Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Przegląd Prawa Wyznaniowego

Vol. 16 (2024)

Artykuły

Constitutional determinants of the status of the grade for religion in Poland

  • Marcin Olszówka
DOI: https://doi.org/10.34888/ppw.2024.123-141  [Google Scholar]
Published: 2025-12-31

Abstract

The status of the grade for religion is a derivative of the place of religious education in the education system. Religious education in school – the content of which is the responsibility of the concerned religious denominations – is guaranteed primarily by four provisions of the Constitution of the Republic of Poland of 1997: Article 53, section 1 and 2 (freedom of conscience and religion), Article 53, section 3 in conjunction with Article 48, section 1 (the right of parents to moral and religious raising children in accordance with their own beliefs), Article 53, section 4 (religion as the sole school subject listed in the Constitution) and Article 25, section 2 (the principle of worldview impartiality of public authorities). Each of these provisions is, in principle, an independent basis for recognizing religion as a subject with at least equal rights to other school subjects. The Constitutional Tribunal, in its ruling of 30th January 1991, K 11/90, emphasised that freedom of religion requires that religious education be provided in schools for children of those parents who wish it. In later rulings of 1993 (U 12/92), 1998 (K 35/97) and 2009 (U 10/07), the Constitutional Tribunal reiterated that the consequence of freedom of religion is religion as a school subject, and the consequence of including religion in the education system is the presence of a grade for religion on the school certificate and the inclusion of the grade for religion in the calculation of grade point average for annual or end-of-school classification (despite this, in 2024 the Minister of Education decided to stop including the grade for religion in the grade point average). A consequence of the equal status of religion as a school subject, which has never been realised so far, is the possibility of taking the secondary school leaving examination in religion.

References

  1. AKTY NORMATYWNE [Google Scholar]
  2. Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318. [Google Scholar]
  3. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., Dz. U. Nr 33, poz. 232 ze zm. [Google Scholar]
  4. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. [Google Scholar]
  5. Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r., Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm. [Google Scholar]
  6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w spra­wie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych, Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm. [Google Scholar]
  7. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 lipca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, Dz. U. Nr 130, poz. 906. [Google Scholar]
  8. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, Dz. U. z 2024 r., poz. 438. [Google Scholar]
  9. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz. U. z 2024 r., poz. 1158. [Google Scholar]
  10. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz. U. z 2025 r., poz. 66. [Google Scholar]
  11. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dz. U. z 2024 r., poz. 750 ze zm. [Google Scholar]
  12. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, Dz. U. z 2024 r., poz. 737 ze zm. [Google Scholar]
  13. Instrukcja Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 1990 r. dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku szkolnym 1990/91. [Google Scholar]
  14. Instrukcja Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 1990 r. dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku szkolnym 1990/1991, określająca zasady współdziałania z Kościołami i Związkami Wyznaniowymi poza Kościołem Rzymskokatolickim. [Google Scholar]
  15. ORZECZNICTWO [Google Scholar]
  16. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 1991 r., sygn. akt K 11/90, „OTK ZU” 1991, poz. 2. [Google Scholar]
  17. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 1993 r., sygn. akt U 12/92, „OTK ZU” 1993, poz. 9. [Google Scholar]
  18. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997 r., sygn. akt K 26/96, „OTK ZU” 2/1997, poz. 19. [Google Scholar]
  19. Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 lutego 1991 r., sygn. akt S 1/91, „OTK ZU” 1991, poz. 29. [Google Scholar]
  20. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (Wielka Izba) w Strasburgu z dnia 29 czerwca 2007 r. w sprawie Folgerø i inni przeciwko Norwegii, skarga nr 15472/02, HUDOC. [Google Scholar]
  21. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 15 czerwca 2010 r. w sprawie Grzelak przeciwko Polsce, skarga nr 7710/02, HUDOC. [Google Scholar]
  22. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 15 września 2022 r. w sprawie Rabczewska przeciwko Polsce, skarga nr 8257/13, HUDOC. [Google Scholar]
  23. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1959/18, CBOSA. [Google Scholar]
  24. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2907/21, CBOSA. [Google Scholar]
  25. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 598/15, CBOSA. [Google Scholar]
  26. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I ACa 363/10, „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2012, t. 4, s. 195–218. [Google Scholar]
  27. Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I C 28/10, „OSA” 2012, nr 4, poz. 90. [Google Scholar]
  28. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 maja 1998 r., sygn. akt K 35/97, „OTK ZU” 1998, nr 3, poz. 32. [Google Scholar]
  29. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt K 44/07, „OTK ZU” 7A/2008, poz. 126. [Google Scholar]
  30. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt U 10/07, „OTK ZU” 11A/2009, poz. 163. [Google Scholar]
  31. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt SK 62/08, „OTK ZU” A/ 2011, nr 3, poz. 22. [Google Scholar]
  32. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt K 52/13, „OTK ZU” 11A/2014, poz. 118. [Google Scholar]
  33. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt K 12/14, „OTK ZU” 9A/2015, poz. 143. [Google Scholar]
  34. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt K 1/20, „OTK ZU” A/2021, poz. 4. [Google Scholar]
  35. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt U 10/24, „OTK ZU” A/2024, poz. 118. [Google Scholar]
  36. BIBLIOGRAFIA [Google Scholar]
  37. Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  38. Bilateralizm w stosunkach państwowo-kościelnych, red. M. Bielecki, Lublin 2011. [Google Scholar]
  39. Borecki P., Dylematy konstytucyjności prawnych zasad nauczania religii i etyki w szkole, „Państwo i Prawo” 2008, nr 7, s. 63–72. [Google Scholar]
  40. Borecki P., Konstytucyjność wliczania stopnia z religii do średniej ocen szkolnych, „Państwo i Prawo” 2007, nr 9, s. 35–42. [Google Scholar]
  41. Borecki P., Opinia prawna w sprawie zgodności z odpowiednimi postanowieniami Konstytucji RP, Konkordatu polskiego oraz właściwych ustaw Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia Prawa Publicznego” 2024, nr 3, s. 131–152. [Google Scholar]
  42. Borecki P., Respektowanie polskiego konkordatu z 1993 roku – wybrane problemy, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  43. Borysiak W., Komentarz do art. 48 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, [Google Scholar]
  44. red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  45. Brzozowski W., Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, [Google Scholar]
  46. Warszawa 2011. [Google Scholar]
  47. Czuryk M., Ochrona prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi i filozoficznymi w systemach edukacji publicznej państw członkowskich Unii Europejskiej, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  48. Czuryk M., Prawa rodziców i uczniów dotyczące nauczania religii w szkole publicznej w prawie polskim [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 211–229. [Google Scholar]
  49. Garlicki L., Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie konstytucyjnym – status wspólnot religijnych [w:] Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie konstytucyjnym. XI Konferencja Europejskich Sądów Konstytucyjnych, Warszawa, 16–20 maja 1999 r., „Biuletyn Trybunału Konstytucyjnego” 1999, nr specjalny, s. 30–47. [Google Scholar]
  50. Górowska B., Rydlewski G., Regulacje prawne stosunków wyznaniowych w Polsce. Zbiór przepisów i dokumentów (stan na 31 października 1992 r.), Warszawa 1992. [Google Scholar]
  51. Gronkiewicz-Waltz H., Pawłowicz K., W odpowiedzi na glosę M. Pietrzaka dotyczącą nauczania religii w szkole, „Państwo i Prawo” 1991, nr 7, s. 90–96. [Google Scholar]
  52. Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  53. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  54. Koredczuk J., Kompetencje Ministra Edukacji Narodowej dotyczące nauczania religii [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 77–93. [Google Scholar]
  55. Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006. [Google Scholar]
  56. Łączkowski W., „Bezstronność” władz publicznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006, nr 2, s. 209–219. [Google Scholar]
  57. Łączkowski W., Dylematy etyczne i światopoglądowe jako przedmiot kontroli konstytucyjności [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006, s. 379–403. [Google Scholar]
  58. Mezglewski A., Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych. Aspekty prawne, Lublin 2009. [Google Scholar]
  59. Mezglewski A., Misztal H., Stanisz P., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2008. [Google Scholar]
  60. Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010. [Google Scholar]
  61. Olszówka M., Organizowanie lekcji religii w grupie międzyklasowej. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2021 r., III OSK 2907/21, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2025, t. 28, https://doi.org/10.31743/spw.17878. [Google Scholar]
  62. Olszówka M., Komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  63. Olszówka M., Transformacja zasady oddzielenia kościoła od państwa w Polsce na początku lat 90. XX w. [w:] 25 lat transformacji ustrojowej w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej, red. E. Gdulewicz, W. Orłowski, S. Patyra, Lublin 2015, s. 385–397. [Google Scholar]
  64. Olszówka M., Wpływ Konstytucji RP z 1997 roku na system źródeł prawa wyznaniowego, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  65. Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku konstytucyjnego, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  66. Pietrzak M., Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Warszawa 1999. [Google Scholar]
  67. Pietrzak M., Glosa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 30 I 1991 roku w sprawie nauczania religii w szkole [w:] M. Pietrzak, Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Warszawa 1999, s. 203–217. [Google Scholar]
  68. Pietrzak M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  69. Poniatowski M., Podstawy finansowania nauczania religii w szkołach publicznych z budżetu państwa [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 171–209. [Google Scholar]
  70. Pro bono Reipublicae. Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, red. P. Borecki, A. Czohara, T.J. Zieliński, Warszawa 2009. [Google Scholar]
  71. Rabska T., Wokół problematyki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 30 I 1991 r., K 11/90, „Państwo i Prawo” 1991, nr 7, s. 96–99. [Google Scholar]
  72. Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014. [Google Scholar]
  73. Sarnecki P., Komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  74. Sitek M., Prawa człowieka. Pomiędzy ideologią a polityką, „Polityka i Społeczeństwo” 2022, nr 1, s. 145–159. [Google Scholar]
  75. Sobczyk P., Wliczanie rocznych ocen z religii do średniej ocen w kontekście wolności religijnej w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym [w:] Bilateralizm w stosunkach państwowo-kościelnych, red. M. Bielecki, Lublin 2011, s. 195–209. [Google Scholar]
  76. Stanisz P., Walencik D., Tryb nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2024, t. 27, s. 361–379. [Google Scholar]
  77. Tomasik P., Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie nauczania religii w szkołach publicznych [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 55–76. [Google Scholar]
  78. Zieliński T.J., Konstytucyjne granice obecności religii w polskiej szkole publicznej [w:] Pro bono Reipublicae. Księga jubileuszowa Profesora Michała Pietrzaka, red. P. Borecki, A. Czohara, T.J. Zieliński, Warszawa 2009, s. 502–528. [Google Scholar]
  79. Zieliński T.J., Nauka etyki w szkołach publicznych w ujęciu prawnym [w:] Religia i etyka w edukacji publicznej, red. J. Krukowski, P. Sobczyk, M. Poniatowski, Warszawa 2014, s. 95–120. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Similar Articles

<< < 1 2 3 4 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.