Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Nasza Przeszłość

Tom 145 (2026): Nasza Przeszłość

Artykuły

Architektura kościoła Nawrócenia św. Pawła Apostoła w Krakowie

DOI: https://doi.org/10.52204/np.2026.145.97-143  [Google Scholar]
Opublikowane: 10.07.2026

Abstrakt

W niniejszym artykule podjęto analizę architektury kościoła pw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła w Krakowie, stanowiącego jeden z istotniejszych przykładów nowożytnej architektury sakralnej w Polsce. Celem opracowania jest wszechstronne rozpoznanie formy architektonicznej świątyni poprzez szczegółowy opis jej struktury, analizę formalną, interpretację genetyczną oraz analizę porównawczą, a także próbę rozstrzygnięcia problemu autorstwa projektu. Badania ukazują kościół misjonarzy na Stradomiu jako dzieło silnie zakorzenione w tradycji rzymskiej architektury potrydenckiej, inspirowane rozwiązaniami wypracowanymi w barokowej architekturze sakralnej Rzymu, lecz jednocześnie cechujące się twórczą adaptacją tych wzorców do lokalnych uwarunkowań przestrzennych i funkcjonalnych. Motywacją do podjęcia niniejszych badań jest potrzeba pogłębionego ujęcia architektury świątyni, dotąd analizowanej przede wszystkim w szerszym kontekście jej dziejów artystycznych, oraz ukazanie jej oryginalnego charakteru i znaczenia w rozwoju nowożytnej architektury sakralnej Krakowa.

Bibliografia

  1. Dokumenty soborów powszechnych, t. 4: Lateran V, Trydent, Watykan I, opr. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2004. [Google Scholar]
  2. Głowacki Jan Nepomucen, 24 widoków Krakowa, Kraków 1836. [Google Scholar]
  3. Mączyński Józef, Kraków dawny i teraźniejszy z przeglądem jego okolic, Kraków 1854. [Google Scholar]
  4. Molanus Johannes, Traité des saintes images (Louvain 1570, Ingolstadt 1594), opr. F. Eœspflug, O. Christin, B. Tassel, Paryż 1996. [Google Scholar]
  5. Arlet Joanna, Architektura włoskiego baroku w służbie władzy i kontrreformacji, „Teka Zachodniopomorska”, 4(2018), Szczecin 2018. [Google Scholar]
  6. Barbagallo Ignazio, La Chiesa di Gesù e Maria, Roma 2002. [Google Scholar]
  7. Bednarski Stanisław, Barzanka Kacper, PSB, 1, s. 344–345. [Google Scholar]
  8. Bogdański Robert, Jeszcze w sprawie fasady kościoła księży Misjonarzy na Stradomiu, „Rocznik Krakowski”, 56(1990), s. 125–149. [Google Scholar]
  9. Ching Francis, Jarzombek Mark, Prakash Vikramaditya, A Global History of Architecture, New Jersey 2017. [Google Scholar]
  10. Dziurla Henryk, Kacper Bażanka był uczniem Andrei Pozza, „Biuletyn Historii Sztuki”, 51(1989), nr 2, s. 179–183. [Google Scholar]
  11. Grundmann Stefan, The Architecture of Rome, Stuttgart–London 1998. [Google Scholar]
  12. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 3, z. 9: Województwo kieleckie. Powiat pińczowski, red. J. Z. Łoziński, B. Wolff, Warszawa 1961. [Google Scholar]
  13. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 4, Miasto Kraków, cz. 5, Kazimierz i Stradom. Kościoły i klasztory, 2, red. I. Rejduch-Samkowa, J. Samek, Warszawa 1994. [Google Scholar]
  14. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 2. Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa 1971. [Google Scholar]
  15. Klein Franciszek, Barokowe kościoły Krakowa, „Rocznik Krakowski”, 15(1913), s. 97–204. [Google Scholar]
  16. Kowalczyk Jerzy, Il ruolo di Roma nell-architettura polacca del tardo barocco, Warszawa–Rzym 1996 (Accademia Pollacca Delle Scienze Biblioteka e Centro di Studi a Roma). [Google Scholar]
  17. Kowalczyk Jerzy, Między Krakowem a Warszawą. Uwagi o Bażance, Bayu i Placidim, [w:] Sztuka baroku. Materiały sesji naukowej ku czci śp. Profesorów Adama Bochnaka i Józefa Lepiarczyka, Kraków 1991, s. 77–83. [Google Scholar]
  18. Kowalczyk Jerzy, Rola Rzymu w późnobarokowej architekturze polskiej, „Rocznik Historii Sztuki”, 20(1994), s. 215–308. [Google Scholar]
  19. Krasny Piotr, Architektura w Polsce. 1572–1764, [w:] Kraj skrzydlatych jeźdźców. Sztuka w Polsce 1572–1764, red. J. Ostrowski, P. Krasny, K. Kuczman, Warszawa 2000, s. 81–97. [Google Scholar]
  20. Krasny Piotr, Kościół misjonarzy w Lublinie. Geneza form architektonicznych i problem autorstwa, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 41(1996), s. 49–67. [Google Scholar]
  21. Krasny Piotr, Święty Karol Boromeusz a sztuka, [w:] Święty Karol Boromeusz a sztuka w Kościele powszechnym, w Polsce, w Niepołomicach, Kraków 2013, s. 11–16. [Google Scholar]
  22. Krasny Piotr, Kościół Misjonarzy na Stradomiu, czyli krakowski sequel rzymskiej lekcji pokory dla Berniniego, [w:] Initium sapientiae humilitas. Studia ofiarowane Profesorowi Jakubowi Pokorze z okazji 70. urodzin, red. M. Olszewska, A. Skrodzka, Warszawa 2015, s. 510–525. [Google Scholar]
  23. Kurzej Michał, Ksiądz Sebastian Piskorski a sztuka i historia, [w:] Sztuka po Trydencie, red. K. Kuczman, A. Witko, Kraków 2014, s. 415–428. [Google Scholar]
  24. Lepiarczyk Józef, Architekt Franciszek Placidi, „Rocznik Krakowski”, 37(1965), s. 65–126. [Google Scholar]
  25. Lepiarczyk Józef, Przybyszewski Bolesław, Katedra na Wawelu w XVIII wieku. Zmiany jej wyglądu architektonicznego i urządzenia wnętrza na podstawie badań archiwalnych, [w:] Sztuka baroku. Materiały sesji naukowej ku czci śp. profesorów Adama Bochnaka i Józefa Lepiarczyka, Kraków 1991, s. 21–38. [Google Scholar]
  26. Lepiarczyk Józef, W sprawie fasady późnobarokowego kościoła Misjonarzy na Stradomiu, „Rocznik Krakowski”, 52(1986), s. 47–60. [Google Scholar]
  27. Lepiarczyk Józef, W sprawie fasady późnobarokowego kościoła parafialnego w Młodzawach, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Historii Sztuki", 3(1967), nr 5, s. 117–120. [Google Scholar]
  28. Loret Maciej, Gli artisti polacchi a Roma nel settecento, Milano–Roma 1929. [Google Scholar]
  29. Loret Maciej, Życie polskie w Rzymie w XVIII wieku, Roma 1930. [Google Scholar]
  30. Menichella Anna, Di Carlo Rainaldi, [w:] Edizione critica di "Leone Pascoli, Vite de' pittori, scultori, ed architetti moderni”, Perugia 1992, s. 413–428. [Google Scholar]
  31. Miłobędzki Adam, Zarys dziejów architektury w Polsce, Warszawa 1968. [Google Scholar]
  32. Portoghesi Paolo, Roma barocca, Roma 1978. [Google Scholar]
  33. Rożek Michał, Europejskie inspiracje w sztuce Krakowa epoki saskiej, [w:] Kraków w czasach saskich. Materiały z sesji naukowej z okazji Dni Krakowa w 1982 roku, red. J. Małecki, Kraków 1984, s. 41–58 (Rola Krakowa w Dziejach Narodu, nr 2). [Google Scholar]
  34. Samek Jan, Znane i nieznane walory artystyczne i ikonograficzne kościoła i klasztoru XX. Misjonarzy na Stradomiu w Krakowie, [w:] Skarby krakowskich klasztorów. Zbiory Księży Misjonarzy. Materiały z sesji naukowej, Kraków 2001, s. 16–23. [Google Scholar]
  35. Smoleńska Anna, Florczyk Monika, Charakterystyka i stan zachowania kamienia użytego do budowy oraz dekoracji kościoła kolegiackiego pw. św. Anny w Krakowie, „Ochrona Zabytków”, 3–4(2012), s. 27–35. [Google Scholar]
  36. Zagórowski Olgierd, Architekt Kacper Bażanka, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1(1956), s. 84–122. [Google Scholar]
  37. Zagórowski Olgierd, Nieznane prace Kacpra Bażanki na Wawelu, [w:] „Studia do Dziejów Wawelu”, t. 2, s. 462–464. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.