Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Nasza Przeszłość

Vol. 144 (2025): Our Past

Articles

Family Pastoral Ministry under State Repression Mechanisms: Origins and Persecution in the Archdiocese of Kraków (1947–1960).

DOI: https://doi.org/10.52204/np.2025.144.125-148  [Google Scholar]
Published: 2026-01-02

Abstract

In the postwar period, especially between 1946 and 1960, the Catholic Church in Poland faced systematic repression from the Communist authorities, who sought to limit its influence on youth education and family life. In response to the ban on Catholic associations, alternative forms of pastoral ministry emerged in the Archdiocese of Kraków: the Living Rosary of Girls and the Lecturers’ Society. Both initiatives continued the traditions of the prewar Catholic Youth Associations (KSMŻ and KSMM), offering religious and social formation under ideological threat.
The Lecturers’ Society, reactivated after 1956, organized lectures rooted in Christian theology and anthropology, involving physicians, educators, clergy, and social activists. Due to its impact on youth and young married couples, the Circle was deemed ideologically dangerous by the Security Service (SB) and subjected to operational surveillance, which led to its dissolution in 1960.
The article highlights three distinct responses to the repressive system: Fr. Stanisław Czartoryski, despite a period of coerced collaboration with the SB, protected the Socirty’s community; Fr. Witold Kacz was imprisoned for his formative work with youth; and Zbigniew Ślizowski, a secret collaborator, actively participated in actions against the Church. These initiatives represented a pioneering form of family pastoral care that had a lasting impact on the development of adult catechesis in Kraków.

References

  1. Bogaczewicz S.A., Działania resortu bezpieczeństwa wobec ks. kard. Bolesława Kominka w latach 1945-1974. Zarys zagadnienia [w:] Wokół orędzia. Kardynał Bolesław Biskup Kominek. Prekursor pojednania polsko-niemieckiego [red.:] W. Kucharski, G. Strauchold, Wrocław 2009. [Google Scholar]
  2. Gasidło W., Duszpasterska troska Kardynała Karola Wojtyły o rodzinę, Kraków 1996. [Google Scholar]
  3. Górecki P., Biskup Franciszek Jop w aktach bezpieki (1952-1976 [1979]), [w:] Życie i posługa biskupa Franciszka Jopa (1897-1976). W 40. rocznicę śmierci pasterza diecezji opolskiej [red.] P. Górecki, „Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku” t. 92, Opole 2016. [Google Scholar]
  4. Gryz R., Władze partyjno-państwowe w Polsce w walce z duchowieństwem 1945-1956, [w:] Represje wobec duchowieństwa Kościołów chrześcijańskich w okresie stalinowskim, Katowice 2004. [Google Scholar]
  5. Halicki K., Katolickie Stowarzyszenia Młodzieży w diecezji chełmińskiej w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Organizacje Młodzieżowe w XX wieku. Struktury, ideologia, działalność, [red.] P. Tomaszewskiego i M. Wołosa, Toruń 2008. [Google Scholar]
  6. Isakowicz-Zaleski T., Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej, Kraków 2007. [Google Scholar]
  7. Jarkiewicz K., „W obronie życia nienarodzonych”. Głos Kościoła i środowisk katolickich w debacie okołoaborcyjnej w okresie Wielkiej Nowenny (1956-1966) „Pamięć i Sprawiedliwość” nr 1 (2017) [Google Scholar]
  8. Kielska M., Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży i jego działalność wychowawcza [w:] Środowiska wychowawcze i edukacja dorosłych w dobie przemian, red. T. Aleksander, Kraków 2003. [Google Scholar]
  9. Kotyza J., Felicja Żurowska (1896-1977), „Tygodnik Powszechny, nr 10, Kraków 3 III 1978. [Google Scholar]
  10. Krzysztofek K., Stowarzyszenia Katolickie w Krakowie 1918-1939. Studium historycznoprawne, Kraków 2014. [Google Scholar]
  11. Lasota M., Donos na Wojtyłę. Karol Wojtyła w teczkach bezpieki, Kraków, 2006. [Google Scholar]
  12. Lasota, Wojtyła na podsłuchu, Kraków 2014. [Google Scholar]
  13. Madryła P., Duszpasterstwo w czasach stalinowskich. Władze komunistyczne wobec działalności duszpasterskiej Kościoła rzymsko katolickiego w archidiecezji krakowskiej w latach 1945-1956, Kraków 2009. [Google Scholar]
  14. Marecki J. [red:], Represje wobec Kościoła w krajach bloku wschodniego. Komuniści przeciw religii po 1944 r., Kraków 2011. [Google Scholar]
  15. Marecki J., Boga należy bardziej słuchać aniżeli ludzi. Biskup Franciszek Jop, „Biuletyn IPN” nr 10, 2008. [Google Scholar]
  16. Musiał F., Krew kapłańska. Śledztwo i śmierć ks. Józefa Fudalego, „Nasz Dziennik”, nr 53/2007. [Google Scholar]
  17. Musiał F., Lasota M., Kościół zraniony. Proces księdza Lelity i sprawa kurii krakowskiej, Kraków 2003. [Google Scholar]
  18. Ordon M., Prawo o stowarzyszeniach jako instrument antykościelnej polityki władz komunistycznych w okresie Polski Ludowej – zarys problemu, „Studia z Prawa Wyznaniowego”, t. IV, Lublin 2022. [Google Scholar]
  19. Paduchowski W., Jan Kotyza, żołnierz Armii Krajowej, Batalionów chłopskich, ludowego Wojska Polskiego – zarys biograficzny, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, nr 4, Warszawa 2020. DOI: https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2020.4(274).0005 [Google Scholar]
  20. Piech S. Doktorzy teologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1945-1954 „Saeculum Christianum” nr 5/1, Warszawa 1998. [Google Scholar]
  21. Proces księdza Lelity i innych agentów wywiadu amerykańskiego. Stenogram procesu odbytego przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Krakowie w dniach 21 I – 26 I 1953 r., Warszawa 1953. [Google Scholar]
  22. Statut Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej, Poznań 1934. [Google Scholar]
  23. Sukiennik P., Rys historyczny działalności duszpasterstwa rodzin w Polsce ze szczególnym uwzględnianiem Archidiecezji Krakowskiej, „Studia nad Rodziną” 10/1-2 (18-19). [Google Scholar]
  24. T. Kurpierz, Proces Kurii Krakowskiej 1953. Mechanizmy represji wobec Kościoła katolickiego w PRL, Kraków 2013. [Google Scholar]
  25. Urban J. Starania kard. Karola Wojtyły o uznanie kultu królowej Jadwigi sprawowanego „od niepamiętnych czasów” (1967-1974), „Folia Historica Cracoviensia” vol. 30, Kraków 2024. DOI: https://doi.org/10.15633/fhc.30212 [Google Scholar]
  26. Wojtyła K., Budować dom na skale. Rekolekcje dla narzeczonych. [Oprac.] Andrzej Dobrzyński. Kraków 2012. [Google Scholar]
  27. Wojtyła K., Instynkt, miłość, małżeństwo” Tygodnik Powszechny, nr 42, 1952. [Google Scholar]
  28. Wojtyła K., Myśli o małżeństwie, „Znak” nr 7 Kraków 1957, 595-604. [Google Scholar]
  29. Wojtyła K., Propedeutyka sakramentu małżeństwa.” Ateneum Kapłańskie z. 1, 1958, s. 20-33. [Google Scholar]
  30. Wojtyła K., Religijne przeżywanie czystości Tygodnik Powszechny, nr 51, 1953 [Google Scholar]
  31. Wyszyński, Pro memoria 1956-1957, t. 4 [red.] E. K. Czaczkowska, Warszawa 2012. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.