar]
- Handschke J., Łyskawa K., Społeczne aspekty ubezpieczeń majątkowych gospodarstw rolnych [w:] Społeczne aspekty rozwoju rynku ubezpieczeniowego, red. T. Szumlicz, Warszawa, Wyd. SGH, 2010. [Google Scholar]
- Harvey D., A BriefHistory of Neoliberalism (wyd. polskie Neoliberalizm. Historia katastrofy), Wyd. Książka i Prasa, 2008. [Google Scholar]
- Holly R., Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego – podsumowanie dyskusji w zespole tematycznym II [w:] Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzwania i oczekiwania, Izba Gospodarcza Ubezpieczeń i Obsługi Ryzyka, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2003. [Google Scholar]
- Holly R., Nowak A. (red.), Insurance In the Polish Segment of the European Market A.D. 2004, Izba Gospodarcza Ubezpieczeń i Obsługi Ryzyka, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2004. [Google Scholar]
- Jagła W., KRUS a obowiązkowe ubezpieczenia rolnicze, „Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia” 2003, nr 4. [Google Scholar]
- Jankowski R., Gudz P., Wspólna polityka Rolna UE: Ewolucja mechanizmów i instrumentów, „Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy” 2021, t. 14. [Google Scholar]
- Janowicz-Lomott M., Łyskawa K., Funkcjonowanie dotowanych ubezpieczeń upraw w Polsce, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2016, nr 2. [Google Scholar]
- Jędrzejczyk I., Inwestycje sektora ubezpieczeniowego w świetle transatlantyckiego dialogu inwestycyjnego i handlowego [w:] Ubezpieczenia na rzecz gospodarki globalnej, sektorów i regionów, red. I. Jędrzejczyk, Warszawa, SGGW, 2015. [Google Scholar]
- Jędrzejczyk I., Ubezpieczenia wobec celów rozwoju regionalnego w świetle dokumentów strategicznych UE [w:] Regionalny program rozwoju na tle strategii UE „Europa 2020” z uwzględnieniem roli ubezpieczeń (na przykładzie województwa świętokrzyskiego), Warszawa, Izba Gospodarcza Ubezpieczeń i obsługi Ryzyka, 2012. [Google Scholar]
- Kaczała M., Łyskawa K., Wpływ ubezpieczeń dotowanych upraw na wynik finansowy wybranych rodzajów produkcji roślinnej, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2020, nr 4. [Google Scholar]
- Klimowski C., Ubezpieczenia produkcji rolnej – stan obecny i perspektywy, „Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia” 2011, nr 41. [Google Scholar]
- Kołodko G., Dokąd zmierza gospodarka?, „Rzeczpospolita – Ekonomia & Rynek”, 15.07.2021. [Google Scholar]
- Kołodko G., Globalizacja rynków finansowych [w:] Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzwania i oczekiwania, Izba Gospodarcza Ubezpieczeń i Obsługi Ryzyka, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2003. [Google Scholar]
- Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji, Unia Europejska, Czym jest i czym się zajmuje Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022, https://data.europa.eu/doi/10.2775/20550, dostęp 8.11.2023. [Google Scholar]
- Kowalewski E., Reforma polskiego prawa ubezpieczeń gospodarczych w latach 1990–2001 [w:] Ubezpieczenia w gospodarce rynkowej, red. T. Sangowski, Bydgoszcz – Poznań, Oficyna Wydawnicza Branta, 2002. [Google Scholar]
- Kowalewski E., Ziemiak M., Mogilski W.W., Stan prawny ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce (wykaz z komentarzem), Warszawa, Polska Izba Ubezpieczeń, 2013. [Google Scholar]
- Kreid E., Siła płynąca z wiekowych tradycji [w:] U progu trzeciego stulecia ubezpieczeń, Warszawa, PZU S.A., 1993. [Google Scholar]
- Krukowski P., Malinowska K., Nowak S. et al., Wzajemność ubezpieczeniowa jako forma realizacji ubezpieczeń podmiotów sektora wydobywczego [w:] Przemysł Wydobywczo-przetwórczy węgla i rud żelaza a rozwój gospodarczy. Elementy historii, rola ubezpieczeń, potrzeby i kierunki rozwoju, red. nauk. S. Nowak, Warszawa – Bydgoszcz, Oficyna Wydawnicza Edward Mitek, 2014. [Google Scholar]
- Krzyżanowski J.T., Wspólna polityka rolna Unii Europejskiej w Polsce, wyd. II, Warszawa, CeDeWu, 2018. [Google Scholar]
- Kulawik J., Przesłanki i wpływ na decyzje ubezpieczeniowe oraz skutki i zasady racjonalnego subsydiowania ubezpieczeń rolnych [w:] Analizy popytu i podaży na rynku ubezpieczeń rolnych, red. nauk. M. Soliwoda, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Warszawa 2021. [Google Scholar]
- Lewandowski R., Jaka polityka wobec wsi i rolnictwa [w:] Ocena komplementarności działań Polityki Spójności Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki Rybackiej na obszarach wiejskich, red. I. Jędrzejczyk, Warszawa, Wyd. SGGW, 2008. [Google Scholar]
- Łańcucki J., Finanse ubezpieczeń gospodarczych, Warszawa, Poltext, 1993. [Google Scholar]
- Łozowski M., Obstawski Z., Podstawy budowy Wspólnego Systemu Ubezpieczeń Rolnych w Unii Europejskiej, „Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing” 2009, nr 2(51). [Google Scholar]
- Łyskawa K., Ubezpieczenia dotowane upraw w Polsce a idea zarządzania ryzykiem w gospodarstwach rolnych w Unii Europejskiej, „Zeszyty Naukowe, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu” 2009, nr 127. [Google Scholar]
- Łyskawa K., Historyczny rozwój rynku ubezpieczeń upraw w Polsce [w:] Ubezpieczenia produkcji roślinnej w Polsce, red. M. Kaczała, K. Rojewski, Warszawa, Poltext, 2015. [Google Scholar]
- Malinowska K., Nowak S., Śliwiński A., Wzajemność ubezpieczeniowa jako forma realizacji ubezpieczeniowej [w:] Regionalny program rozwoju na tle strategii UE „Europa 2020” z uwzględnieniem roli ubezpieczeń na przykładzie województwa świętokrzyskiego, red. nauk. S. Nowak, Warszawa, Izba Gospodarcza Ubezpieczeń i Obsługi Ryzyka, 2012. [Google Scholar]
- Malinowska K., Konflikt interesów w działalności brokerskiej w świetle obowiązującego prawa i tendencji europejskich [w]: Konkurencja i konkurencyjność na rynku ubezpieczeniowym, red. M. Serwach, Warszawa, Fundacja Instytut Zarządzania Ryzykiem Społecznym, 2015. [Google Scholar]
- Misiąg J., Rozmiary i algorytmy podziału publicznego wsparcia rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2023, t. 67, nr 2, https://www.dbc.wroc.pl/Content/122138/Misiag_Misiag_Rozmiary_i_algorytmy_podzialu.pdf, dostęp 8.11.2023. [Google Scholar]
- Mogilski W.W., Perspektywy rozwoju ubezpieczeń obowiązkowych. Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku, „Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu” 2008, nr 1197. [Google Scholar]
- Mogilski W.W., Ubezpieczenia obowiązkowe w polskim systemie prawnym, „Prawo Asekuracyjne” 1997, nr 1. [Google Scholar]
- Mogilski W.W., Podstawowe kierunki zmian prawnych dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych, „Prawo – Ubezpieczenia – Reasekuracja” 1999, nr 11. [Google Scholar]
- Mogilski W.W., Przymus ubezpieczenia na tle projektu ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2015, nr 1. [Google Scholar]
- Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli. Wspieranie środkami publicznymi systemu ubezpieczeń rolniczych, KRR.430.00.2019, nr ewid. 21/2020/P/19/07/KRR, Warszawa 2020, www.nik.gov.pl, dostęp 16.03.2023. [Google Scholar]
- Napiórkowski B., Ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne w rolnictwie, Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Olsztynie, Olsztyn 2022. [Google Scholar]
- Narodowy Bank Polski, Raport Roczny 2005, Warszawa, NBP, 2006, https://ssl.nbp.pl/publikacje/raport_roczny/raport_2005.pdf, dostęp 2.04.2023. [Google Scholar]
- Nègre F., Parlament Europejski, Wspólna polityka rolna (WPR) a Traktat, https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/103/wspolna-polityka-rolna-wpr-a-traktat, dostęp 28.03.2023. [Google Scholar]
- Nowak R., Nowe przepisy o ubezpieczeniach rolnych w odbiorze społecznym, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 1985, nr 6. [Google Scholar]
- Nowak R., Wczoraj i dziś ubezpieczeń w rolnictwie [w:] U progu trzeciego stulecia ubezpieczeń, Warszawa, PZU, 1993. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Problemy 25-lecia polskiego rynku ubezpieczeń (przymus ubezpieczenia w rolnictwie) [w:] Ubezpieczenia na rzecz gospodarki globalnej, sektorów i regionów, red. I. Jędrzejczyk, Warszawa, SGGW, 2015. [Google Scholar]
- Nowak, S.H., Ubezpieczenia na tle realizacji przepisów wykonawczych do ustawy o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych, PUG Nr 11/1986. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Gotowość konkurencyjna polskiego rynku ubezpieczeń [w:] Konkurencja i konkurencyjność na rynku ubezpieczeniowym, red. M. Serwach, Warszawa, Instytut Zarządzania Ryzykiem Społecznym, 2015. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Problematyka szkody i odszkodowania w prawie odszkodowawczym a zakres ubezpieczeniowej odpowiedzialności gwarancyjno-repartycyjnej, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 1982, nr 12. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Szkoda i zakres jej kompensacji w obowiązkowym ubezpieczeniu budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 1983, nr 2. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Nowa ustawa o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 1984, nr 10. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Rynkowy model polskich ubezpieczeń gospodarczych w rolnictwie w okresie przygotowań do wejścia do UE (lata 1990–2004), „Ubezpieczenia w Rolnictwie – Materiały i Studia” 2021, nr 2(76). [Google Scholar]
- Nowak S.H., Jagodziński J., Kryzysy stałym elementem funkcjonowania polskich ubezpieczeń? Refleksje na tle dyskusji o stanie rynku ubezpieczeń [w:] Polski obszar europejskich rynków finansowo-ubezpieczeniowych A.D. 2017, red. A.Z. Nowak, S. Nowak, J. Jagodziński, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, 2017. [Google Scholar]
- Nowak S.H., Nowak R.R., Artykuł recenzyjny do pracy zbiorowej Konkurencja i konkurencyjność na rynku ubezpieczeniowym, red. M. Serwach, Łódź, „Rozprawy Ubezpieczeniowe” 2015, nr 19(2). [Google Scholar]
- Nowak S.H., Nowak R.R., Polskie ubezpieczenia gospodarcze wobec zjawisk katastroficznych, w tym pandemicznych (wpływ zdarzeń katastroficznych na rynek ubezpieczeń rolnych), „Ubezpieczenia w Rolnictwie – Materiały i Studia” 2022, nr 1(77). [Google Scholar]
- Olszewski P., Kanclerz Jacek Małachowski (1737–1821), Kielce, Agencja „JP” s.c., 2013. [Google Scholar]
- Orlicka, J., O kontrowersjach wokół ustawy o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, „Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia” 2006, nr 1(29). [Google Scholar]
- Orlicka J., Orlicki M., Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych w świetle nowej regulacji – wybrane zagadnienia, „Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia” 2003, nr 4(20). [Google Scholar]
- Orlicki M., Przymusowe ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków, „Studia Ubezpieczeniowe” 2009. [Google Scholar]
- Ortyński K., Rynek ubezpieczeniowy nowych członków Unii Europejskiej (krajów nowej Unii) [w:] Jednolity rynek ubezpieczeń Unii Europejskiej (Procesy rozwoju i integracji), red. J. Monkiewicz, Bydgoszcz – Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2005. [Google Scholar]
- Piotrowska A., Rola państwa w rozwoju ubezpieczeń katastroficznych [w:] Ryzyko ubezpieczeniowe w ochronie środowiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021, https://www.researchgate.net/publication/358770168_ROLA_PANSTWA_W_ROZWOJU_UBEZPIECZEN_KATASTROFICZNYCH_THE_GOVERNMENT’S_ROLE_IN_THE_DEVELOPMENT_OF_CATASTROPHIC_INSURANCE, dostęp 8.11.2023. [Google Scholar]
- Płonka M., Idea wzajemności wobec wyzwań rynku ubezpieczeniowego XXI wieku [w:] Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku, red. W. Ronka-Chmielowiec, Wrocław, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, 2008. [Google Scholar]
- Podstawka M., Pawłowska–Tyszko J., Rozwój rynku ubezpieczeń wzajemnych [w:] Weryfikacja praktyczna proponowanych produktów ubezpieczeniowych i skonstruowanie systemu holistycznego zarządzania ryzykiem (pilotaż), Warszawa, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2022. [Google Scholar]
- Pokrzyński L., 150 lat ubezpieczeń na ziemiach polskich w latach 1803–1914 [w:] 150 lat ubezpieczeń w Polsce, Warszawa 1960. [Google Scholar]
- Polska Izba Ubezpieczeń, Raporty roczne z lat 2010–2021, https://piu.org.pl/raport-roczny-piu/, dostęp 6.03.2023. [Google Scholar]
- Polska Izba Ubezpieczeń, Ubezpieczyciele wypłacili poszkodowanym niemal 22,5 mld zł, https://piu.org.pl/ubezpieczyciele-wyplacili-poszkodowanym-niemal-225-mld-zl/, dostęp 30.03.2023. [Google Scholar]
- Polska Izba Ubezpieczeń, Ubezpieczyciele wypłacili poszkodowanym ponad 11,5 mld zł, https://piu.org.pl/ubezpieczyciele-wyplacili-poszkodowanym-ponad-115-mld-zl/, dostęp 30.03.2023. [Google Scholar]
- Poznański K.Z., Wielki przekręt. Klęska polskich reform, Wyd. Towarzystwo Wydawnicze i Literackie, 2020. [Google Scholar]
- Praca zbiorowa, Problemy i kierunki unormowań rozwoju rynku ubezpieczeniowego w Polsce, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2002. [Google Scholar]
- Praca zbiorowa, U progu trzeciego stulecia ubezpieczeń, Warszawa, PZU S.A., 1993. [Google Scholar]
- Praca zbiorowa, Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego, Wyzwania i oczekiwania, Warszawa, IGUIR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, 2003. [Google Scholar]
- Przewalska K., Przebudowa polskiego prawa ubezpieczeniowego [w:] Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzwania i oczekiwania, Warszawa, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, 2003. [Google Scholar]
- Przybytniowski J.W., Bucki D., Historia ubezpieczeń gospodarczych w Polsce i na ziemi kieleckiej [w:] Almanach Świętokrzyski, t. III, Świętokrzyski obszar rynków finansowo-ubezpieczeniowych oraz jego rola inwestycyjno-ochronna w procesie uprzemysłowienia regionu, red. S. Nowak, A.Z. Nowak, J. Jagodziński, Warszawa, IGUiOR i Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, 2018. [Google Scholar]
- Rogers P.P., Schönfelder B., Schütte E., Insurance In Socjalist Est Europe, New York, Westport, London, Praeger, 1988. [Google Scholar]
- Rojewski K., Stan ubezpieczenia polskiego rolnictwa oraz wysokość odszkodowań z tytułu szkód spowodowanych przez żywioły [w:] Problemy i kierunki unormowań rozwoju rynku ubezpieczeniowego w Polsce, Warszawa, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, 2002. [Google Scholar]
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 3 kwietnia 1997 roku w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych, Dz. U. 1997 nr 36 poz. 220. [Google Scholar]
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 roku ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, Dz. Urz. UE L 347/608. [Google Scholar]
- Rudke M., Dobre polisy przyniosły sukces w rankingu, „Rzeczpospolita”, 28.05.2021. [Google Scholar]
- Sangowski T., Ubezpieczenia gospodarcze, Warszawa, Poltext, 2001. [Google Scholar]
- Sangowski T., Polski rynek ubezpieczeń – stan i kierunki rozwoju [w:] Ubezpieczenia w gospodarce rynkowej, red. T. Sangowski, Bydgoszcz – Poznań, Oficyna Wydawnicza Branta, 2002, s. 179–229. [Google Scholar]
- Sąd Najwyższy, Wyrok z 13.05.1983 roku w sprawie ARN 6/83. [Google Scholar]
- Soliwoda M., Weryfikacja praktyczna proponowanych produktów ubezpieczeniowych i skonstruowanie systemu holistycznego zarządzania ryzykiem (pilotaż), Warszawa, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2022. [Google Scholar]
- Soliwoda M., Herda-Kopańska J., Gorzelak A. et al., Instrumenty zarządzania ryzykiem w rolnictwie – rozwiązania krajowe i międzynarodowe. Rolnictwo Polskie i UE 2020+ wyzwania, szanse, zagrożenia, propozycje, red. nauk. J. Pawłowska-Tyszko, Warszawa 2016. [Google Scholar]
- Soliwoda M., Kurdyś-Kujawska A., Identyfikacja reguł podejmowania decyzji ubezpieczeniowych [w:] Analizy popytu i podaży na rynku ubezpieczeń rolnych, red. nauk. M. Soliwoda, Warszawa, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, 2021. [Google Scholar]
- Sopoćko A., Ubezpieczenia w Polsce A.D. 2003. Gdzie jesteśmy, dokąd zmierzamy [w:] Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzwania i oczekiwania, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2003. [Google Scholar]
- Standar A., Mrówczyńska-Kamińska A., Ocena podmiotów ubezpieczeniowych grupy PZU na rynku ubezpieczeń – wybrane aspekty, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2016, nr 20. [Google Scholar]
- Stankiewicz D., Wspólna polityka rolna, http://orka.sejm.gov.pl, dostęp 27.03.2023. [Google Scholar]
- Studenci przedmiotu „Systemy ubezpieczeń”, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, Wydz. Zarządzania, 1997–2004. [Google Scholar]
- Szelągowska A., Rozwój systemu zarządzania ryzykiem w rolnictwie [w:] Regionalny program rozwoju na tle strategii UE „Europa 2020” z uwzględnieniem roli ubezpieczeń na przykładzie województwa świętokrzyskiego, Warszawa 2012. [Google Scholar]
- Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą, 25.03.1957. [Google Scholar]
- Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, 26.10.2012, Dz. Urz. UE C 326/47, wersja skonsolidowana. [Google Scholar]
- Nowak A.Z., Fuchs D., Nowak S. (red.), Umowa ubezpieczenia. Dyskusja nad formą prawną i treścią uwarunkowań, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego. [Google Scholar]
- Ustawa z 28 marca 1952 roku o ubezpieczeniach państwowych, Dz. U. 1952 nr 20 poz. 130. [Google Scholar]
- Ustawa o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych z 20 września 1984 roku, Dz. U. nr 45 poz. 242. [Google Scholar]
- Ustawa z 28 lipca 1990 roku o działalności ubezpieczeniowej, Dz. U. nr 59 poz. 344 ze zm. [Google Scholar]
- Ustawa z 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz. U. 2003 nr 124 poz. 1152. [Google Scholar]
- Ustawa z 7 lipca 2005 roku o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, Dz. U. 2005 nr 150 poz. 1249. [Google Scholar]
- Wałcerz D., PZU SA na polskim rynku ubezpieczeniowym [w:] U progu trzeciego stulecia ubezpieczeń, Warszawa, PZU S.A., 1993. [Google Scholar]
- Warkałło W., Ubezpieczenia utraconych korzyści, ubezpieczenia wartości nowej i ubezpieczenie w wartości ataksowanej a zasada odszkodowania [w:] Materiały II Światowego Kongresu Prawa Ubezpieczeniowego (niem. Zweiter Weltkongress für Versicherungsrecht), t. II Karlsruhe 1987. [Google Scholar]
- Wąsiewicz A., Koncepcja legislacyjnej przebudowy systemu prawa ubezpieczeń gospodarczych, „Prawo Asekuracyjne” 1997, nr 3(12). [Google Scholar]
- Wąsiewicz A., Umowa ubezpieczenia, „Prawo Asekuracyjne” 1997, nr 3. [Google Scholar]
- Więckowski M., Zarządzanie ryzykiem powodzi [w:] Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzywania i oczekiwania, IGUiOR, WSPiZ im. L. Koźmińskiego, Warszawa, Oficyna Wydawnicza Branta, 2003. [Google Scholar]
- Wilkin J., Nurzyńska I. (red.), Polska wieś 2008. Raport o stanie wsi, Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, FDPA 2008. [Google Scholar]
- Zelwiański R., O potrzebie powszechnego ubezpieczenia budynków od ognia i innych zdarzeń losowych – wybrane problemy, „Rozprawy Ubezpieczeniowe” 2012, nr 12(1). [Google Scholar]
Downloads
Download data is not yet available.