Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Tom 16 (2024)

Artykuły

Ograniczenia wolności uzewnętrzniania religii ze względu na zdrowie w świetle konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

  • Michał Ożóg
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.163-195  [Google Scholar]
Opublikowane: 31.12.2025

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest określenie ram konstytucyjnych dla ustawowego dokonywania ograniczeń wolności uzewnętrzniania religii z uwagi na zdrowie. W opracowaniu przedstawiono znaczenie zdrowia jako wartości konstytucyjnej, a także scharakteryzowano relacje zachodzące pomiędzy wolnością sumienia i religii a prawem do opieki zdrowotnej. Badania dotyczą ustalenia znaczenia ogólnej klauzuli limitacyjnej praw człowieka z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz przepisu ograniczającego wolność uzewnętrzniania religii z art. 53 ust. 5 Konstytucji RP w kontekście zachodzących różnic redakcyjnych. Przedstawiono specyfikę limitacji poszczególnych form uzewnętrzniania wolności religii wraz z rekomendacją. W artykule zaproponowano rozwiązania przykładowych sporów prawnych z zakresu tytułowej tematyki w oparciu o całokształt aksjologii Konstytucji RP.

Bibliografia

  1. ŹRÓDŁA PRAWA [Google Scholar]
  2. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284. [Google Scholar]
  3. Karta Narodów Zjednoczonych podpisana 26 czerwca 1945 r., Dz. U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90. [Google Scholar]
  4. Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tekst jedn. Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36. [Google Scholar]
  5. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., Dz. U. z 1952 r. Nr 33, poz. 232. [Google Scholar]
  6. Konstytucja Republiki Litewskiej przyjęta przez obywateli Republiki Litewskiej w referendum przeprowadzonym 25 października 1992 r., wyd. 2 zm. i uaktual., tłum. H. Wisner, Warszawa 2006, https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/litwa.html [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  7. Konstytucja Republiki Łotewskiej uchwalona przez Zgromadzenie Konstytucyjne w dniu 15 lutego 1922 r. i wprowadzona w życie dnia 7 listopada 1922 r., tłum. L. Gołubiec, I, Jaroszkiewicz, https://biblioteka.sejm.gov.pl/konstytucje-swiata-lotwa/ [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  8. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r. Nr 57, poz. 483, z późn. zm. [Google Scholar]
  9. Konstytucja Światowej Organizacji Zdrowia, Dz. U. z 1948 r. Nr 61, poz. 477, z późn. zm. [Google Scholar]
  10. Konwencja o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r., Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, z późn. zm. [Google Scholar]
  11. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 1169. [Google Scholar]
  12. Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Dz. U. z 1982 r. Nr 10, poz. 71. [Google Scholar]
  13. Międzynarodowa Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z dnia 7 marca 1966 r., Dz. U. z 1969 r. Nr 25, poz. 187. [Google Scholar]
  14. Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych, Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169. [Google Scholar]
  15. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167. [Google Scholar]
  16. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/onz/1948.html [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]
  17. Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r., Dz. U. z 1935 r. Nr 30, poz. 227. [Google Scholar]
  18. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809. [Google Scholar]
  19. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 265. [Google Scholar]
  20. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, Dz. U. z 1989 r. Nr 75, poz. 444. [Google Scholar]
  21. Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 112. [Google Scholar]
  22. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 581. [Google Scholar]
  23. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 924. [Google Scholar]
  24. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 450. [Google Scholar]
  25. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1921 r. Nr 44, poz. 267. [Google Scholar]
  26. ORZECZNICTWO [Google Scholar]
  27. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CK 155/05. [Google Scholar]
  28. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1499/16. [Google Scholar]
  29. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1504/16. [Google Scholar]
  30. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2020 r., VII SA/Wa 692/20, LEX nr 3052543. [Google Scholar]
  31. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997 r., K 26/96, OTK 1997, Nr 2, poz. 19. [Google Scholar]
  32. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 lutego 1999 r., SK 11/98, OTK ZU 1999, Nr 2, poz. 22. [Google Scholar]
  33. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 stycznia 2004 r., K 14/03, ­OTK-A 2004, Nr 1, poz. 1. [Google Scholar]
  34. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2004 r., K 52/04, ­OTK-A 2004, Nr 2, poz. 10. [Google Scholar]
  35. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., SK 48/05, ­OTK ZU 2009, Nr 7A, poz. 121. [Google Scholar]
  36. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2015 r., K 34/15. [Google Scholar]
  37. LITERATURA [Google Scholar]
  38. Ajnenkiel A., Konstytucje Polski 1791–1997, Warszawa 2001. [Google Scholar]
  39. Augustynowicz A., Wrześniewska-Wal I., Dopuszczalność prowadzenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego na podstawie upoważnienia ustawowego przy sprzeciwie osoby uprawnionej do wyrażenia zgody na świadczenie zdrowotne – analiza wybranych regulacji prawnych, „Prawo i Medycyna” 2014, nr 1, s. 47–60. [Google Scholar]
  40. Badyna P., Bóg i przyroda w XVIII-wiecznym piśmiennictwie przyrodoznawczym jako konstrukt kulturowy [w:] Obrazy świata jako konstrukty świata kultury. Analiza historyczno-porównawcza. Studia z Dziejów Kultury Medycznej, red. B. Płonka-Syroka, A. Syroka, Wrocław 2014. [Google Scholar]
  41. Banaszak B., Boć J., Jabłoński M., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998, s. 125–127. [Google Scholar]
  42. Bosek L., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Sa­fjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 1523–1565. [Google Scholar]
  43. Brusiło J., Autonomia jako dobro pacjenta we współczesnej praktyce medycznej, „Sympozjum” 2002, nr 1(9), s. 65–77. [Google Scholar]
  44. Brzozowski W., O pojęciu granic wolności sumienia i wyznania, „Studia Prawnicze” 2007, nr 1, 67–80. [Google Scholar]
  45. Chruściak R. (oprac.), Projekty konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 1993–1997, cz. 1 i 2. [Google Scholar]
  46. Ciupak E., Religijność poza Kościołem [w:] Znaczenie Kościoła w pierwszych latach III Rzeczpospolitej, red. W. Zdaniewicz, Warszawa 1994, s. 27–37. [Google Scholar]
  47. Cybichowski Z, Polskie prawo państwowe na tle uwag z dziedziny nauki o państwie i porównawczego prawa państwowego, t. 1, Warszawa 1925. [Google Scholar]
  48. Dubanowicz E., Konstytucja 17 marca 1921 r. Treść: wstęp, kronika prac konstytucyjnych, zasady konstytucji, zestawienie porównawcze, tekst ustawy, po uchwaleniu konstytucji, wielka chwila, Warszawa 1921. [Google Scholar]
  49. Eckhardt K., Hierarchizacja praw i wolności jednostki w świetle konstytucyjnej regulacji stanu nadzwyczajnego, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2014, s. 87–100. [Google Scholar]
  50. Florczak-Wątor M., komentarz do art. 5 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 278–290. [Google Scholar]
  51. Galewicz W., Zdrowie jako prawo człowieka, „Diametros” 2014, nr 42, s. 57–82. [Google Scholar]
  52. Garlicki L., Przesłanki ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności (na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego), „Państwo i Prawo” 2001, z. 10, s. 5–24. [Google Scholar]
  53. Grzybowski K., Zasady Konstytucji Kwietniowej: komentarz prawniczy do części I. Ustawy Konstytucyjnej, Kraków 1937. [Google Scholar]
  54. Jarosz-Żukowska S., Prawo do ochrony zdrowia i dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej [w:] Realizacja i ochrona konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, red. M. Jabłoński, Wrocław 2014, s. 659–689. [Google Scholar]
  55. Karcz R., Obrona pacjenta przed niechcianą transfuzją w praktyce sądowej, „Prawo i Medycyna” 2007, nr 4, s. 36–49. [Google Scholar]
  56. Karczewska N., Wola pacjenta czy decyzja lekarza? Kontrowersje wobec konieczności dokonania transfuzji krwi u Świadków Jehowy, „Medycyna i Prawo” 2010, nr 3, s. 108–124. [Google Scholar]
  57. Krzysztofek K., Stanowisko Świadków Jehowy wobec wybranych współczesnych procedur medycznych w świetle prawa polskiego, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2015, t. 18, s. 287–310. [Google Scholar]
  58. Łabno A., Ograniczenie wolności i praw człowieka na podstawie art. 31 Konstytucji III RP [w:] Prawa i wolności obywatelski w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002. [Google Scholar]
  59. Mariański J., Religijność poza Kościołem – próba socjologicznego opisu zjawiska [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. A. Wójtowicz, Warszawa–Tyczyn 2005, s. 121–138. [Google Scholar]
  60. Mezglewski A., Uzewnętrznianie przekonań religijnych [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008, s. 87–91. [Google Scholar]
  61. Nowicka U., Obowiązek ochrony życia a prawo do odmowy leczenia w kontekście wolności religijnej świadków Jehowy i ich stanowiska względem transfuzji krwi, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2024, t. 27, s. 87–201. [Google Scholar]
  62. Ożóg M., Prawo rodziców do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2015, t. 18, s. 263–285. [Google Scholar]
  63. Ożóg M., Rejestrowanie kościołów i innych związków wyznaniowych w trybie administracyjnym, „Forum Prawnicze” 2015, nr 2, s. 23–40. [Google Scholar]
  64. Ożóg M., Wolność sumienia i religii w stanach nadzwyczajnych w polskim systemie prawnym, „Forum Prawnicze” 2016, nr 4, s. 48–67. [Google Scholar]
  65. Ożóg M., Zwalczanie chorób zakaźnych w stanie epidemii oraz w stanie klęski żywiołowej a realizacja wolności sumienia i religii w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku i ustawodawstwa, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2021, t. 24, s. 327–357. [Google Scholar]
  66. Ożóg M., Kużelewska E., W poszukiwaniu równowagi pomiędzy ochroną wolności przekonań a wolnością myśli, sumienia i wyznania. Glosa do Wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 września 2022 r. w sprawie Rabczewska vs. Polska, skarga nr 8257/13, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 6, s. 141–158. [Google Scholar]
  67. Paszkudzki A., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921: z uwzględnieniem zmian ustalonych ustawą z dnia 2 sierpnia 1926, zmieniającą i uzupełniającą Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921, Lwów–Warszawa 1927. [Google Scholar]
  68. Piechowiak, M. Klauzula limitacyjna a nienaruszalność praw i godności, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 2, s. 55–77. [Google Scholar]
  69. Płonka-Syroka B., Dąsal M., Medycyna i religia, t. 1, Warszawa 2017. [Google Scholar]
  70. Rakoczy B., Ograniczenie praw i wolności jednostki ze względu na ochronę środowiska w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Toruń 2006. [Google Scholar]
  71. Sarnecki P., komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 1–10. [Google Scholar]
  72. Sroka T., komentarz do art. 38 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–87, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 924–956. [Google Scholar]
  73. Stanisz P., Ideologiczne podstawy polityki wyznaniowej w PRL, „Resovia Sacra” 2000, z. 7, s. 259–270. [Google Scholar]
  74. Strzała M., Geneza artykułu 3 ustęp 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Dopuszczalne ograniczenia wolności uzewnętrzniania religii lub przekonań, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2023, nr 26, s. 91–114. [Google Scholar]
  75. Surówka A., hasło: „prawo do ochrony zdrowia” [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz encyklopedyczny, red. W. Skrzydło, S. Grabowska, R. Grabowski, Warszawa 2009. [Google Scholar]
  76. Sztychmiller R., Praktyki religijne [w:] A. Mezglewski (red.), Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2014, s. 319–324. [Google Scholar]
  77. Szydło M., komentarz do art. 31 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 751–818. [Google Scholar]
  78. Szydło M., Wolność działalności gospodarczej jako prawo podstawowe, Bydgoszcz–Wrocław 2011. [Google Scholar]
  79. Trzciński J., komentarz do art. 68 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 1–7. [Google Scholar]
  80. Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2008. [Google Scholar]
  81. Wojtyczek K., Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w konstytucji RP, Kraków 1999. [Google Scholar]
  82. Wyrzykowski, M. Granice praw i wolności – granice władzy [w:] Obywatel – jego wolności i prawa. Rzecznik Praw Obywatelskich [1988–1998]. Zbiór studiów przygotowanych z okazji z okazji 10. lecia urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich, oprac. B. Oliwa-Radzikowska, Warszawa 1998. [Google Scholar]
  83. Zakolska J., Problem klauzuli ograniczającej korzystanie z praw i wolności człowieka w pracach konstytucyjnych w podglądach doktryny i orzecznictwa, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 5, s. 11–30. [Google Scholar]
  84. Zdyb M., Istota prawa do ochrony zdrowia w świetle art. 68 Konstytucji RP ze szczególnym uwzględnieniem art. 68 ust. 1. Dylematy i kontrowersje, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G” 2024, vol. LXXI, s. 173–192. [Google Scholar]
  85. INNE DOKUMENTY [Google Scholar]
  86. Dokument z 2 kwietnia 1989 r., AAN, UdSW, 145/8, Załącznik do notatki z posiedzenia Zespołu Redakcyjnego w dniu 27 września 1988 r., b.d., k. 35−38. [Google Scholar]
  87. Poprawki i uzupełnienia do projektu ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (z dnia 21 lutego 1989 r.), AAN, UdSW, 145/8, 2 IV 1989, k. 246−257. [Google Scholar]
  88. NETOGRAFIA [Google Scholar]
  89. International Classification of Diseases, https://icd.who.int/en/ [dostęp: 22 września 2025 r.]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.