Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
EPPiSM Baner

Nr 1/2026/77 (2026)

Artykuły

Architektonika źródeł międzynarodowego prawa handlowego – w drodze do spójnych globalnych ram regulacyjnych

DOI: https://doi.org/10.52097/eppism.10711  [Google Scholar]
Opublikowane: 31-03-2026

Abstrakt

Handel międzynarodowy – jako fundament współczesnej gospodarki światowej – wymaga istnienia spójnych i kompleksowych ram prawnych regulujących współpracę gospodarczą o charakterze międzynarodowym. Celem niniejszego opracowania jest analiza
strukturalnych i funkcjonalnych relacji między źródłami twardego (hard law) i miękkiego prawa (soft law) w handlu międzynarodowym – w celu zaproponowania zwartych globalnych ram, które mogłyby ograniczyć fragmentację prawną oraz zwiększyć spójność, przewidywalność i odporność międzynarodowego prawa handlowego. W artykule podjęto analizę źródeł międzynarodowego prawa handlowego, opierając się na powszechnie przyjętej klasyfikacji, obejmującej umowy uniwersalne (globalne), regionalne oraz bilateralne. Uwzględniono również rosnące znaczenie niewiążących instrumentów o charakterze soft law. Podkreślono, że choć formalne traktaty stanowią fundament systemu prawnego, to coraz większą rolę w zapewnianiu skuteczności i elastyczności międzynarodowego prawa handlowego odgrywają normy soft law – elastyczne, powszechnie stosowane w praktyce reguły, które sprzyjają konwergencji normatywnej bez konieczności formalnej harmonizacji. Artykuł akcentuje rolę instytucji takich jak Międzynarodowa Izba Handlowa (ICC) oraz Komisja Narodów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego
(UNCITRAL) w opracowywaniu wzorcowych umów i zwyczajów handlowych, zwracając uwagę na rosnący wpływ ewoluującej lex mercatoria na rozstrzyganie sporów i wykładnię umów. Opracowanie analizuje również praktyczne konsekwencje fragmentacji
pomiędzy reżimami handlu międzynarodowego, regionalnego i krajowego — takie jak nakładanie się i kolizja zobowiązań, które z kolei prowadzą do niepewności prawnej, zjawiska „forum shopping”, niespójnych rozstrzygnięć sporów, wzrostu kosztów transakcyjnych oraz ograniczonej egzekwowalności praw. Autor argumentuje, że spójne ramy oparte na skoordynowanym prawie traktatowym oraz zharmonizowanych instrumentach soft law mogą skutecznie złagodzić te problemy. Z wykorzystaniem analiz formalnodogmatycznej i historycznoporównawczej wykazano, w jaki sposób umowy międzynarodowe, normy soft law oraz zwyczaj wspólnie kształtują przejrzysty i stabilny mechanizm międzynarodowego prawa handlowego. Wskazano również, że strategicznym celem badań jest identyfikacja sposobów redukcji fragmentacji i wzmacniania spójności poprzez podejście warstwowe, integrujące zarówno instrumenty twardego, jak i miękkiego prawa. W szczególności soft law pełni funkcję harmonizującą, wypełniając luki między zróżnicowanymi systemami prawnymi poprzez wspieranie dobrowolnej konwergencji i wzajemnego zaufania między uczestnikami obrotu gospodarczego. W konkluzji stwierdzono, że choć pełna unifikacja międzynarodowego prawa handlowego pozostaje niezrealizowana, to dalszy rozwój zharmonizowanych instrumentów prawnych i ram soft law ma kluczowe znaczenie nie tylko dla ograniczenia fragmentacji i niepewności prawnej, lecz także dla wzmocnienia odporności, inkluzywności i przewidywalności globalnego systemu prawa handlowego.
Klasyfikacja JEL: K33.

Bibliografia

  1. Bantekas I., Uniformity in Model Laws as Subsequent Practice under Article 31 of the Vienna Convention on the Law of Treaties, ‘Austrian Review of International and European Law Online’ 2018, 20, 1. [Google Scholar]
  2. Basedow J., Uniform Law Conventions and the UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts, ‘Uniform Law Review’ 2000, 5. [Google Scholar]
  3. Beale H., The Nature and Purposes of the Common Frame of Reference, ‘Juridica International’ 2008, XIV, 1. [Google Scholar]
  4. Bonell M. J., UNIDROIT Principles 2004: The New Edition of the Principles of International Commercial Contracts, ‘Uniform Law Review’ 2004, 9. [Google Scholar]
  5. Bonell M. J., Peleggi R., UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts and Principles of European Contract Law: A Synoptical Table, ‘Uniform Law Review’ 2004, 9. [Google Scholar]
  6. Brandao de Oliveira A., Gama L., Saumier G. (eds.), Soft Law in International Trade Finance, lus Comparatum Series, vol. 1, Brill 2025. [Google Scholar]
  7. Ciągwa J., et al. (eds.), O prawie i jego dziejach księgi dwie, Białystok–Katowice 2010. [Google Scholar]
  8. Dalhuisen J. H., Legal Orders and Their Manifestation: The Operation of the International Commercial and Financial Legal Order and its Lex Mercatoria, ‘Berkeley Journal of International Law’ 2006, 24. [Google Scholar]
  9. Felemegas J., An International Approach to the Interpretation of the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (1980) as Uniform Sales Law, Cambridge 2007. [Google Scholar]
  10. Ferrari F., The CISG and its Impact on National Legal Systems, Walter de Gruyter GmbH, 2009. [Google Scholar]
  11. Fuchs B., Lex mercatoria w międzynarodowym obrocie handlowym, Kraków 2000. [Google Scholar]
  12. Goode R., A New International Lex Mercatoria?, ‘Juridisk Tidskrift’ 1999–2000, 2. [Google Scholar]
  13. Hartkamp A., The UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts and the Principles of European Contract Law, ‘European Review of Private Law’ 1994, 2. [Google Scholar]
  14. Hesselink M. W., de Vries G. J. P., Principles of European Contract Law, Deventer 2001. [Google Scholar]
  15. Hesselink M., Europejskie prawo umów: kwestia ochrony konsumenta, obywatelstwa czy sprawiedliwości?, ‘Nowa Europa. Przegląd Natoliński’ 2008, 2, 7. [Google Scholar]
  16. Hoekstra J., Non-State Rules in International Commercial Law — Contracts, Legal Authority and Application, Routledge 2021. [Google Scholar]
  17. Lando O., CISG and Its Followers: A Proposal to Adopt Some International Principles of Contract Law, ‘The American Journal of Comparative Law’ 2005, 53, 2. [Google Scholar]
  18. Lando O., The Structure and the Legal Values of the Common Frame of Reference (CFR), ‘European Review of Contract Law’ 2007, 3, 3. [Google Scholar]
  19. Lilleholt K., The Draft Common Frame of Reference and ‘Cancellation’ of Contracts, ‘Iuridica International’ 2008, XIV. [Google Scholar]
  20. Międzynarodowe prawo handlowe. System prawa handlowego, vol. 9, W. Popiołek (ed.), Warszawa 2013. [Google Scholar]
  21. Pan K., Breaking the Impasse of Appointing Members of the WTO Appellate Body: A Perspective from International Institutional Law, ‘World Trade Review’ 2025, 24, 3. [Google Scholar]
  22. Prawo handlowe XXI wieku. Czas stabilizacji, ewolucji czy rewolucji… Księga jubileuszowa Profesora Józefa Okolskiego, M. Modrzejewska (ed.), Warszawa 2010. [Google Scholar]
  23. Pryles M., Application of the Lex Mercatoria in International Commercial Arbitration, ‘Mealey’s International Arbitration Report’ 2003, 18, 2. [Google Scholar]
  24. Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar (eds.), Kraków 2005. [Google Scholar]
  25. Santos E. A., International Law in the Ancient World: Origins, Practices, and Influence on Modern Systems; https://www.diplomacyandlaw.com/post/international-law-in-the-ancient-world-origins-practices-and-influence-on-modern-systems [Google Scholar]
  26. [accessed: 31.05.2025]. [Google Scholar]
  27. Srivastava N., History of Contemporary International Trade Law, ‘International Journal of Law Management & Humanities’ 2018, 1, 4. [Google Scholar]
  28. The 1980 Uniform Sales Law: Old Issues Revisited in the Light of Recent Experiences, F. Ferrari (ed.), Milano–München 2003. [Google Scholar]
  29. Trunk A., Aliyev A., Trunk-Fedorova M. (eds.), Law of International Trade in the Region of Caucasus, Central Asia and Russia, Brill 2022. [Google Scholar]
  30. Vandevelde J. K., The First Bilateral Investment Treaties: U.S. Postwar Friendship, Commerce, and Navigation Treaties, Oxford University Press 2017. [Google Scholar]
  31. Wpływ europeizacji prawa na instytucje prawa handlowego, J. Kruczalak-Jankowska (ed.), Warszawa 2013. [Google Scholar]
  32. Zachariasiewicz M. A., Konwencja wiedeńska o międzynarodowej sprzedaży towarów a inne akty ujednoliconego prawa umów ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedzialności kontraktowej dłużnika, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2007, 2. [Google Scholar]
  33. Zeller, B., Baasch Andersen, C. (eds.), Routledge Handbook on Transnational Commercial Law, Routledge, 2025. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.