Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Nagłówek strony

Online First

Biblistyka

Związek teologii Pisma Świętego z hermeneutyką biblijną

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.10334  [Google Scholar]
Opublikowane: 22.10.2026

Abstrakt

Artykuł podejmuje fundamentalną dla współczesnej teologii kwestię relacji między ontologią Pisma Świętego (rozumieniem jego natury jako słowa Bożego i ludzkiego) a hermeneutyką biblijną (pojmowaną jako metodologia interpretacji). Celem studium jest wykazanie, że kryzys tożsamości współczesnej biblistyki wynika z nowożytnego rozerwania więzi między historią a teologią, oraz zaproponowanie modelu integracyjnego. W pierwszej części przeprowadzono analizę diachroniczną, śledząc ewolucję paradygmatów: od patrystycznej i średniowiecznej jedności Sacra Pagina, przez oświeceniowy przełom metodologiczny (B. Spinoza, J.Ph. Gabler) prowadzący do dominacji historyzmu, aż po XX-wieczny zwrot hermeneutyczny (K. Barth, H.-G. Gadamer, P. Ricœur). W drugiej części omówiono współczesne próby przezwyciężenia dualizmu egzegezy i dogmatyki, ze szczególnym uwzględnieniem soborowej konstytucji Dei verbum, nauczania Josepha Ratzingera/Benedykta XVI oraz nurtów canonical criticism i Theological Interpretation of Scripture (TIS). Konkluzją artykułu jest autorska propozycja „hermeneutyki chrystologiczno-sakramentalnej”. Opiera się ona na analogii wcielenia i logice chalcedońskiej (zjednoczenie bez zmieszania i rozdzielenia), postulując konieczność łączenia rzetelnych badań historyczno-krytycznych z lekturą Biblii w wierze Kościoła. Takie ujęcie pozwala traktować Pismo Święte nie jako martwy artefakt przeszłości, lecz jako sakramentalne słowo o charakterze performatywnym, którego naturalnym środowiskiem interpretacyjnym jest liturgia.

Bibliografia

  1. Adam, Karl. “Die Theologie der Krisis.” Hochland: Monatsschrift für alle Gebiete des Wissens, der Literatur und Kunst 23 (1926): 271–86. [Google Scholar]
  2. Augustinus Hipponensis. Quaestiones in Heptateuchum, edited by Johannes Fraipont. Corpus Christianorum Series Latina 33. Brepols, 1958. [Google Scholar]
  3. Balthasar, Hans Urs von. Herrlichkeit: Eine theologische Ästhetik. Vol. 1. Johannes Verlag, 1961. [Google Scholar]
  4. Barth, Karl. Das Wort Gottes und die Theologie: Gesammelte Vorträge. Chr. Kaiser, 1925. [Google Scholar]
  5. Barth, Karl. Der Römerbrief: Zweite, nach den Vorarbeiten von 1919 völlig umgearbeitete Fassung. Chr. Kaiser, 1922. [Google Scholar]
  6. Benedykt XVI. Adhortacja apostolska Verbum Domini. 2010. [Google Scholar]
  7. Benedykt XVI. Jezus z Nazaretu. Od chrztu w Jordanie do Przemienienia. Translated by Wiesław Szymona. Wydawnictwo M, 2007. [Google Scholar]
  8. Brown, Raymond E. The Critical Meaning of the Bible. Paulist Press, 1981. [Google Scholar]
  9. Bultmann, Rudolf. “Ist voraussetzungslose Exegese möglich?” Theologische Zeitschrift 13 (1957): 409–17. [Google Scholar]
  10. Childs, Brevard S. Biblical Theology in Crisis. Westminster Press, 1970. [Google Scholar]
  11. Childs, Brevard S. Biblical Theology of the Old and New Testaments: Theological Reflection on the Christian Bible. Fortress Press, 1992. [Google Scholar]
  12. Congar, Yves. Tradition and Traditions: An Historical and a Theological Essay. Macmillan, 1967. [Google Scholar]
  13. Daniélou, Jean. Sacramentum futuri: Études sur les origines de la typologie biblique. Beauchesne, 1950. [Google Scholar]
  14. Fitzmyer, Joseph A. The Biblical Commission’s Document “The Interpretation of the Bible in the Church”: Text and Commentary. Subsidia Biblica 18. Editrice Pontificio Istituto Biblico, 1995. [Google Scholar]
  15. Gabler, Johann Ph. “An Oration on the Proper Distinction between Biblical and Dogmatic Theology and the Specific Objectives of Each.” Translated by John Sandys-Wunsch and Laurence Eldredge. In The Flowering of Old Testament Theology, edited by Ben C. Ollenburger et al., 492–502. Eisenbrauns, 1992. [Google Scholar]
  16. Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Translated by Bogdan Baran. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. [Google Scholar]
  17. Hahn, Scott W. Covenant and Communion: The Biblical Theology of Pope Benedict XVI. Brazos Press, 2009. [Google Scholar]
  18. Hahn, Scott W., and Benjamin Wiker. Politicizing the Bible: The Roots of Historical Criticism and the Secularization of Scripture, 1300–1700. Crossroad, 2013. [Google Scholar]
  19. Harnack, Adolf von. Das Wesen des Christentums. J.C. Hinrichs, 1900. [Google Scholar]
  20. Interpretacja Biblii w Kościele. Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej z komentarzem biblistów polskich. Translated by Ryszard Rubinkiewicz. Rozprawy i Studia Biblijne 4. Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, 1999. [Google Scholar]
  21. Ioannes Chrysostomus. In Genesim homiliae 1–67, edited by Bernard de Montfaucon, revised by Jacques Paul Migne. PG 53:21–385; 54:385–580. Jacques Paul Migne, 1862. [Google Scholar]
  22. Jüngel, Eberhard. Barth-Studien. Benziger, 1982. [Google Scholar]
  23. Kähler, Martin. Der sogenannte historische Jesus und der geschichtliche, biblische Christus. Georg Böhme, 1896. [Google Scholar]
  24. Kasper, Walter. Dogma unter dem Wort Gottes. Matthias-Grünewald-Verlag, 1965. [Google Scholar]
  25. “Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei verbum.” In Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, 350–63. Pallottinum, 2002. [Google Scholar]
  26. Kręcidło, Janusz. “Hermeneutyka biblijna.” In Wstęp ogólny do Biblii, edited by Piotr Walewski. Series Religiologica Pomeraniae 2: 275–320. Biblicum, 2011. [Google Scholar]
  27. Kręcidło, Janusz. “Is it Time for a New Paradigm in Biblical Studies?” In Sources, Methods and Challenges: Biblical Studies 25 Years after Pontifical Biblical Commission’s Document ‘The Interpretation of the Bible in the Church’, edited by Dariusz Sztuk, Zbigniew Grochowski, and Janusz Kręcidło. Biblica et Theologica 3: 154–72. Wydawnictwo Salezjańskie, 2018. [Google Scholar]
  28. Kudasiewicz, Józef. Biblia, historia, nauka. Znak, 1978. [Google Scholar]
  29. La Potterie, Ignace de. “L’exégèse biblique: science de la foi.” In L’exégèse chrétienne aujourd’hui. Romano Guardini et al., 111–60. Fayard, 2000. [Google Scholar]
  30. Latourelle, René. Théologie de la Révélation. Desclée de Brouwer, 1966. [Google Scholar]
  31. Lubac, Henri de. Exégèse médiévale: Les quatre sens de l’Écriture. Aubier-Montaigne, 1959. [Google Scholar]
  32. Lubac, Henri de. Pismo Święte w Tradycji Kościoła. Translated by Kazimierz Łukowicz. WAM, 2008. [Google Scholar]
  33. Luther, Martin. “Vorrede auf die Episteln S. Jacobi und Judas.” In D. Martin Luthers Werke: Kritische Gesamtausgabe; Die Deutsche Bibel. Vol. 7. Hermann Böhlaus Nachfolger, 1931. [Google Scholar]
  34. Moberly, R.W.L. The Bible, Theology, and Faith: A Study of Abraham and Jesus. Cambridge University Press, 2000. [Google Scholar]
  35. Papieska Komisja Biblijna, Interpretacja Pisma Świętego w Kościele. 1993. [Google Scholar]
  36. Ratzinger, Joseph. “Biblical Interpretation in Crisis: On the Question of the Foundations and Approaches of Exegesis Today.” In Biblical Interpretation in Crisis: The Ratzinger Conference on Bible and Church, edited by Richard John Neuhaus et al., 1–23. Eerdmans, 1989. [Google Scholar]
  37. Ratzinger, Joseph. Jezus z Nazaretu: Część I: Od chrztu w Jordanie do Przemienienia. Translated by Wiesław Szymona. Wydawnictwo M, 2007. [Google Scholar]
  38. Ratzinger, Joseph. Jezus z Nazaretu: Część II: Od wjazdu do Jerozolimy do Zmartwychwstania. Translated by Wiesław Szymona. Jedność, 2011. [Google Scholar]
  39. Ratzinger, Joseph. Theological Highlights of Vatican II. Paulist Press, 1966. [Google Scholar]
  40. Ricœur, Paul. Egzystencja i hermeneutyka: Rozprawy o metodzie. Translated by Ewa Bień¬kowska et al. Pax, 1975. [Google Scholar]
  41. Ricœur, Paul. “Hermeneutyczna funkcja dystansu.” In Język, tekst, interpretacja: Wybór pism. Translated by Piotr Graff and Katarzyna Rosner, 224–45. PIW, 1989. [Google Scholar]
  42. Ricœur, Paul. Le Conflit des interprétations: Essais d’herméneutique. Seuil, 1969. [Google Scholar]
  43. Ricœur, Paul. “Symbol daje do myślenia.” In Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie. Paul Ricœur, edited by Stanisław Cichowicz. Translated by Ewa Bieńkowska et al., 62–80. De Agostini, 2003. [Google Scholar]
  44. Sanders, James A. Torah and Canon. Fortress Press, 1972. [Google Scholar]
  45. Seitz, Christopher R. The Character of Christian Scripture: The Significance of a Two-Testament Bible. Baker Academic, 2011. [Google Scholar]
  46. Simon, Richard. Histoire critique du Vieux Testament. Guillaume Desprez, 1678. [Google Scholar]
  47. Spinoza, Baruch. “Tractatus theologico-politicus.” In Œuvres III. Tractatus theologico-politicus, Baruch Spinoza, edited by Fokke Akkerman. Translated by Jacqueline Lagrée and Pierre--François Moreau. Presses Universitaires de France, 1999. [Google Scholar]
  48. Szymik, Jerzy. Theologia benedicta. Vol. 1. Księgarnia św. Jacka, 2010. [Google Scholar]
  49. Tapie, Matthew A. Aquinas on Israel and the Church: The Question of Supersessionism in the Theology of Thomas Aquinas. Pickwick, 2014. [Google Scholar]
  50. Thiselton, Anthony C. The Two Horizons: New Testament Hermeneutics and Philosophical Description with Special Reference to Heidegger, Bultmann, Gadamer, and Wittgenstein. Eerdmans, 1980. [Google Scholar]
  51. Tomasz z Akwinu. Summa theologiae. In Opera omnia iussu Leonis XIII P.M. edita. Vols. 4–12. Typographia Polyglotta S.C. de Propaganda Fide, 1888–1906. [Google Scholar]
  52. Vanhoozer, Kevin J. Is There a Meaning in This Text? The Bible, the Reader, and the Morality of Literary Knowledge. Zondervan, 1998. [Google Scholar]
  53. Vanhoozer, Kevin J. The Drama of Doctrine: A Canonical-Linguistic Approach to Christian Theology. Westminster John Knox Press, 2005. [Google Scholar]
  54. Wallace, Mark I. The Second Naiveté: Barth, Ricœur, and the New Yale Theology. Mercer University Press, 1990. [Google Scholar]
  55. Wolterstorff, Nicholas. Divine Discourse: Philosophical Reflections on the Claim that God Speaks. Cambridge University Press, 1995. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.