Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
##common.pageHeaderLogo.altText##

No. 7 (2026)

Artykuły

Amicus curiae i interwencja podmiotów trzecich przed TSUE i ETPCz – zasady, praktyka i znaczenie przesłanki interesu w rozstrzygnięciu sprawy

  • Barbara Sikoń
DOI: https://doi.org/10.54383/0031-2026.07.4  [Google Scholar]
Published: 2026-11-03

Abstract

Artykuł analizuje rolę i znaczenie instytucji amicus curiae w postępowaniach przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz). Przedstawia porównawczą charakterystykę regulacji prawnych, praktyki orzeczniczej oraz funkcji, jakie pełnią interwencje podmiotów trzecich w obu systemach. Wskazuje, że w TSUE możliwości udziału amicus curiae są ściśle ograniczone przepisami i wymagają spełnienia rygorystycznych przesłanek proceduralnych, zwłaszcza w postępowaniach prejudycjalnych, gdzie interwencja jest możliwa wyłącznie dla podmiotów już uczestniczących w postępowaniu krajowym. W postępowaniach bezpośrednich przed TSUE krąg podmiotów uprawnionych do interwencji jest szerszy, jednak wymaga wykazania interesu w rozstrzygnięciu sprawy, który musi być zarówno bezpośredni, jak i aktualny. Natomiast w ETPCz system jest znacznie bardziej elastyczny – Przewodniczący Trybunału może dopuścić do udziału każdą zainteresowaną osobę lub organizację, jeśli leży to w interesie wymiaru sprawiedliwości, bez konieczności wykazywania statusu „ofiary” naruszenia praw konwencyjnych. Artykuł podkreśla, że interwencje amicus curiae przyczyniają się do obiektywizacji procesu, wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz podniesienia jakości orzecznictwa, a ich rola – zwłaszcza w ETPCz – systematycznie rośnie, co sprzyja lepszej ochronie praw człowieka i praworządności w Europie.

References

  1. Arnull Anthony, The European Union and Its Court of Justice, Oxford 2017 [Google Scholar]
  2. Balcerzak Michał, Amicus curiae przed ETPCz, „Państwo i Prawo” 2017/10 [Google Scholar]
  3. Barcz Jan, Górka Maciej, Wyrozumska Anna, Prawo instytucjonalne UE, Warszawa 2020 [Google Scholar]
  4. Barcz Jan, Zawidzka-Łojek Anna, Sądowe mechanizmy ochrony praworządności w Polsce w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, Warszawa 2018 [Google Scholar]
  5. Barents René, The Autonomy of Community Law, Londyn 2004 [Google Scholar]
  6. Bobek Michal, Selected Aspects of the Amicus Curiae Brief in the European Legal Context, Cambridge 2001 [Google Scholar]
  7. Broberg Morten, Fenger Niels, Preliminary References to the European Court of Justice, Oxford 2021 [Google Scholar]
  8. Bürli Nicole, Third-Party Interventions before the European Court of Human Rights: Amicus Curiae, Member-State and Third-Party Interventions, Intersentia 2017 [Google Scholar]
  9. Chayes Abram, The Role of the Judge in Public Law Litigation, „Harvard Law Review” 1976/89 [Google Scholar]
  10. Ciampi Annalisa, The Role of Amici Curiae before International Criminal Tribunals, „Journal of International Criminal Justice” 2001/4 [Google Scholar]
  11. Craig Paul, de Búrca Gráinne, EU Law: Text, Cases, and Materials, Oxford 2020 [Google Scholar]
  12. De Búrca Rachel, The European Court of Justice and Civil Society: Litigation and Governance, „Civil Society and the European Union” 2013 [Google Scholar]
  13. De Vido Sara, The Role of NGOs in the Amicus Curiae Mechanism before the ECtHR, „EJIL” 2020/31(1) [Google Scholar]
  14. Działocha Kazimierz, Europejski Trybunał Praw Człowieka – organizacja i postępowanie, Warszawa 2011 [Google Scholar]
  15. Eudes Marina, Le rôle des tiers dans les procès devant la Cour européenne des droits de l’homme, Paris 2015 [Google Scholar]
  16. Gormley Laurence, EU Procedural Law (w:) Oxford Principles of European Union Law, red. R. Schütze, T. Tridimas, Oxford 2017 [Google Scholar]
  17. Griller Stefan, Obwexer Walter, Litigating before the ECJ and the General Court: Procedural Law and Strategy, Wien 2022 [Google Scholar]
  18. Hodson Loveday, NGOs and the Struggle for Human Rights in Europe, „Human Rights Quarterly” 2011/33 [Google Scholar]
  19. Horodyski Dominik, Rola amicus curiae w arbitrażu inwestycyjnym, „Przegląd Prawa Handlowego” 2017/7 [Google Scholar]
  20. Kastelik-Smaza Agnieszka, Pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a ochrona praw jednostki, Warszawa 2010 [Google Scholar]
  21. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz, red. L. Garlicki, Warszawa 2010–2011, t. I–II [Google Scholar]
  22. Krommendijk Jasper, The Preliminary Reference Procedure and the Lack of Effective Judicial Protection by the Court of Justice of the EU: An Analysis of Dutch Cases and CJEU Judgments, „Common Market Law Review” 2020/57 [Google Scholar]
  23. Lambert Abdelgawad Elisabeth, The Execution of Judgments of the European Court of Human Rights, „Council of Europe Publishing” 2008 [Google Scholar]
  24. Lavrysen Laurens, Strengthening the Protection of Human Rights by Relying on External Sources: The Role of Amicus Curiae, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2016/34(3) [Google Scholar]
  25. Lenaerts Koen, Maselis Ignace, Gutman Kathleen, EU Procedural Law, Oxford 2014 [Google Scholar]
  26. Mackenzie Ruth, Romano Cesare, Sands Philippe, Manual on International Courts and Tribunals, Oxford 2010 [Google Scholar]
  27. Nowicki Marek Antoni, S. i Marper przeciwko Wielkiej Brytanii – wyrok ETPC z dnia 4 grudnia 2008 r., skarga nr 30562/04 i 30566/04 (w:)Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2008, red. M.A. Nowicki, Warszawa 2009 [Google Scholar]
  28. Nowicki Marek Antoni, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa 2017 [Google Scholar]
  29. Resnik Judith, Amicus Curiae: Ethical, Legal and Procedural Aspects, „University of Chicago Law Review” 2003/70 [Google Scholar]
  30. Sarmiento Daniel, Intervention before the Court of Justice of the European Union (w:) The Court of Justice and the Construction of Europe, red. A. Rosas, E. Levits, Y. Bot, Londyn 2012 [Google Scholar]
  31. Szwed Katarzyna, Amicus curiae w postępowaniu przed sądami międzynarodowymi, Warszawa 2022 [Google Scholar]
  32. Tridimas Takis, The General Principles of EU Law, Oxford 2006 [Google Scholar]
  33. Van den Eynde Laura, An Empirical Look at the Amicus Curiae Practice of Human Rights NGOs before the ECtHR, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2013/31(3), s. 271–313 [Google Scholar]
  34. Vido Sara De, The Role of NGOs in the Amicus Curiae Mechanism before the ECtHR, „EJIL” 2020/31(1) [Google Scholar]
  35. Wróbel Andrzej, Ziemski Krystian, Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, Warszawa 2021, t. 2 [Google Scholar]
  36. Ziegler Katja, Strengthening the Rule of Law through Amicus Curiae Submissions in the European Court of Human Rights, „Human Rights Law Review” 2017/17 [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.