Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 16 (2024)

Artykuły

Pozycja prawna kultów neopogańskich w Polsce i w wybranych państwach europejskich

  • Zdzisław Zarzycki
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.309-335  [Google Scholar]
Opublikowane: 31.12.2025

Abstrakt

Po zmianach ustrojowo-społecznych w 1989 r. wyznawcy neopogaństwa słowiańskiego w Polsce zarejestrowali dotychczas pięć związków wyznaniowych, tj.: Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół Słowiański (obydwa w 1995), Rodzima Wiara (1996), Zachodniosłowiański Związek Wyznaniowy „Słowiańska Wiara” (2009) i Związek Wyznaniowy Rodzimowierców Polskich RÓD (2024). Jednakże w już istniejących związkach wyznaniowych widoczne są tendencje odśrodkowe (secesjonistyczne) dążące do tworzenia regionalnych wspólnot religijnych niezależnych od centralnych władz religijnych. Obecne polskie prawo wyznaniowe nie spełnia wszystkich oczekiwań mniejszościowych grup wyznaniowych, szczególnie tych o rodowodzie neopogańskim.
Dlatego w Polsce spora grupa wyznawców neopogaństwa odłamu słowiańsko-zadrużnego funkcjonuje jako niesformalizowane grupy towarzysko-religijne lub artystyczne, na co pozwala im polskie prawo, a przede wszystkim art. 53 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Inni wyznawcy neopogaństwa wybrali niewyznaniowe formy prawnej formalizacji, jak: stowarzyszenia świeckie, wydawnictwa, a nawet partia polityczna.
Neopogaństwo w Europie jest mocno zróżnicowane pod względem religijnym, filozoficznym i kulturowym, a także ze względu na formę prawnej działalności. Są kraje, gdzie wspólnoty te są liczącymi się niechrześcijańskimi związkami wyznaniowymi (Islandia, Litwa) lub stowarzyszeniami (Norwegia, Irlandia, Szwecja), w innych zaś krajach działają jako niezinstytucjonalizowane prawnie grupy wiernych.

Bibliografia

  1. WYKAZ ŹRÓDEŁ PRAWA [Google Scholar]
  2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483). [Google Scholar]
  3. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2261, z późn. zm.). [Google Scholar]
  4. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 265, z późn. zm.). [Google Scholar]
  5. DOKUMENTY I MATERIAŁY NIEPUBLIKOWANE DRUKIEM [Google Scholar]
  6. Łabieniec P., referat pt. „Sytuacja prawna kościołów i innych związków wyznaniowych ubiegających się o zawarcie umowy z Radą Ministrów w trybie art. 25 ust. 5 Konstytucji RP z perspektywy politycznoprawnej”, wygłoszony 7 czerwca 2024 r. na XXI Ogólnopolskim Zjeździe Katedr i Wykładowców Prawa Wyznaniowego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku nt. „Sytuacja prawna związków wyznaniowych w państwach europejskich”. [Google Scholar]
  7. Materiały z Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych o nr. DWRMNiE-65350-3/2019 i nr DBI-WODO.06770.3.39.2024 – akta rejestrowe Związku Wyznaniowego Rodzimowierców Polskich RÓD z 2024 r. [Google Scholar]
  8. Materiały z Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych o nr. DWRMNIE-WRP.026.41.2016 – jest to korespondencja urzędowa S. Potrzebowskiego, Naczelnika związku wyznaniowego Rodzima Wiara, z Departamentem Wyznań z okresu od września 2016 do stycznia 2017 r. (materiały wzmiankowane w przyp. 27). [Google Scholar]
  9. Witulski M., Ruchy neopogańskie jako współczesne zagrożenie bezpieczeństwa wewnętrznego, praca doktorska napisana pod kierunkiem R. Borkowskiego w Akademii Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie w 2022 r. [Google Scholar]
  10. Zoll A.L., Instytucja związku wyznaniowego a wolność sumienia i wyznania. Zagadnienie dostosowana ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania do potrzeb niewielkich wspólnot religijnych – Raport z badań, praca magisterska napisana w Pracowni Prawa Kościelnego i Wyznaniowego UJ (promotor prof. UJ dr hab. Maciej Mikuła, obroniona 30 września 2024 r.). [Google Scholar]
  11. WYKAZ LITERATURY [Google Scholar]
  12. Andrén A., Old Norse and Germanic Religion [in:] The Oxford Handbook of the Archaeology of Ritual and Religion, ed. T. Insoll, Oxford 2011, p. 846–862, https://su.diva-portal.org/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  13. Andrén A., Tracing Old Norse Cosmology: The World Tree, Middle Earth, and the Sun in Archaeological Perspectives, Riga 2014, https://books.google.pl/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  14. Asprem E., Heathens Up North: Politics, Polemics, and Contemporary Norse Paganism in Norway, „The Pomegranate” 2008, vol. 10, no. 1, p. 41–69, https://journal.equinoxpub.com/POM/article/view/2883 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  15. Babula M., Współczesny Kościół państwowy w Republice Islandii, „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2021, t. 13, s. 23–38. [Google Scholar]
  16. Cordovil D., Contemporary Paganism in Portugal: The Case of the Pagan Federation International, „The Pomegranate” 2020, vol. 22, no. 1, p. 16–29, https://journal.equinoxpub.com/POM/article/view/19615 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  17. Drozdowicz Z., Neopoganizm w Europie Środkowej i Wschodniej – wybrane problemy badawcze, „Przegląd Religioznawczy” 2021, t. 2, nr 280, s. 3–18. [Google Scholar]
  18. Ducré L., Les deux visages du néopaganisme français, „Le Monde des religions”, Paris, 26 March 2014. [Google Scholar]
  19. Dulov V., Bulgarian Society and Diversity of Pagan and Neopagan Themes [in:] Modern Pagan and Native Faith Movements in Central and Eastern Europe, eds K. Aita­murto, S. Simpson, Durham 2013, p. 195–212, https://www.cambridge.org/core/books/abs/modern-pagan-and-native-faith-movements-in-central-and-eastern-europe/bulgarian-society-and-the-diversity-of-pagan-and-neopagan-themes/076AAD6E7CDE3487C937F93EC8BD0372 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  20. Gregorius F., Paganism in Sweden [in:] Western Esotericism in Scandinavia, eds H. Bogdan, O. Hammer, Leiden 2016, p. 380–389, https://doi.org/10.1163/9789004325968_049 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  21. Hultgård A., The Religion of the Vikings [in:] The Viking World, eds. S. Brink, N. Price, London 2008, p. 212–218, https://doi.org/10.4324/9780203412770 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  22. Hutton R., Pagan Britain, New Haven–London 2015, https://www.worldhistory.org/review/168/pagan-britain [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  23. Kolozsi Á., Social Constructions of the Native Faith: Mytho-historical Narratives and Identity-discourse in Hungarian Neo-paganism, Budapest 2012, file:///C:/Users/HP/Downloads/kolozsi_adam%20(4).pdf [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  24. Maszkiewicz M., Neopogaństwo na Litwie (zarys problematyki), „Nomos” 1994, nr 5–6, s. 107–122. [Google Scholar]
  25. Mesjasz K., „Tworzenie tradycji” w rodzimowierczych związkach wyznaniowych, „Studia Religiologica” 2013, t. 46, z. 2, s. 135–142. [Google Scholar]
  26. Okraska R., W kręgu Odyna i Trygława. Neopoganizm w Polsce i na świecie – zarys problematyki, Biała Podlaska 2001. [Google Scholar]
  27. Pasek Z., Neopogaństwo w Polsce a duchowość New Age, „Państwo i Społeczeństwo” 2008, t. 8, nr 4, s. 203–211. [Google Scholar]
  28. Polski Kościół Słowiański (The Polish Slavic Church) [w:] S. Simpson, Native Faith. Polish Neo-Paganism at the Brink of the 21st Century, Kraków 2000, s. 134. [Google Scholar]
  29. Polski Kościół Słowiański [w:] GUS, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019–2021. Analizy statystyczne, Warszawa 2022, s. 285. [Google Scholar]
  30. Rodzima Wiara [w:] GUS, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019–2021. Analizy statystyczne, Warszawa 2022, s. 284. [Google Scholar]
  31. Sagan S., Kościół Państwowy Islandii, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2007, t. 10, s. 61–70. [Google Scholar]
  32. Simpson S., Native Faith. Polish Neo-Paganism at the Brink of the 21st Century, Kraków 2000. [Google Scholar]
  33. Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 1997. [Google Scholar]
  34. Strutyński M., Neopogaństwo, Kraków 2014. [Google Scholar]
  35. Strutyński M., Stosunki między państwem a związkami wyznaniowymi w niepodległej Ukrainie (1991–2013), „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2014, t. 17, s. 255–273. [Google Scholar]
  36. Tomasiewicz J., Między tradycją i ponowoczesnością: neopoganie Europy Wschodniej w obliczu globalizacji – recenzja, „Studia Religiologica” 2013, t. 46, nr 4, s. 339–349. [Google Scholar]
  37. Witulski M., Współczesne czarownictwo. Dzieje religii wicca od legendarnych sabatów po wirtualne rytuały, Kraków 2018. [Google Scholar]
  38. Zachodniosłowiański Związek Wyznaniowy „Słowiańska Wiara” [w:] GUS, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019–2021. Analizy statystyczne, Warszawa 2022, s. 288. [Google Scholar]
  39. Zaczkowska A., Neopogaństwo rosyjskie. Poszukiwanie tożsamości w postkomunistycznej Rosji, „Państwo i Społeczeństwo” 2008, t. 8, nr 4, s. 225–229. [Google Scholar]
  40. Zarzycki Z., Kościół Naturalny przejawem wolności i tolerancji religijnej w Polsce, „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2022, t. 14 (opubl. w 2024 r.), s. 129–152. [Google Scholar]
  41. NETOGRAFIA [Google Scholar]
  42. Anglo-Saxon paganism, https://en.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon_paganism [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  43. Barański A., Neopogaństwo w Polsce, http://baranscy.info/olek_old/artyk/neopoganstwo.htm [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  44. Covenant of the Goddess, https://cog.org/about-cog [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  45. Devil on the loose: 8 traditional pagan carnivals to attend in Portugal, https://oladaniela.com/traditional-portuguese-carnivals/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  46. Dielli (Albanian paganism), https://en.wikipedia.org/wiki/Dielli_(Albanian_paganism) [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  47. European Congress of Ethnic Religions, https://ecer-org.eu [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  48. Federazione Pagana, https://www.federazionepagana.it/schedasintetica.html [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  49. Forn Siðr, https://www.fornsidr.dk [dostęp: 11 sierpnia 2024 r.]. [Google Scholar]
  50. Frankish paganism, https://en.wikipedia.org/wiki/Frankish_paganism [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  51. Greene H., Paganism in Israel: where the modern meets the ancient, https://wildhunt.org/2014/03/paganism-in-israel-where-the-modern-meets-the-ancient.html [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  52. Heather G., Paganism in France: An Emerging Culture, https://wildhunt.org/2013/03/paganism-in-france-an-emerging-culture.html [dostęp: 12 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  53. Hermandad Druida Dun Ailline, https://dunailline.org [dostęp: 12 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  54. Malta’s Paganism: A Dance Between Archaeology and Anthropology, https://think-magazine.mt/maltas-paganism-a-dance-between-archaeology-and-anthropology/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  55. Minkjan J.C., Nehalennia’s Lowlands: Neo-Paganism in the Netherlands (2021), https://research.vu.nl/en/publications/nehalennias-lowlands-neo-paganism-in-the-netherlands [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  56. Modern Finnish paganism, https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_Finnish_paganism [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  57. Modern paganism in German-speaking Europe, https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_paganism_in_German-speaking_Europe [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  58. Modern paganism in the United Kingdom, https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_paganism_in_the_United_Kingdom [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  59. Na Litwę wraca pogaństwo. Wilno oficjalnie uznało je za religię!, https://kresy24.pl/na-litwe-wraca-poganstwo-wilno-oficjalnie-uznalo-je-za-religie [dostęp: 19 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  60. Neo-paganism in the Republic of Ireland, https://en.wikipedia.org/wiki/Neo-paganism_in_the_Republic_of_Ireland [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  61. Pagan Federation International, https://www.paganfederation.org [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.] i strona polskojęzycznego oddziału, https://pl.paganfederation.org [dostęp: 11 sierpnia 2024 r.]. [Google Scholar]
  62. Pagan Sites of Portugal, https://druidry.org/resources/pagan-sites-of-portugal [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  63. Pérez M., David C., Visibilizacíon de religiones minoritarias en España: la Wicca, https://riull.ull.es/xmlui/handle/915/17260 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  64. Petrović M., Qualification of Slavic Rodnovery in scientific literature – neopaganism or ethnic religion, March 2013, https://www.svevlad.org.rs/rodoved_files/petrovic_qualification%20_of_slavic_rodnovery_in_scientific_literature.pdf [Google Scholar]
  65. [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  66. PFI-Switzerland, https://www.paganfederation.org/ch/, https://www.facebook.com/pages/Pagan-Federation-International-Switzerland/104778122944716 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  67. Polski Kościół Słowiański, https://slowianski.com/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  68. Rau M., Polski Kościół Słowiański [w:] Neopogaństwo w Polsce, https://www.taraka.pl/ruch_neopoganski_28 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  69. Rau M., Ásatrú [w:] Neopogaństwo nawiązujące do tradycji nordyckiej, https://www.taraka.pl/ruch_neopoganski_04 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  70. Rau M., Współczesny ruch neopogański w Europie, na stronie internetowej „Taraka. Magazyn rozwojowy”, opisy neopogaństwa w następujących państwach: Białoruś, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Rosja, Rumunia, Serbia, Ukraina, Węgry, https://www.taraka.pl/ruch_neopoganski_00 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  71. Religion in Bulgaria, https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Bulgaria [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  72. Religion in Norway, https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Norway [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  73. Religion in Spain, https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Spain [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  74. Rodná víra, https://rodnavira.cz [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  75. Ruch neopogański w Rumunii, https://thenewpagandawn.eu/istoria-paganismului-in-romania/2 [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  76. Rodzima Wiara, https://rodzimawiara.com.pl [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  77. Rodzimy Kościół Polski, https://rkp.org.pl [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  78. Surowiec R., Ruch neopogański w Estonii, https://www.eesti.pl/ruch-neopoganski-w-estonii-12012.html [dostęp 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  79. Wicca Celtibera, https://wiccaceltibera.wordpress.com/2012/07/05/2864/ [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  80. Zachodniosłowiański Związek Wyznaniowy „Słowiańska Wiara”, https://slowianskawiara.pl [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  81. Związek Wyznaniowy Rodzimowierców Polskich RÓD, https://www.facebook.com/ZWRP.Rod/?locale=pl_PL [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  82. Zulehner P.M., Religion in Austria, file:///C:/Users/HP/Downloads/Cloudstation_bearbeitet_aac_publizierbar_2004_Austria_Christentum_-_englich.pdf [dostęp: 11 sierpnia 2025 r.]. [Google Scholar]
  83. Υπατο Συμβουλιο Των Ελληνων Εθνικων, https://www.ysee.gr [dostęp: 11 sierp­nia 2025 r.]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.