Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 28 (2021)

Artykuły

Do jakiego stopnia typologiczna interpretacja ἱλαστήριον jako kappōret („przebłagalni”) z Kpł 16 wyczerpuje myśl teologiczną Pawła z Rz 3,25?

  • Stanisław Paprocki
Przesłane: 13 stycznia 2022
Opublikowane: 31.12.2021

Abstrakt

Święty Paweł jako spadkobierca trzech kultur: żydowskiej, helleńskiej i rzymskiej, poszukuje metody dotarcia z orędziem Ewangelii w sposób skuteczny i zrozumiały do współczesnych mu ludzi. W tym celu sięga w Rz 3,25 po zagadkowy termin ἱλαστήριον, który budzi w pierwszym monecie naturalne skojarzenie z liturgią żydowskiego święta Jom Kippūr opisaną w Kpł 16. Celem artykułu jest próba głębszego zrozumienia metafory ἱλαστήριον, którą Paweł interpretuje misterium odkupienia dokonanego w Chrystusie. Artykuł odpowiada na pytanie czy typologiczna interpretacja ἱλαστήριον, rozumianego jako „przebłagalnia” (kappōret) z Kpł 16 wyczerpuje koncepcję teologiczną św. Pawła z Rz 3,25? Dla uchwycenia zamysłu Apostoła posługującego się tak osobliwą metaforą przedstawiono interpretację typologiczną bazującą na tradycji rytuału ekspiacyjnego z Kpł 16. Wskazano na judaistyczne rozumienie ἱλαστήριον jako sakralnego przedmiotu, miejsca cudownej obecności Boga pośrodku ludu przymierza. Przybliżono jego doniosłą rolę w pojednaniu Izraelitów z Bogiem, dokonującym się poprzez celebrację obrzędów ekspiacji, sprawowanych w żydowskie święto Jom Kippūr. Następnie przedstawiono historio-zbawcze znaczenie tej ekspiacji, a w jej ramach znaczenie terminu ἱλαστήριον. Przedstawiono także zarzuty wobec uznania typologicznej interpretacji Rz 3,25 jako jedynej możliwej formy rozumienia tego Pawłowego tekstu.

Bibliografia

  1. Benedykt XVI, Katechezy o św. Pawle, Kraków 2009
  2. Brzegowy T., Miasto Boże w psalmach, Kraków 1989
  3. de Vaux R., O cherubinach i Arce Przymierza, o sfinksach-strażnikach i boskich tronach w tradycji Starożytnego Wschodu”, w: Księga o aniołach, red. H. Oleschko, Kraków 2002, s. 28-32.
  4. de Vaux R., Instytucje Starego Testamentu. II. Instytucje wojskowe. Instytucje religijne, Poznań 2004
  5. Fitzmyer J. A., Romans: A New Translation with Introduction and Commentary, Anchor Bible 33, New York 1993
  6. Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, red. E. Dąbrowski, Warszawa 2008
  7. Gaukesbrink M., Die Sühnetradition bei Paulus. Rezeption und theologischer Stellenwert Würzburg 1999
  8. Gnilka J., Teologia Nowego Testamentu, Kraków 2002
  9. Gundry-Volf J. M., Ekspiacja, przejednanie, przebłagalnia, w: Słownik teologii św. Pawła, red. G. F. Hawthorne, R.P. Martin, D.G. Reid, Warszawa 2010, s. 196-201.
  10. Jędrzejewski S., Jom Kippūr – próba znalezienia genezy, „Seminare” 25 (2008) 95-110
  11. Klinkowski J., Wątki liturgiczne święta Jom Kippūr w opisach ewangelicznych Pasji Jezusa, w: Głoszenie odpuszczenia grzechów w imię Jezusa (Łk 24,47), red. K. Mielcarek, Lublin 2015, s. 121-135
  12. Knöppler T., Sühne im Neuen Testament. Studien zum urchristlichen Verständnis der Heilsbedeutung des Todes Jesu. Wissenschaftliche Monographien zum Alten und Neuen Testament 88; Neukirchen-Vluyn 2001
  13. Kowalski M., Bóg ustanowił Chrystusa nowym miejscem przebłagania. Pawłowa wizja usprawiedliwienia według Rz 3,25-26, w: Głoszenie odpuszczenia grzechów w imię Jezusa (Łk 24,47), red. K. Mielcarek, Analecta Biblica Lublinensia 12, Lublin 2015, s. 163-190.
  14. Lang B., כִּפֶּ - kipper, w: Teological Dictionary of the Old Testament, red. G.J. Botterweck, H. Ringgren, H.-J. Fabry, Grand Rapids, 1995, s. VII, 289-291.
  15. Lemański J., Księga Rodzaju. Rozdziały 1-11. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, NKB ST 1/1, Częstochowa2013
  16. Lemański J., Pięcioksiąg dzisiaj, Studia Biblica 4, Kielce 2002
  17. Lemański J., ’Świadectwo’ (‘ēdût) w kapłańskiej koncepcji sanktuarium i przymierza, „Verbum Vitae” 27 (2015) 47-76.
  18. Lemański J., Arka Przymierza w dziejach narodu wybranego. Pomiędzy historią a teologią. Studia i Rozprawy 9, Szczecin 2006
  19. Lemański J., Księga Wyjścia. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, NKB ST 2, Częstochowa 2009
  20. Łach S., Sens wyrazu kippēr, w: Księga Kapłańska. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz – ekskursy Pismo Święte Starego Testamentu 2/1), Poznań 1970, s. 289-295
  21. Łach S., Księga Liczb. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, ekskursy (Pismo Święte Starego Testamentu 2/2), Poznań 1970
  22. Majewski M., Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25-31 i 35-40, Kraków 2008
  23. McNeil B., Typologia, w: Słownik hermeneutyki biblijnej, red. R.J. Coggins, J.L. Houlden, Warszawa 2005, s. 894-895
  24. Münnich M., Azazel – nowe interpretacje, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 55 (2002), s. 89-108
  25. Münnich M., Obraz Jahwe jako władcy choroby w Biblii hebrajskiej na tle bóstw bliskowschodnich, Lublin 2004
  26. Paciorek A., List do Hebrajczyków. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 1998
  27. Papieska Komisja Biblijna, Natchnienie i prawda Pisma świętego. Słowo, które od Boga pochodzi i mówi o Bogu, aby zbawić świat, tł. H. Witczyk, Kielce 2014
  28. Penna R., Św. Paweł z Tarsu, Kraków 2008
  29. Porter J. R., Arka, w: Encyklopedia biblijna, red. P.J. Achtemeier, Warszawa 1999, s. 61.
  30. Poter N., Between the Cherubim: The ‘Mercy Seat’ as Site of Divine Revelation in Romans 3.25, “Journal for the Study of the New Testament” 44/2 (2021), s. 1-26.
  31. Pulcinelli G., Espiazione, w: Temi teologici della Bibbia, red. R. Penna, G. Perego, G. Ravasi, Milano 2010, s. 445-451
  32. Ricciotti G., Dzieje Izraela (Warszawa: Pax 1956).
  33. Rienecker F., Maier G., Post, pościć, w: Leksykon biblijny, Warszawa 2001, s. 644-645
  34. Roloff, J., „ἱλαστήριον”, Exegetisches Wörterbuch zum Neuen Testament, red. H. Balz, G. Schneider, Stuttgart-Berlin-Köln-Mainz 1981,s. II, 455-457
  35. Saldarini A. J., Dzień Przebłagania, w: Encyklopedia biblijna, red. P.J. Achtemeier, Warszawa 1999, s. 224.
  36. Schedl C., Historia Starego Testamentu. II. Lud Bożego Przymierza, Tuchów 1996
  37. Schnelle U., Paulus. Leben und Denken, Berlin-New York 2003
  38. Schreiber S., Das Weihgeschenk Gottes. Eine Deutung des Todes Jesu in Röm 3,25, w: Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 97 (2006), s. 88-110.
  39. Silva M., Stary Testament u Pawła, w: Słownik teologii św. Pawła, red. G.F. Hawthorne, R.P. Martin, D.G. Reid, Warszawa 2010, s. 779-792
  40. Stasiak, S., List do Rzymian. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, (NKB NT 6), Częstochowa 2020
  41. Szczepanowicz, B., Atlas roślin biblijnych. Pochodzenie, miejsce w Biblii i symbolika, Kraków 2003
  42. Szymik, S., Żydowskie święta późniejsze, w: Życie religijne w Biblii, red. G. Witaszek, Lublin 1999, s. 331-345.
  43. Tronina, A., Druga Księga Kronik. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz (NKB ST 10/2), Częstochowa 2016
  44. Tronina, A., Księga Kapłańska. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz (NKB ST 3), Częstochowa 2006
  45. Tronina, A., Księga Kapłańska. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Tarnów 2009
  46. Tronina, A., Księga Kapłańska. Wstęp, przekład, miejsca paralelne i komentarz Lublin 2021
  47. Unterman A., Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Warszawa 2000, s. 131, s.v. „Jom Kipur”.
  48. Witczyk, H., Pascha Jezusa odpowiedzią Boga na grzechy świata, Lublin 2003
  49. Wypych, S., Pięcioksiąg (Wprowadzenie w myśl i wezwanie ksiąg biblijnych 1), Warszawa 1987
  50. Żebrowski, R., Jom Kippūr, w: Polski Słownik Judaistyczny. I. Dzieje, kultura, religia, ludzie, red. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, Warszawa 2003, s. 699-701.