Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Online First

Artykuły

Czy prawo międzynarodowe chroni „uchodźców klimatycznych”? Przypadek zagrożonych państw wyspiarskich

DOI: https://doi.org/10.32084/bsawp.11073  [Google Scholar]
Opublikowane: 07.09.2026

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem ochrony osób zmuszonych do opuszczenia miejsca zamieszkania wskutek zmian klimatycznych w świetle prawa międzynarodowego publicznego. Punktem wyjścia rozważań jest analiza wpływu wzrostu poziomu mórz i oceanów na funkcjonowanie małych państw wyspiarskich oraz konsekwencji tego zjawiska dla ich ludności. Przedstawiono obowiązujące regulacje dotyczące statusu uchodźcy wynikające z Konwencji dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r., wskazując na ich ograniczoną przydatność w odniesieniu do osób migrujących z powodów środowiskowych. Szczególną uwagę poświęcono praktycznym przykładom państw najbardziej zagrożonych skutkami zmian klimatu – Kiribati, Tuvalu oraz Malediwów – omawiając zarówno ich działania adaptacyjne, jak i problemy związane z możliwością utraty terytorium oraz przymusową migracją ludności. Analizie poddano również sprawę Ioane Teitiota v. New Zealand, rozpatrywaną przez Komitet Praw Człowieka ONZ, jako pierwszy precedens odnoszący się do problematyki migracji klimatycznych w kontekście prawa do życia. W artykule wykazano, że obowiązujące prawo międzynarodowe nie przewiduje odrębnego statusu prawnego dla tzw. uchodźców klimatycznych, co prowadzi do powstania istotnej luki ochronnej.

Bibliografia

  1. Antonowicz, Lech. 2015. Podręcznik Prawa Międzynarodowego. Warszawa: LexisNexis Polska. [Google Scholar]
  2. Błoch, Marcel. 2018. „Zmiany klimatu jako czynnik warunkujący transformację przyszłych stosunków międzynarodowych.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia Sectio I XLIII, nr 1:215-31. http://dx.doi.org/10.17951/i.2018.43.1.215-231 [Google Scholar]
  3. Czapliński, Władysław, i Anna Wyrozumska. 2014. Prawo międzynarodowe publiczne. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck. [Google Scholar]
  4. Ćmikiewicz, Marta. 2020. „Problem uznania migrantów klimatycznych przez system prawa międzynarodowego publicznego – sprawa Teitiota v The Chief Executive of Ministry of Business, Innovation and Employment.” Studia Prawnoustrojowe 50:65-80. https://doi.org/10.31648/sp.6031 [Google Scholar]
  5. Gelberg, Ludwik. 1958. Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów. T. II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [Google Scholar]
  6. Groszkowska, Kamila. 2019. „Migranci czy uchodźcy? Prawne aspekty ochrony osób migrujących ze względu na negatywne zmiany środowiska naturalnego.” Studia Biura Analiz Sejmowych nr 4 (60):241-59. https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2019.39 [Google Scholar]
  7. Góralczyk, Wojciech, Karol Karski, i Stefan Sawicki. 2024. Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie. Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer. [Google Scholar]
  8. Hajjisa, Aninda. 2025. „Tuvalu’s foreign policy strategy: confronting the climate crisis and the country’s existential threat.” Journal of International Studies 10:104-28. https://doi.org/10.24198/intermestic.v10n1.5 [Google Scholar]
  9. Kalisz, Anna. 2024. Współczesne wyzwania i strategie ochrony praw człowieka: perspektywa międzynarodowa. Część II. Dyplomacja, zrównoważony rozwój i prawa człowieka w globalnej perspektywie. Warszawa–Łódź: Wydawnictwo ArchaeGraph. [Google Scholar]
  10. Kowalski, Michał, i Szymon Kucharski. 2020. „Uchodźca klimatyczny przed Komitetem Praw Człowieka – czy zachowawcza opinia może być przełomowa? Glosa do opinii Komitetu Praw Człowieka ONZ nr 2728/2016 z dnia 24 października 2019 roku (Ioane Teitiota przeciwko Nowej Zelandii).” Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego XVIII:297-312. https://doi.org/10.26106/g5p8-7k43 [Google Scholar]
  11. Krajewski, Piotr. 2023. Uchodźcy środowiskowi. Otwarty problem niewydolności środowiska, polityki i prawa. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. [Google Scholar]
  12. Krywult-Albańska, Małgorzata. 2025. „Migracje pod wpływem zmian klimatu w kontekście nierówności społecznych.” Studia Humanistyczne AGH 24, nr 1:125-42. https://doi.org/10.7494/human.2025.24.1.6975 [Google Scholar]
  13. Mikołajczyk, Barbara. 2004. Osoby ubiegające się o status uchodźcy. Ich prawa i standardy traktowania. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. [Google Scholar]
  14. Mortreux, Colette, i Jon Barnett. 2009. „Climate change, migration and adaptation in Funafuti, Tuvalu.” Global Environmental Change 19:105-12. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2008.09.006 [Google Scholar]
  15. Orłowska, Justyna. 2020. „Percepcja ryzyka mieszkańców Malediwów. Jak zmiany klimatu odbiera społeczność najbardziej narażona na ich skutki?” Miscellanea Anthropologica et Sociologica 21:36-54. [Google Scholar]
  16. Potyrała, Anna. 2005. Współczesne uchodźstwo. Poznań: Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa. [Google Scholar]
  17. Przybysławska, Katarzyna. 2009. Niepożądani uchodźcy – granice ochrony i zasady wykluczenia w świetle prawa międzynarodowego. Warszawa: Wydawnictwo UNHCR. [Google Scholar]
  18. Ostapiuk, Joanna. 2022. „Problematyka migrantów klimatycznych.” Studia Iuridica 94:305-16. https://doi.org/10.31338/2544-3135.si.2022-94.18 [Google Scholar]
  19. Rajca, Dorota. 2012. „Polityczno-prawne wyzwania wobec funkcjonowania Tuvalu w obliczu klimatycznej deterytorializacji państwa.” Politeja – Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego 21:421-34. [Google Scholar]
  20. Reterska-Trzaskowska, Anna. 2013. „Uchodźcy środowiskowi w świetle konwencji dotyczącej statusu uchodźców – przemilczany problem?” Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ 3:168-81. [Google Scholar]
  21. Shah, Sonia. 2022. Kolejna wielka migracja. O wędrówkach ludzi i zwierząt na zmieniającej się planecie. Warszawa: Wydawnictwo Słowne. [Google Scholar]
  22. Shaw, Malcom. 2000. Prawo międzynarodowe. Warszawa: Książka i Wiedza. [Google Scholar]
  23. Wierzbicki, Bogdan. 1993. Uchodźcy w prawie międzynarodowym. Warszawa: PWN. [Google Scholar]
  24. Białocerkiewicz, Jan. 2005. Prawo międzynarodowe publiczne. Zarys wykładu. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.