Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Vol. 16 (2024)

Artykuły

Two failed attempts to recruit father Józef Sztonyk for cooperation with the Security Service

  • Andrzej Szymański
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.237-260  [Google Scholar]
Published: 2025-12-31

Abstract

This text shows some of the ways in which the political police of the People’s Republic of Poland and the military counter-intelligence (Wojskowa Służba Wewnętrzna) operated with regard to the clergy, using the example of Father Józef Sztonyk, a professor at the Higher Seminary in Nysa, a parish priest at many institutions, a distinguished pastor, and a protector of Opole’s Solidarity circles. The priest, despite extensive surveillance by the Security Service, repeated offers of cooperation, investigations under the case of operational investigation under the codename ‚’Kret’’, remained steadfast. He did not let the Security Service break him, because he was faithful to God, the Church and his priestly vocation. He had nothing to hide and no special needs that would require ‚help’ from the SB to satisfy. Kind, courteous and hospitable, even towards the officers, he posed a challenge to them which they did not meet. His premature death at the age of 47 contributed to the work of this steadfast priest falling into oblivion. In this article, I would like to take a closer look at this important figure.

References

  1. LITERATURA [Google Scholar]
  2. Dziurok A., Służba Bezpieczeństwa a sumienia kapłańskie, „Biuletyn IPN. Pismo o Najnowszej Historii Polski” 2021, nr 5 (186), t. „Działania bezpieki”. [Google Scholar]
  3. Dziurok A., Marek Ł., „Nie-współpracownicy” w sutannach. Przyczynek na temat niepowodzeń w werbunku agentury wśród duchowieństwa, „Znaki Nowych Czasów” 2007, nr 18. [Google Scholar]
  4. Graczyk R., Tropem SB. Jak czytać teczki, Kraków 2007. [Google Scholar]
  5. Hałaburda M., Można było wybudować kościół, nie rozmawiając z SB [w:] Kościół katolicki w czasach komunistycznej dyktatury. Między bohaterstwem a agenturą. Studia i materiały, red. J. Szczepaniak, R. Terlecki, t. 1, Kraków 2007. [Google Scholar]
  6. Iwaneczko D., Tarnawska J. (red.), „Ksiądz z nami współpracuje, a my księdzu pomożemy”. Stenogram werbunku księdza 4 grudnia1978 r., „Aparat Represji w Polsce Ludowej” 2006, nr 1 (3). [Google Scholar]
  7. Musiał F., Metoda stopniowego werbunku duchownych (z podręczników SB), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 4 (75). [Google Scholar]
  8. Musiał F., Podręcznik bezpieki. Teoria pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w świetle wydawnictw resortowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (1970–1989), Kraków–Warszawa 2020. [Google Scholar]
  9. Musiał F. (red.) Wokół teczek bezpieki. Badania metodologiczno-źródłoznawcze, Kraków 2015. [Google Scholar]
  10. Perlak B., Internowani na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Ośrodki odosobnienia podległe Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych we Wrocławiu (1981–1982), Wrocław–Warszawa 2017. [Google Scholar]
  11. Polaszek T., Wszczynanie, cel i zadania sprawy operacyjnego rozpracowania, Warszawa 1985. [Google Scholar]
  12. Szewc B., Problemy krytyki teczek SB jako źródeł historycznych, „Biblioteka Kwartalnika Naukowego Fides et Ratio” 2021, nr 4 (48). [Google Scholar]
  13. Świder M., Patelski M. (red.), Opolskie drogi do niepodległości, Opole 2007, s. 71. [Google Scholar]
  14. ARCHIWALIA [Google Scholar]
  15. ARCHIWUM KURII BISKUPIEJ W OPOLU (AKOp, Zespół ks. Józef Sztonyk) [Google Scholar]
  16. Zastępcze świadectwo chrztu Józefa Sztonyka, wydane w oparciu o akta personalne w Opolu, z 19 kwietnia 1989 r., bez numeru, k. 60. [Google Scholar]
  17. Odpis świadectwa dojrzałości szkoły ogólnokształcącej stopnia licealnego – Józef Sztonyk, k. 25. [Google Scholar]
  18. Świadectwo moralności od katechety dla Józefa Sztonyka, k. 3. [Google Scholar]
  19. Podanie o przyjęcie do Seminarium Duchownego Diecezji Opolskiej z 29 czerwca 1951 r., bez numeru, k. 6. [Google Scholar]
  20. Colloquium ze zgłaszającym się do seminarium z 8 sierpnia 1951 r., bez numeru, k. 27. [Google Scholar]
  21. Karta studenta Józefa Sztonyka, bez daty i numeru, k. 9. [Google Scholar]
  22. Świadectwo moralności kleryka z wakacji letnich 1954 r., bez numeru, k. 13. [Google Scholar]
  23. Karta święceń Józefa Sztonyka, bez daty i numeru, k. 24. [Google Scholar]
  24. Zgłoszenie zamiaru mianowania ks. J. Sztonyka wikariuszem w Gliwicach-Sośnicy skierowane do opolskiego Wydziału do Spraw Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 30 maja 1956 r. (P. Sz. XII-1/56), k. 31 i zgoda Wydziału do Spraw Wyznań z 4 lipca 1956 r. (nr Wz-6/S/56), k. 32. [Google Scholar]
  25. Pismo bpa opolskiego Franciszka Jopa do dyrektora konwiktu dla księży w Lublinie z 24 lipca 1957 r. (P. Sz. XII-5/57), k. 28. [Google Scholar]
  26. Zezwolenie na podjęcie studiów specjalistycznych przez ks. Józefa Sztonyka z 25 lipca 1957 r., k. 29. [Google Scholar]
  27. Dekret biskupa ordynariusza w sprawie mianowania ks. Józefa Sztonyka proboszczem w Jełowej z 4 września 1973 r. (nr 2750/73/P), k. 54. [Google Scholar]
  28. Mianowanie ks. Józefa Sztonyka diecezjalnym wizytatorem nauki religii z 3 listopada 1975 r. (nr 3818/75/P), k. 59. [Google Scholar]
  29. Pismo Wydziału do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Opolu do Kurii Diecezjalnej w Opolu z 1 sierpnia 1978 r. (Wz. 6820/5/78), k. 67. [Google Scholar]
  30. Pismo biskupa opolskiego Alfonsa Nossola do naczelnika Zakładu Karnego w Nysie (2715/81/D), bez daty, k. 72. [Google Scholar]
  31. Pismo biskupa Alfonsa Nossola do ks. Józefa Sztonyka z 30 marca 1987 r. (nr 417/87/D), k. 81. [Google Scholar]
  32. Kwestionariusz kapłański, bez daty i numeru, k. 4. [Google Scholar]
  33. Lista placówek duszpasterskich – Józef Sztonyk, k. 1. [Google Scholar]
  34. Decyzja bpa Alfonsa Nossola w sprawie udzielenia urlopu zdrowotnego ks. Józefowi Sztonykowi z 5 października 1988 r. (nr 1903/88/P), k. 83. [Google Scholar]
  35. Karta leczenia szpitalnego z kliniki Akademii Medycznej we Wrocławiu, k. 87–90. [Google Scholar]
  36. Akt zgonu z 19 kwietnia 1989 r. (874/1989), k. 59. [Google Scholar]
  37. Klepsydra zawiadamiająca o pogrzebie ks. Józefa Sztonyka, k. 94. [Google Scholar]
  38. ARCHIWUM INSTYTUTU PAMIĘCI NARODOWEJ(IPN WR 0064/26) [Google Scholar]
  39. Notatka informacyjna, k. 4. [Google Scholar]
  40. Pismo por. Józefa Atlasa, starszego oficera operacyjnego Wydziału IV KW MO, do naczelnika tego wydziału z 11 marca 1967 r., k. 7. [Google Scholar]
  41. Pismo Komendy MO miasta i powiatu w Nysie do Wydziału IV KW MO w Opolu z 14 marca 1967 r. (L. dz. Ng-0601/67), tajne, k. 12. [Google Scholar]
  42. Wyciąg z informacji TW ps. „X-66” z 5 kwietnia 1967 r., bez numeru, tajne, k. 15. [Google Scholar]
  43. Pismo Komendy MO miasta i powiatu w Nysie do Wydziału IV SB KW MO w Opolu z 13 kwietnia 1967 r. (L. dz. Na-00868/641/67), tajne specjalnego znaczenia, k. 16. [Google Scholar]
  44. Pismo kpt. mgra Abramczyka do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 13 czerwca 1967 r., tajne, bez numeru, k. 19. [Google Scholar]
  45. Notatka służbowa z 27 czerwca 1967 r., tajne, bez numeru, k. 25. [Google Scholar]
  46. Pismo z-cy komendanta powiatowego MO ds. bezpieczeństwa w Grodkowie do naczelnika Wydziału IV SB KW MO w Opolu z 14 czerwca 1968 r. (L. dz. ­Gw-0751/68), tajne specjalnego znaczenia, k. 23. [Google Scholar]
  47. Informacja dot. ks. Józefa Sztonyka – dziekana dekanatu skoroszyckiego z 11 marca 1969 r. (I-0458/69), tajne, k. 33. [Google Scholar]
  48. Informacja dot. ks. Józefa Sztonyka – proboszcza parafii Sidzina z 1 kwietnia 1969 r. (I-0458/69), tajne, k. 37. [Google Scholar]
  49. Wyciąg z informacji od kontaktu obywatelskiego „BK” z 15 kwietnia 1969 r. (Gw-0521/69), tajne, k. 39. [Google Scholar]
  50. Karta kontrolna, bez daty i numeru, k. 45. [Google Scholar]
  51. Wykaz TW i kontaktów operacyjnych wykorzystywanych w sprawie, bez numeru, tajne, k. 46. [Google Scholar]
  52. Notatka służbowa z rozmowy z kandydatem na TW ks. J. Sz. z 22 października 1971 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 49. [Google Scholar]
  53. Arkusz informacyjny kandydata na TW, k. 52. [Google Scholar]
  54. Wniosek o zaniechanie opracowania kandydata „Sz. J.” nr 6435 z 9 czerwca 1975, bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 60. [Google Scholar]
  55. Wniosek o wszczęcie sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” przeciwko Józefowi Sztonykowi z 7 grudnia 1982 r. (nr ewidencyjny 28206), tajne, k. 48. [Google Scholar]
  56. Plan przedsięwzięć w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” nr ewid. 28206 z 7 grudnia 1982 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 54. [Google Scholar]
  57. Notatka służbowa z rozmowy z ks. Józefem Sztonykiem z 20 grudnia 1982 r., bez numeru, tajne, k. 59. [Google Scholar]
  58. Pismo KW MO we Wrocławiu do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 5 kwietnia 1983 r. (L. dz. R0085/83), tajne specjalnego znaczenia, k. 61. [Google Scholar]
  59. Pismo KW MO w Jeleniej Górze do naczelnika Wydziału IV KW MO w Opolu z 30 maja 1983 r. (L. dz. 19 A-00438/83), tajne specjalnego znaczenia, k. 65. [Google Scholar]
  60. Notatka służbowa z 23 grudnia 1983 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 66. [Google Scholar]
  61. Pismo WUSW w Opolu do naczelnika Wydziału IV WUSW w Opolu z 28 lutego 1985 r. (L. dz. OA-0698), tajne, k. 67–68. [Google Scholar]
  62. Wniosek o zaniechanie dalszego prowadzenia sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Kret” nr ewid. 28206 z 19 marca 1985 r., bez numeru, tajne specjalnego zdarzenia, k. 75. [Google Scholar]
  63. Odręczna notatka – opinia zastępcy Wydziału IV WUSW w Opolu z 20 marca 1985 r., bez numeru, k. 76. [Google Scholar]
  64. Notatka służbowa z 26 maja 1986 r., bez numeru, tajne specjalnego znaczenia, k. 69–71. [Google Scholar]
  65. Plan współdziałania pomiędzy Wydziałem IV-tym WUSW w Opolu a Oddziałem WSW w Opolu w kwestii realizacji przedsięwzięć w ramach materiałów wstępnych krypt. „Kapelan” z 23 czerwca 1986 r. (D-01425/1), tajne, k. 73–74. [Google Scholar]
  66. ŹRÓDŁA INTERNETOWE [Google Scholar]
  67. Białek S., Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne, https://czasopisma.ipn.gov.pl/index.php/pa/article/view/787/1194 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]
  68. Encyklopedia Solidarności, https://encysol.pl/es/encyklopedia/hasla-rzeczowe/14640,Tymczasowa-Komisja-Koordynacyjna-NSZZ-Solidarnosc.html [­dostęp: 28 lipca 2025 r.]. [Google Scholar]
  69. Inwentarz archiwalny IPN, https://inwentarz.ipn.gov.pl/slownik/%22 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]
  70. Ks. prof. Józef Sztonyk; parafiadąbrowa.pl/ks-prof-jozef-sztonyk/ (xn--parafiadbrowa-psb.pl) [dostęp: 11 marca 2024 r.]. [Google Scholar]
  71. Terlecki R., Wartość i wiarygodność dokumentów tajnych służb PRL-u, https://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=101 [dostęp: 28 lipca 2024 r.]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Similar Articles

<< < 1 2 3 4 5 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.