Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Nasza Przeszłość

Tom 144 (2025): Nasza Przeszłość

Artykuły

Duszpasterstwo rodzin wobec mechanizmów represji państwowej. Początki i prześladowania w archidiecezji krakowskiej (1947–1960)

DOI: https://doi.org/10.52204/np.2025.144.125-148  [Google Scholar]
Opublikowane: 02.01.2026

Abstrakt

W okresie powojennym, zwłaszcza w latach 1946–1960, Kościół katolicki w Polsce zmagał się z systematyczną polityką represji ze strony władz komunistycznych, które dążyły do ograniczenia jego wpływu na wychowanie młodzieży i życie rodzinne. W odpowiedzi na zakaz działalności stowarzyszeń katolickich, w archidiecezji krakowskiej powstały alternatywne formy duszpasterstwa: Żywy Różaniec Dziewcząt oraz Koło Prelegentów. Obie inicjatywy kontynuowały tradycje KSMŻ i KSMM, oferując formację religijną i społeczną w warunkach ideologicznego zagrożenia. Koło Prelegentów, reaktywowane po 1956 roku, prowadziło wykłady oparte na teologii i antropologii chrześcijańskiej, angażując lekarzy, pedagogów, duchownych i działaczy społecznych. Ze względu na swój wpływ na młodzież i młode małżeństwa, zostało uznane przez Służbę Bezpieczeństwa za inicjatywę ideologicznie niebezpieczną i rozpracowane operacyjnie, co doprowadziło do jego likwidacji w 1960 roku. Przedstawione inicjatywy stanowiły pionierską formę duszpasterstwa rodzinnego, która wywarła trwały wpływ na rozwój katechizacji dorosłych w Krakowie.

Bibliografia

  1. Bogaczewicz S.A., Działania resortu bezpieczeństwa wobec ks. kard. Bolesława Kominka w latach 1945-1974. Zarys zagadnienia [w:] Wokół orędzia. Kardynał Bolesław Biskup Kominek. Prekursor pojednania polsko-niemieckiego [red.:] W. Kucharski, G. Strauchold, Wrocław 2009. [Google Scholar]
  2. Gasidło W., Duszpasterska troska Kardynała Karola Wojtyły o rodzinę, Kraków 1996. [Google Scholar]
  3. Górecki P., Biskup Franciszek Jop w aktach bezpieki (1952-1976 [1979]), [w:] Życie i posługa biskupa Franciszka Jopa (1897-1976). W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej [red.] P. Górecki, „Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku” t. 92, Opole 2016. [Google Scholar]
  4. Gryz R., Władze partyjno-państwowe w Polsce w walce z duchowieństwem 1945-1956, [w:] Represje wobec duchowieństwa Kościołów chrześcijańskich w okresie stalinowskim, Katowice 2004. [Google Scholar]
  5. Halicki K., Katolickie Stowarzyszenia Młodzieży w diecezji chełmińskiej w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Organizacje Młodzieżowe w XX wieku. Struktury, ideologia, działalność, [red.] P. Tomaszewskiego i M. Wołosa, Toruń 2008. [Google Scholar]
  6. Isakowicz-Zaleski T., Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej, Kraków 2007. [Google Scholar]
  7. Jarkiewicz K., „W obronie życia nienarodzonych”. Głos Kościoła i środowisk katolickich w debacie okołoaborcyjnej w okresie Wielkiej Nowenny (1956-1966) „Pamięć i Sprawiedliwość” nr 1 (2017) [Google Scholar]
  8. Kielska M., Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży i jego działalność wychowawcza [w:] Środowiska wychowawcze i edukacja dorosłych w dobie przemian, red. T. Aleksander, Kraków 2003. [Google Scholar]
  9. Kotyza J., Felicja Żurowska (1896-1977), „Tygodnik Powszechny, nr 10, Kraków 3 III 1978. [Google Scholar]
  10. Krzysztofek K., Stowarzyszenia Katolickie w Krakowie 1918-1939. Studium historycznoprawne, Kraków 2014. [Google Scholar]
  11. Lasota M., Donos na Wojtyłę. Karol Wojtyła w teczkach bezpieki, Kraków, 2006. [Google Scholar]
  12. Lasota, Wojtyła na podsłuchu, Kraków 2014. [Google Scholar]
  13. Madryła P., Duszpasterstwo w czasach stalinowskich. Władze komunistyczne wobec działalności duszpasterskiej Kościoła rzymsko katolickiego w archidiecezji krakowskiej w latach 1945-1956, Kraków 2009. [Google Scholar]
  14. Marecki J. [red:], Represje wobec Kościoła w krajach bloku wschodniego. Komuniści przeciw religii po 1944 r., Kraków 2011. [Google Scholar]
  15. Marecki J., Boga należy bardziej słuchać aniżeli ludzi. Biskup Franciszek Jop, „Biuletyn IPN” nr 10, 2008. [Google Scholar]
  16. Musiał F., Krew kapłańska. Śledztwo i śmierć ks. Józefa Fudalego, „Nasz Dziennik”, nr 53/2007. [Google Scholar]
  17. Musiał F., Lasota M., Kościół zraniony. Proces księdza Lelity i sprawa kurii krakowskiej, Kraków 2003. [Google Scholar]
  18. Ordon M., Prawo o stowarzyszeniach jako instrument antykościelnej polityki władz komunistycznych w okresie Polski Ludowej – zarys problemu, „Studia z Prawa Wyznaniowego”, t. IV, Lublin 2022. [Google Scholar]
  19. Paduchowski W., Jan Kotyza, żołnierz Armii Krajowej, Batalionów chłopskich, ludowego Wojska Polskiego – zarys biograficzny, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, nr 4, Warszawa 2020. DOI: https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2020.4(274).0005 [Google Scholar]
  20. Piech S. Doktorzy teologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1945-1954 „Saeculum Christianum” nr 5/1, Warszawa 1998. [Google Scholar]
  21. Proces księdza Lelity i innych agentów wywiadu amerykańskiego. Stenogram procesu odbytego przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Krakowie w dniach 21 I – 26 I 1953 r., Warszawa 1953. [Google Scholar]
  22. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej, Poznań 1934. [Google Scholar]
  23. Sukiennik P., Rys historyczny działalności duszpasterstwa rodzin w Polsce ze szczególnym uwzględnianiem Archidiecezji Krakowskiej, „Studia nad Rodziną” 10/1-2 (18-19). [Google Scholar]
  24. T. Kurpierz, Proces Kurii Krakowskiej 1953. Mechanizmy represji wobec Kościoła katolickiego w PRL, Kraków 2013. [Google Scholar]
  25. Urban J. Starania kard. Karola Wojtyły o uznanie kultu królowej Jadwigi sprawowanego „od niepamiętnych czasów” (1967-1974), „Folia Historica Cracoviensia” vol. 30, Kraków 2024. DOI: https://doi.org/10.15633/fhc.30212 [Google Scholar]
  26. Wojtyła K., Budować dom na skale. Rekolekcje dla narzeczonych. [Oprac.] Andrzej Dobrzyński. Kraków 2012. [Google Scholar]
  27. Wojtyła K., Instynkt, miłość, małżeństwo” Tygodnik Powszechny, nr 42, 1952. [Google Scholar]
  28. Wojtyła K., Myśli o małżeństwie, „Znak” nr 7 Kraków 1957, 595-604. [Google Scholar]
  29. Wojtyła K., Propedeutyka sakramentu małżeństwa.” Ateneum Kapłańskie z. 1, 1958, s. 20-33. [Google Scholar]
  30. Wojtyła K., Religijne przeżywanie czystości Tygodnik Powszechny, nr 51, 1953 [Google Scholar]
  31. Wyszyński, Pro memoria 1956-1957, t. 4 [red.] E. K. Czaczkowska, Warszawa 2012. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.