Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Journals name baner

Nr 2(23) (2025)

Z warsztatu młodych socjologów

Polityczne wymiary współczesnego dyskursu przedstawicieli elit religii mniejszościowych w Polsce

Opublikowane: 2025-12-29

Abstrakt

This article explores the political dimensions of religious identity among minority Christian religious denominations in Poland, investigating the intersection of religious, ethnic, and national identification. This study analyses five major minority denominations, including the Polish Autocephalous Orthodox Church, Greek Catholic Church, Jehovah’s Witnesses and Evangelical Church of the Augsburg Confession and the Pentecostal Church in Poland. The research is based on demographic data and critical discourse analysis of expert interviews to highlight significant discrepancies in official statistics. The findings of this study indicate a wide spectrum of political stances, ranging from the political neutrality of Jehovah’s Witnesses to the active human rights advocacy of the Lutheran community. This study corroborates the hypothesis that Orthodox refugees from Ukraine demonstrate a marked preference for the Greek Catholic Church as a “mainstay of Ukrainian identity” – which is attributed to the existence of linguistic barriers and historical traumas that characterise the internal diversity of the Polish Orthodox community.

Bibliografia

  1. Baluk Walenty, Doroshko Mykola (2022), The Role of the Russian Orthodox Church in the Context of the Russian-Ukrainian Armed Conflict, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, t. 56, nr 3, s. 121–140. [Google Scholar]
  2. Barwiński Marek (2024), Changes in the nationality structure of Poland in the first decades of the 21st century in the light of the results of the censuses (2002–2021), „Region and Regionalism”, nr 15, s. 119–143. [Google Scholar]
  3. Berdowicz Ewelina (2025), Strategie werbalne w neopentekostalizmie. Język jako wyzwalacz duchowego przebudzenia i transformacji, rozprawa doktorska, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu. [Google Scholar]
  4. Biuro Informacyjne Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce (2024), Rok 2024 – Rok Nadziei, 1.01.2024, dostęp: 30.04.2026 [https://bik.luteranie.pl/rok-2024-rok-nadziei/]. [Google Scholar]
  5. Boguszewski Rafał (2020), (NIE)religijna moralność katolików w Polsce, „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II”, t. 57(1), s. 123–139. [Google Scholar]
  6. Bokszański Zbigniew (1996), Obrazy innych etnicznych a tożsamość narodowa, w: M. Czyżewski, A. Piotrowski, A. Rokuszewska-Pawełek (red.), Biografia a tożsamość narodowa, Łódź: Uniwersytet Łódzki, s. 83–98. [Google Scholar]
  7. Buchowski Michał, Chlewińska Katarzyna (2012), Poland, w: Ricard Zapata-Barrero, Anna Triandafyllidou (red.), Addressing Tolerance and Diversity Discourses in Europe. A Comparative Overview of 16 European Countries, Barcelona: CIDOB, GRITIM-UPF. [Google Scholar]
  8. Chu Jolene (2004), God’s Things and Caesar’s: Jehovah’s Witnesses and Political Neutrality, „Journal of Genocide Research”, t. 6(3), s. 319–342. [Google Scholar]
  9. Czyżewski Marek (2013), Teorie dyskursu i dyskursy teorii, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2, s. 3–25. [Google Scholar]
  10. Dudra Stefan (2019), Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny w obszarze polityki wyznaniowej oraz polityki narodowościowej Polski Ludowej i III Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. [Google Scholar]
  11. Đečević Mehmed, Vuković-Ćalasan Danijela, Knežević Saša (2017), Re-designation of Ethnic Muslims as Bosniaks in Montenegro: Local Specificities and Dynamics of This Process, „East European Politics and Societies”, t. 31(1), s. 137–157. [Google Scholar]
  12. eKAI (2023), Ukraiński Kościół Greckokatolicki dziękuje Kościołowi w Polsce za wspieranie uchodźców, 13.06.2023, dostęp: 30.04.2026 [https://www.ekai.pl/ukrainski-kosciolgreckokatolicki-dziekuje-kosciolowi-w-polsce-za-wspieranie-uchodzcow/]. [Google Scholar]
  13. Fairclough Norman, Fairclough Isabela (2018), A Procedural Approach to Ethical Critique in CDA,„Critical Discourse Studies”, t. 15(2), s. 169–185. [Google Scholar]
  14. Firma Służba Apostolska Ogień Przebudzenia (b.d.), Dane z KRS – NIP, REGON, dane adresowe. [Google Scholar]
  15. Garapich Michał P., Mirga-Wójtowicz Elżbieta (2025), There Is a Wide Path and There Is a Narrow Path – Transnational Negotiations of Ethnic and Religious Identity among Polish Roma Jehovah’s Witnesses, „Journal of Ethnic and Migration Studies”, t. 51(19), s. 5194–5211. [Google Scholar]
  16. Guglielmi Serena, Piacentini Andrea (2023), Religion and National Identity in Central and Eastern European Countries: Persisting and Evolving Links, „East European Politics and Societies”, t. 38(2), s. 455–485. [Google Scholar]
  17. Harasimowicz Jan (2012), Lutheran Churches in Poland, w: Andrew Spicer (red.), Lutheran Churches in Early Modern Europe, London: Routledge. [Google Scholar]
  18. Hausner Jerzy (2012), Tworzenie i rodzaje wiedzy społecznej, „Zarządzanie Publiczne”, t. 19(1), s. 9–18. [Google Scholar]
  19. Huckin Thomas (2002), Textual Silence and the Discourse of Homelessness, „Discourse & Society”, t. 13(3), s. 347–372. [Google Scholar]
  20. Ivakhiv Adrian (2005), In Search of Deeper Identities: Neopaganism and Native Faith in Contemporary Ukraine, „Nova Religio”, t. 8(3), s. 7–38. [Google Scholar]
  21. Jaskulowski Krzysztof (2021), The Politics of a National Identity Survey: Polishness, Whiteness, and Racial Exclusion, „Nationalities Papers”, t. 49(6), s. 1082–1095. [Google Scholar]
  22. JW.org (2022), Sprawozdanie Ciała Kierowniczego nr 7/2022, dostęp: 30.04.2026 [https://www.jw.org/en/news/region/global/2022-Governing-Body-Update-7/]. [Google Scholar]
  23. Kich-Masłej Oksana (2023), Poukraińskie i jego polskie losy: Historia znikania, „Politeja”, t. 20, nr 2(83), s. 229–255. [Google Scholar]
  24. KIIS – Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (2026), Religious self-identification of the population of Ukraine: dynamics and importance of question formulation [https://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=1604&page=2]. [Google Scholar]
  25. Knox Zoe, Baran Emily B. (red.) (2025), Minority Religions and Religious Tolerance: The Jehovah’s Witness Test, London: Bloomsbury Publishing Plc. [Google Scholar]
  26. Kobyliński Andrzej (2014), Etyczne aspekty współczesnej pentekostalizacji chrześcijaństwa, „Studia Philosophiae Christianae”, t. 50, nr 3, s. 93–130. [Google Scholar]
  27. Kościół Zielonoświątkowy „Twoja Przystań” w Olsztynie, dostęp: 30.04.2026 [https://www.facebook.com/twojaprzystan/?locale=pl_PL]. [Google Scholar]
  28. Lubicz Miszewski Michał (2024), Imigranci z Ukrainy w życiu kościołów i związków wyznaniowych we Wrocławiu, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, t. 58(1), s. 155–180. [Google Scholar]
  29. Luckmann Thomas, Kaden Tom, Schnettler Bernt (2022), The Invisible Religion: The Problem of Religion in Modern Society, New York: Routledge. [Google Scholar]
  30. Luehrmann Sonja (2011), Secularism Soviet Style: Teaching Atheism and Religion in a Volga Republic, Bloomington: Indiana University Press. [Google Scholar]
  31. Łatyszonek Oleg (2018), Dlaczego nie po swojemu. Rozważania o społecznej roli i przyszłości wschodniosłowiańskich języków wschodniej Białostocczyzny, „Pogranicze. Studia Społeczne”, t. 32, s. 83–97. [Google Scholar]
  32. Michalak Ryszard (red.) (2023), Religion and Identity: Political Conditions, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. [Google Scholar]
  33. Miłosz Jan (2021), Świadkowie Jehowy na ziemiach polskich – w XX wieku, „Język. Religia. [Google Scholar]
  34. Tożsamość”, t. 24(2), s. 231–269. [Google Scholar]
  35. Mironczuk Jan (2006), Polityka państwa wobec Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Polsce (1947–1989), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper. [Google Scholar]
  36. Misiołek Przemysław (2021), Aleksander Dubec – prawosławny dziekan i biskup a władze PRL, „Pamięć i Sprawiedliwość”, t. 37(1), s. 359–379. [Google Scholar]
  37. Moroz Anna (2021), Pamięć i (nie)pamięć: O burzeniu cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i południowym Podlasiu w 1938 roku, „Politeja”, t. 18(1/70), s. 19–32. [Google Scholar]
  38. Nijakowski Lech M. (2014), Polak – katolicki poganin, „Znak”, nr 11(714), s. 20–26. [Google Scholar]
  39. Nijakowski Lech M. (2004), Znaczenie analizy dyskursu dla socjologii narodowości, „Kultura i Społeczeństwo”, t. 48(1), s. 69–96. [Google Scholar]
  40. Nikitorowicz Andrzej (2022), Transformation of Identity Needs in the Context of Contemporary Challenges. The Case Study of the Ukrainian Minority in the Podlaskie Voivodeship, „Konteksty Społeczne”, t. 9(2), s. 35–53. [Google Scholar]
  41. Nowakowska Natalia (2012), Forgetting Lutheranism: Historians and the Early Reformation in Poland (1517–1548), „Church History and Religious Culture”, t. 92(2–3), s. 281–303. [Google Scholar]
  42. Ortiz Manuel (1996), One New People: Models for Developing a Multiethnic Church, Illinois: InterVarsity Press. [Google Scholar]
  43. Oviedo Luis (2022), Coping and Resilience Strategies among Ukraine War Refugees, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, t. 19(20), art. 13094. [Google Scholar]
  44. Pasek Zbigniew (2017), Religious Minorities in Contemporary Poland, w: Sabrina P. Ramet, Irena Borowik (red.), Religion, Politics, and Values in Poland, New York: Palgrave Macmillan US. [Google Scholar]
  45. Penton M. James (1979), Jehovah’s Witnesses and the Secular State: A Historical Analysis of Doctrine, „Journal of Church and State”, t. 21(1), s. 55–72. [Google Scholar]
  46. Plit Florian (2008), Województwo podlaskie – region pogranicza, [w:] Dariusz Świątek, Maria Bednarek, Piotr Siłka, Współczesne problemy badawcze geografii polskiej – geografia człowieka, „Dokumentacja geograficzna” nr 36, Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Polskie Towarzystwo Geograficzne, s. 7–14. [Google Scholar]
  47. Rada Unii Europejskiej (2022), Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkująca wprowadzeniem tymczasowej ochrony, „Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej”, L 71, 4.03.2022. [Google Scholar]
  48. Queer.pl (2020), Bp Samiec: osoby LGBT nie są ideologią, a Siostrami i Braćmi w Chrystusie, 15.06.2020, dostęp: 30.04.2026 [https://queer.pl/news/204503/bp-samiec-osoby-lgbt-niesa-ideologia-a-siostrami-i-bracmi-w-chrystusie]. [Google Scholar]
  49. Rokicki Jarosław (2025), Powrót misji cierpienia. Społeczne tworzenie porządku po chaosie tragedii smoleńskiej, [w:] Zbigniew Pucek, Joanna Bierówka, Polska w mediach, media w Polsce, Kraków 2012, p. 46–87. [Google Scholar]
  50. Rosengren Karl S., French Jason A. (2013), Magical Thinking, w: The Oxford Handbook of the Development of Imagination, Oxford: Oxford University Press, s. 42–60. [Google Scholar]
  51. Roszczenko Mikołaj (2014), Kwestia tożsamości narodowej ukraińskojęzycznej ludności północnego Podlasia, „Roczniki Kulturoznawcze”, t. 5, s. 5–20. [Google Scholar]
  52. Senator PiS nazywa Reformację totalitarną ideologią. Bp Samiec: Wyrażam stanowczy sprzeciw (2019), „Więź”, dostęp: 07.11.2025 [https://wiez.pl/2019/10/01/senator-pis-nazywareformacje-totalitarna-ideologia-bp-samiec-wyrazam-stanowczy-sprzeciw/]. [Google Scholar]
  53. Sikora Ewa (2014), Ordynacja kobiet w nowych wspólnotach pentekostalnych w Polsce, „Rocznik Teologiczny”, t. 56(2), s. 157–167. [Google Scholar]
  54. Stefańska Magdalena Sara (2020), Konfesja, kultura czy narodowość – luteranie w Rzeczypospolitej między polskością a tradycją niemiecką 1918–1939, „Przegląd Religioznawczy”, nr 1(275), s. 73–82. [Google Scholar]
  55. Szauer Remigiusz (2015), Koncepcja tożsamości narracyjnej w perspektywie badań socjologicznych nad religijnością i moralnością, „Konteksty Społeczne”, t. 3(1), s. 81–92. [Google Scholar]
  56. Taylor Marjorie (red.) (2013), The Oxford Handbook of the Development of Imagination, Oxford: Oxford University Press. [Google Scholar]
  57. Taylor Stephanie (2013), What Is Discourse Analysis?, London: Bloomsbury Academic. [Google Scholar]
  58. Trzeszczyńska Patrycja, Pędziwiatr Konrad, Wiktor-Mach Dobrosława (2023), Between needs, goods and services: Ukrainian immigrants on the Polish religious market, „Social Compass”, t. 70(2), s. 178–195. [Google Scholar]
  59. Ukrainian in Poland (2022), Ukraiński Kościół Prawosławny w Polsce: gdzie pojechać na Wielkanoc, 17.09.2022 (aktualizacja: 19.04.2025), dostęp: 30.04.2026 [https://www.ukrainianinpoland.pl/orthodox-churches-in-the-largest-cities-of-poland-pl/]. Artykuł zawiera zestawienie cerkwi prawosławnych i parafii odprawiających nabożeństwa dla wiernych ukraińskich w największych miastach Polski. [Google Scholar]
  60. UNIAN Religia (2012), Religia na Ukrainie: liczby i fakty, 14.05.2012, dostęp: 30.04.2026 [https://religions.unian.ua/state/648250-religiya-v-ukrajini-tsifri-i-fakti.html]. Artykuł oparty na raporcie Ministerstwa Kultury Ukrainy „O stanie i tendencjach rozwoju sytuacji religijnej oraz relacji państwowo-wyznaniowych na Ukrainie” za 2011 rok. [Google Scholar]
  61. Whalen William J. (1962), Armageddon Around the Corner: A Report on Jehovah’s Witnesses, New York: John Day Company. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.