Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Nr 8 (2025)

Artykuły

Choroba wymiaru sprawiedliwości, jej symptomy i uwarunkowania

  • Stanisław Łagodziński
DOI: https://doi.org/10.54383/0031-0344.2025.08.5  [Google Scholar]
Opublikowane: 29.08.2025

Abstrakt

Problematyka funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości od lat pozostaje jednym z centralnych zagadnień prawa karnego i praktyki jego stosowania. Punktem wyjścia artykułu jest wskazanie, że „choroba wymiaru sprawiedliwości” nie jest pojęciem abstrakcyjnym, lecz odzwierciedleniem konkretnych uchybień systemowych i instytucjonalnych, które ujawniają się zarówno na poziomie legislacyjnym, jak i praktyki sądowo-prokuratorskiej. Autor koncentruje uwagę na wybranych instytucjach prawa karnego procesowego i materialnego, które miały służyć usprawnieniu postępowania, a w praktyce stały się źródłem patologii – m.in. na absorpcyjnym umorzeniu i zawieszeniu postępowania (art. 11 k.p.k.), obserwacji psychiatrycznej, nieumyślnym spowodowaniu śmierci (art. 155 k.k.) oraz ciężkim uszczerbku na zdrowiu ze skutkiem śmiertelnym (art. 156 k.k.).

Artykuł opiera się na wynikach badań aktowych prowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości w latach 1999–2013 oraz na wieloletnim doświadczeniu praktycznym autora jako prokuratora. Badania te miały charakter empiryczny i obejmowały reprezentatywne próby spraw sądowych i prokuratorskich, co pozwoliło na identyfikację typowych błędów w praktyce ścigania oraz na sformułowanie uogólnionych wniosków. Analiza empiryczna prowadzi do hipotezy, że w wielu przypadkach decyzje organów ścigania i sądów zmierzały do łagodzenia odpowiedzialności sprawców, przy równoczesnym pomijaniu interesów pokrzywdzonych i ofiar przestępstw.

Analiza prowadzi do wniosku, że bez systemowej aktualizacji badań, uwzględnienia najnowszych danych empirycznych oraz wprowadzenia rozwiązań legislacyjnych eliminujących obecne luki, wymiar sprawiedliwości nie odzyska społecznego zaufania. Artykuł stawia także pytania de lege ferenda o potrzebę wyraźniejszego rozgraniczenia odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości oraz o skuteczniejsze mechanizmy kontroli ich decyzji. W tym sensie tekst stanowi głos w dyskusji nad reformą instytucjonalną, która ma zapobiegać dalszemu pogłębianiu się „choroby wymiaru sprawiedliwości”.

Bibliografia

  1. Całkiewicz Monika, Modus operandi sprawców zabójstw, Warszawa 2010 [Google Scholar]
  2. Czekaj Mirosław, Posługiwanie się niebezpiecznym przedmiotem – jako znamię przestępstwa w Kodeksie karnym, „Prokuratura i Prawo” 1999/2 [Google Scholar]
  3. Gadacz Tadeusz, Uniwersalne prawdy i prawa życia, „Wydawnictwo Nieoczywiste” 2018, s. 279–293 [Google Scholar]
  4. Kodeks karny. Część szczególna, red. A. Wąska i R. Zawłocki, Warszawa 2010 [Google Scholar]
  5. Kodeks karny. Część szczególna, red. A. Zoll, Zakamycze 1999, t. 2 [Google Scholar]
  6. Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, Projekt Kodeksu Karnego. Uzasadnienie części szczególnej, t. V, zeszyt 4, Warszawa 1930 [Google Scholar]
  7. Łagodziński Stanisław, Glosa do wyroku SN z 22 III 2017 r., „Palestra” 2018/9 [Google Scholar]
  8. Łagodziński Stanisław, Przestępstwo ciągłe, ciąg przestępstw – realizm czy fikcja w prawie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2000/10 [Google Scholar]
  9. Łagodziński Stanisław, Przestępstwo nieumyślnego spowodowania śmierci człowieka (art. 155 k.k.). Rozważania teoretyczne i praktyka ścigania, „Prokuratura i Prawo” 2014/7–8, s. 57–78 [Google Scholar]
  10. Łagodziński Stanisław, Przestępstwa przeciwko mieniu w kodeksie karnym (wybrane zagadnienia), „Prokuratura i Prawo” 1999/2 [Google Scholar]
  11. Makowski Wacław, Kodeks karny obowiązujący tymczasowo w Rzeczypospolitej Polskiej na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego, Warszawa 1922, t. 3 [Google Scholar]
  12. Nowe Kodeksy Karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997 [Google Scholar]
  13. Projekt nowelizacji Kodeksu karnego z 1997 r., Warszawa 20.07.2001 r., tekst opracowany w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości [Google Scholar]
  14. Przeworski Jan, Ustawa karna austriacka, Warszawa 1924 [Google Scholar]
  15. Stanisławski Jan Tadeusz, Mniemanologia stosowana. Krótki kurs z wypisami, Warszawa 1991 [Google Scholar]
  16. Stosowanie prawa. Księga jubileuszowa z okazji XX-lecia IWS, red. A. Siemaszko, Warszawa 2011 [Google Scholar]
  17. Wojciechowski Janusz, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997 [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.