Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Nasza Przeszłość

Tom 144 (2025): Nasza Przeszłość

Artykuły

Badania nad rozwojem średniowiecznej sieci parafialnej na ziemiach polskich po roku 1990: Próba podsumowania

DOI: https://doi.org/10.52204/np.2025.144.5-29  [Google Scholar]
Opublikowane: 02.01.2026

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę podsumowania badań nad rozwojem średniowiecznej sieci parafialnej na ziemiach polskich po roku 1990. Uwzględnia zarówno dorobek powstały w środowisku historycznym KUL, gdzie prace nad rozwojem sieci parafialnej kolejnych terytoriów były zwykle przedmiotem rozpraw magisterskich, jak i w innych ośrodkach naukowych w Polsce. Na tym tle poruszone są aspekty metodologiczne, mające duże znaczenie dla wyników przeprowadzanych badań. Choć można mówić o wypracowaniu przez dotychczasową naukę podstawowego obrazu procesów rozwoju sieci parafialnej na poszczególnych terenach, to niezwykle istotny okazuje się postulat ponownych badań. Prace ponownie badające sieć parafialną na danym ternie, powstające w drugiej i trzeciej dekadzie XXI w. ukazują możliwości poprawienia lub uściślenia wyników, wypracowanych przez wcześniejszych badaczy.

Bibliografia

  1. Monumenta Poloniae Vaticana, t. 1-2, Acta Camerae Apostolicae, wyd. J. Ptaśnik, 1913. [Google Scholar]
  2. Monumenta Poloniae Vaticana, t. 9, Acta Camerae Apostolicae, wyd. S. Szczur, Kraków 1994. [Google Scholar]
  3. Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968. [Google Scholar]
  4. Abraham W. Organizacja Kościoła w Polsce do połowy XII wieku, wyd. 3, Poznań 1962. [Google Scholar]
  5. Brodzicki Cz., Kościoły i parafie ziemi wiskiej i łomżyńskiej do 1529 r., Warszawa 2003. [Google Scholar]
  6. Chachaj J., Bliżej schizmatyków niż Krakowa... Archidiakonat lubelski w XV i XVI wieku, Lublin 2012. [Google Scholar]
  7. Chachaj J., Najstarsze kościoły lubelskie, w: Ziemia – człowiek – sztuka. Interdyscyplinarne studia nad ziemią. Archeologia, historia, kultura, sztuka, red. U. Mazurczak, Lublin 2015, s. 375-412. [Google Scholar]
  8. Chachaj J., Pierwotna średniowieczna sieć dekanalna w diecezji krakowskiej, „ABMK”, 71 (1999), s. 379-387. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.9002 [Google Scholar]
  9. Chachaj J., Powstanie dekanatów w archidiakonacie krakowskim, „Rocznik Muzeum w Gliwicach”, 11-12 (1997), s. 9-20. [Google Scholar]
  10. Chachaj J., Rozwój sieci parafialnej i początki organizacji dekanalnej w diecezji krakowskiej do końca XII wieku. Próba podsumowania, „Roczniki Humanistyczne”, 56 (2008), z. 2, s. 31-53. [Google Scholar]
  11. Chachaj J., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Zator do końca XVI wieku, Lublin 1994 (mps). [Google Scholar]
  12. Chachaj J., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Zator do końca XVI wieku, „ABMK”, 68 (1997), s. 221-308. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.8762 [Google Scholar]
  13. Chachaj J., The development of the parish network in the archdeaconry of Lublin until the end of the 16th century. The current state of research, „ABMK”, 112 (2019), s. 113-136. [Google Scholar]
  14. Czarnecki W., Rozwój sieci parafialnej Kościoła łacińskiego w ziemi chełmskiej do początku XVII w., „Roczniki Humanistyczne”, 48 (2000), z. 2, s. 29-89. [Google Scholar]
  15. Gdula E., Rozwój sieci parafialnej w Archidiakonacie Krakowskim w latach 1325-1358, Lublin 1994 (mps). [Google Scholar]
  16. Grabkowski M., Kształtowanie się sieci parafialnej w prepozyturze kieleckiej w czasach średniowiecza, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica”, 12 (2012), s. 77-109. [Google Scholar]
  17. Grad S., Rozwój sieci parafialnej w Łodzi przed powstaniem diecezji łódzkiej, „Łódzkie Studia Teologiczne”, 7 (1998), s. 293-306. [Google Scholar]
  18. Jaszczołt T., Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV wieku, w: Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Źródła i stan badań, red. M. Kietliński, K. Sychowicz, W. Śleszyński, Białystok 2005, s. 14-52. [Google Scholar]
  19. Jaszczołt T., Kościoły katolickie w powiatach brzeskim, kamienieckim i kobryńskim do roku 1566, w: Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły Rzeczypospolitej, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 73-105. [Google Scholar]
  20. Kacprzak E., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie jędrzejowskim w średniowieczu, Lublin 2003 (mps). [Google Scholar]
  21. Klebowicz G., Organizacja parafialna diecezji przemyskiej obrządku łacińskiego w XIV-XVI wieku, Lublin 2013. [Google Scholar]
  22. Klebowicz G., Parafie i wspólnoty zakonne (archi)diecezji przemyskiej XIV-XXI w., Przemyśl 2020. [Google Scholar]
  23. Kłoczowski J., Przedmowa, w: E. Wiśniowski, Parafie w średniowiecznej Polsce. Struktura i funkcje społeczne, Lublin 2004, s. 5-7. [Google Scholar]
  24. Kobus A., Organizacja parafialna Kościoła katolickiego w Gdańsku od średniowiecza do utworzenia administracji apostolskiej w Wolnym Mieście Gdańsku, „Nasza Przeszłość”, 123 (2015), s. 71-92. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2015.123.71-92 [Google Scholar]
  25. Kołodziejski D., Stan i potrzeby badań nad siecią parafialną archidiakonatu pomorskiego diecezji włocławskiej w średniowieczu, w: Historiograficzna prognoza 2000. Stan i potrzeby badań nad dziejami regionów kujawsko-pomorskiego i sąsiednich, red. M. Grzegorz, Bydgoszcz 2000, s. 153-160. [Google Scholar]
  26. Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, t. 4, Kraków 2002. [Google Scholar]
  27. Kumor B., Powstanie i rozwój sieci parafialnej w Małopolsce Południowej do końca XVI w., „Prawo Kanoniczne”, 5 (1962), nr 3-4, s. 175-231; [Google Scholar]
  28. Kumor B., Powstanie i rozwój sieci parafialnej w Małopolsce Południowej do końca XVI w., „Prawo Kanoniczne” 6 (1963), nr 1-4, s. 441-532. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1962.5.3-4.07 [Google Scholar]
  29. Kumor B., Zanik organizacja parafialnej w Małopolsce Południowej do końca XVI w., Lublin 1957 (mps). [Google Scholar]
  30. Kurnatowska Z., Początki organizacji parafialnej polskiego Kościoła, w: Kościół w monarchiach Przemyślidów i Piastów. Materiały z konferencji naukowej, Gniezno 21-24 września 2006 roku, red. J. Dobosz, Poznań 2009, s. 37-48. [Google Scholar]
  31. Kurnatowska Z., Początki organizacji parafialnej w Wielkopolsce. Głos archeologa, w: Ecclesia Posnaniensis. Opuscula Mariano Banaszak septuagenario dedicata, red. F. Lenort, K. Latyński, Poznań 1998, s. 47-54. [Google Scholar]
  32. Kurzeja J., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w dekanacie Oświęcim, Lublin 1975 (mps). [Google Scholar]
  33. Kurzeja J., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w dekanacie Oświęcim, „Roczniki Humanistyczne”, 27 (1979), z. 2, s. 15-37. [Google Scholar]
  34. Laberschek J., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie lelowskim do 1500 r., w: Księga jubileuszowa stulecia diecezji kieleckiej (1883-1983), Kielce 1986, s. 231-246. [Google Scholar]
  35. Laoudji M., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w dekanacie Lelów, Lublin 1993 (mps). [Google Scholar]
  36. Litak S., Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku, Lublin 2006. [Google Scholar]
  37. Litak S., Formowanie sieci parafialnej w Łukowskiem do końca XVI wieku. Studium geograficzno-historyczne, „Roczniki Humanistyczne”, 12 (1964), z. 2, s. 5-136. [Google Scholar]
  38. Litak S., Kościół łaciński w Rzeczypospolitej około 1772 roku. Struktury administracyjne, Lublin 1996. [Google Scholar]
  39. Litak S., Parafie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku. Struktura, funkcje społeczno-religijne i edukacyjne, Lublin 2004. [Google Scholar]
  40. Litak S., Powstanie organizacji parafialnej a rozwój osadnictwa w ziemi łukowskiej XII-XVI w., „Roczniki Humanistyczne”, 48 (2000), z. 2 (spec.), s. 283-307. [Google Scholar]
  41. Litak S., Sieć parafialna archidiakonatu radomskiego do końca XVI wieku, Lublin 1956 (mps). [Google Scholar]
  42. Litak S., Sieć parafialna archidiakonatu radomskiego w okresie przedrozbiorowym, „Sprawozdania TN KUL”, 9 (1958), s. 102-107. [Google Scholar]
  43. Litak S., Struktura terytorialna Kościoła łacińskiego w Polsce w 1772 roku. Mapy, Lublin 1979-1980. [Google Scholar]
  44. Main I., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Pszczyna do końca XVIII wieku, Lublin 1996 (mps). [Google Scholar]
  45. Main I., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Pszczyna do końca XVIII wieku, „Roczniki Humanistyczne”, 45 (1997), z. 2, s. 159-220. [Google Scholar]
  46. Malinowska J., Studia osadnicze na obszarze powiatu brzezińskiego do połowy XVI wieku, Toruń 2002. [Google Scholar]
  47. Niewiński A., Przestrzeń kościelna w topografii średniowiecznego Krakowa. Próba syntezy, Lublin 2004. [Google Scholar]
  48. Plisiecki P., Z badań nad siecią parafialną i dziesięcinną. Przykład parafii w Dobrowodzie, „Teka Komisji Historycznej”, 1 (2004), s. 5-22. [Google Scholar]
  49. Poniewozik L., Kształtowanie się sieci parafialnej w dekanacie Wysocice w średniowieczu, „Roczniki Humanistyczne”, 43 (1995), z. 2, s. 5-57. [Google Scholar]
  50. Poniewozik L., Obraz parafii małopolskich w świetle Liber Beneficiorum Jana Długosza. Luki i wybrane możliwości uzupełnienia, „ABMK”, 108 (2017), s. 237-271. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.12531 [Google Scholar]
  51. Poniewozik L., Rozwój sieci parafialnej w średniowiecznej Polsce – wybrane problemy i propozycje rozwiązań, w: Dynamika przemian społecznych i religijnych w średniowieczu, red. T. Grabarczyk, T. Nowak, Warszawa 2011, s. 169-186. [Google Scholar]
  52. Poniewozik L., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w dekanacie Wysocice, Lublin 1993 (mps). [Google Scholar]
  53. Radzimiński A., Badania nad strukturami kościelnymi i duchowieństwem w Polsce średniowiecznej. Zarys problematyki, w: Pytania o średniowiecze. Potrzeby i perspektywy badawcze polskiej mediewistyki, red. W. Fałkowski, Warszawa 2001, s. 67-98. [Google Scholar]
  54. Rajman J., Najstarsze kościoły ziemi zatorskiej na tle wykazu parafii dekanatu zatorskiego z lat 1325-1327, „Rocznik Spytkowicki”, 2 (2023), s. 26-47. DOI: https://doi.org/10.12797/RSpyt.02.2023.02.02 [Google Scholar]
  55. Rajman J., Rozwój sieci parafialnej w ziemi zatorskiej w okresie od ok. 1326 do ok. 1378 r., „Rocznik Spytkowicki”, 3 (2024), s. 7-25. DOI: https://doi.org/10.12797/RSpyt03.2024.03.01 [Google Scholar]
  56. Rozynkowski W., Powstanie i rozwój sieci parafialnej w diecezji chełmińskiej w czasach panowania zakonu krzyżackiego, Toruń 2000 („Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, 89 (2000), z. 2). [Google Scholar]
  57. Rozynkowski W., Rozwój sieci parafialnej w Toruniu od średniowiecza do czasów współczesnych, w: Toruń. Miasto wielu wyznań, red. J. Kłaczkow, P. Oliński, W. Rozynkowski, Toruń 2017, s. 17-32. [Google Scholar]
  58. Różański M., Rozwój sieci parafialnej w archidiakonacie uniejowskim od Liber Beneficiorum do 1795 r., „Łódzkie Studia Teologiczne”, 9 (2000), s. 287-294. [Google Scholar]
  59. Różański M., Sieć parafialna w archidiakonacie łęczyckim w okresie staropolskim, „Colloquia Theologica Adalbertina. Biblica, Patristica et Historica”, 5/15 (2004), s. 53-65. [Google Scholar]
  60. Różański M., Sieć parafialna w archidiakonacie uniejowskim w świetle Liber Beneficiorum Jana Łaskiego, „Łódzkie Studia Teologiczne”, 8 (1999), s. 379-393. [Google Scholar]
  61. Rzewuska-Kurzeja B., Rozwój sieci parafialnej w prepozyturze kieleckiej w średniowieczu, „Nasza Przeszłość”, 59 (1983), s. 69-96. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1983.59.69-96 [Google Scholar]
  62. Rzewuska-Kurzeja B., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w prepozyturze kieleckiej, Lublin 1975 (mps). [Google Scholar]
  63. Saładyga B., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w dekanacie Kazimierza Wielka vel Witów, Rzeszów 2023 (mps). [Google Scholar]
  64. Staniszewski P. (recenzja), S. Litak, Parafie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku, Lublin 2004, ss. 515, „Nasza Przeszłość”, 105 (2006), s. 335-344. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2006.105.335-344 [Google Scholar]
  65. Szafran P., Rozwój średniowiecznej sieci parafialnej w Lubelskiem, Lublin 1958. [Google Scholar]
  66. Wiśniowski E., Badania nad początkami i rozwojem średniowiecznej sieci parafialnej na ziemiach polskich, „Annales UMCS”, 45 (1990), Sectio F, s. 43-55. [Google Scholar]
  67. Wiśniowski E., Parafie w średniowiecznej Polsce. Struktura i funkcje społeczne, Lublin 2004. [Google Scholar]
  68. Wiśniowski E., Powstanie i rozwój organizacji parafialnej na północnym Mazowszu do początków XVIII wieku, „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”, 13 (1999), s. 21-27. [Google Scholar]
  69. Wiśniowski E., Rozwój sieci parafialnej w prepozyturze wiślickiej w średniowieczu. Studium geograficzno-historyczne, Warszawa 1965. [Google Scholar]
  70. Witczak H., Powstanie i rozwój sieci parafialnej we Włocławku, „Studia Włocławskie”, 17 (2015), s. 383-408. [Google Scholar]
  71. Zygner L., Die Pfarrei im mittelalterlichen Polen. Ein Forschungsüberblick, w: Pfarreien im Mittelalter. Deutschland, Polen, Tschechien und Ungarn im Vergleich, red. N. Krupp, L. Zygner, Göttingen 2008, s. 67-82. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.