Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Systematic theology

Joseph Ratzinger’s Contributions to the Via Ethica in the Fundamental Theological Argumentation in Favour of the Christian Faith

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.10330  [Google Scholar]
Published: 2026-06-17

Abstract

The primary goal of fundamental theology is to justify the credibility of Christianity. This discipline seeks the foundations of the hope Christians hold (cf. 1 Peter 3:15). One way to justify this is via ethica, which means argumentation for Christianity as the reality which both presents the highest moral values and helps to put them into practice. In his work, Joseph Ratzinger has repeatedly addressed topics related to reflection on moral values. Although these texts were not written as arguments within the via ethica, they can be an important contribution to the justification of Christianity precisely in this way. The aim of this article is to capture Ratzinger’s main theses which can inspire the development of an ethical argument in favour of Christianity. The first part of the article discusses Ratzinger’s view of contemporary trends which reject ethical values linked to the crisis of rationality and the dominant technological mentality. The second part addresses major contemporary ethical challenges, related to the functioning of democracy and individualistic understanding of the freedom of conscience. The last part presents Ratzinger’s views on how natural law and religion help discover ethical values. The conclusion summarises the main findings of the analysis. They concern, first of all, the criticism of contemporary intellectual trends which deny the importance of reflection on ethical values. Ratzinger considered such reflection necessary, basing this conviction on arguments drawn from the great philosophical tradition as well as on historical reasons. Secondly, the German theologian pointed out the most important areas in which there is a dispute over the understanding of ethical values: democracy and freedom of conscience, and showed how important in this context is the voice of Christianity together with indications which protect democracy and conscience against wrong choices. Finally, the German theologian showed how the understanding of ethical norms inherently requires reference to something that transcends human authority, namely natural law and religious traditions.

References

  1. Bermúdez, Fernando. “Aportes de Joseph Ratzinger al pensamiento jurídico-político actual.” Prudentia Iuris 99 (2025): 287–97. https://doi.org/10.46553/prudentia.99.2025.12. [Google Scholar]
  2. Blanco Sarto, Pablo. “Myśl teologiczna Josepha Ratzingera.” Teologia w Polsce 7, no. 2 (2013): 23–43. https://doi.org/10.31743/twp.2013.7.2.02. [Google Scholar]
  3. Catelan Ferreira, Antonio Luiz, and Luiz Henrique Brandão de Figueiredo. “Anamnesis e consciência: Uma releitura sincrônica da moral social de Joseph Ratzinger.” Revista Eclesiástica Brasileira 85, no. 331 (2025): 509–39. https://doi.org/10.29386/reb.v85i331.5176. [Google Scholar]
  4. Eslava Gómez, Euclides J., and Karol Murcia. “Ratzinger: libertad y moral política.” Isidorianum 32, no. 2 (2023): 201–36. https://doi.org/10.46543/ISID.2332.1059. [Google Scholar]
  5. Fisichella, Rino. “Verità fede e ragione in J. Ratzinger.” Pontificia Academia Theologica 6, no. 1 (2007): 27–43. [Google Scholar]
  6. Góźdź, Krzysztof, and Marzena Górecka. “Od wydawcy.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 827–51. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  7. Kaucha, Krzysztof. Cóż to jest prawda? Argumentacja z prawdy za najwyższą wiarygodnością chrześcijaństwa na kanwie twórczości Josepha Ratzingera. Wydawnictwo KUL, 2020. [Google Scholar]
  8. Kaucha, Krzysztof. “Współczesne metody uzasadniania wiarygodności Kościoła.” Roczniki Teologiczne 52, no. 9 (2005): 77–96. [Google Scholar]
  9. Kern, Walter. “Fondamentale (Théologie).” In Dictionnaire critique de théologie, edited by Jean-Yves Lacoste, 579–85. Quadrige – Presses Universitaires de France, 2007. [Google Scholar]
  10. Kluz, Marek. “Obrona godności sumienia w nauczaniu Josefa Ratzingera – Benedykta XVI.” Poznańskie Studia Teologiczne 43 (2023): 133–49. https://doi.org/10.14746/pst.2023.43.7. [Google Scholar]
  11. Le Bot, Loïc Marie. “Europe and Politics in the Thought of Cardinal Ratzinger.” Bulletin de Littérature Ecclésiastique 116, no. 2 (2015): 111–34. [Google Scholar]
  12. Mastej, Jacenty. “Via Ethica in Justifying the Credibility of Christianity and the Church According to Marian Rusecki.” Verbum Vitae 43, no. 2 (2025): 315–31. https://doi.org/10.31743/vv.17917. [Google Scholar]
  13. McKenna, Mary Frances. “In Search of Justice and Peace: Benedict XVI’s Questions to the Cultures and Religions of the World.” Religions 13, no. 10 (2022): 910. https://doi.org/10.3390/rel13100910. [Google Scholar]
  14. Meier, Christian. “Demokratie.” In Historisches Lexikon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland. Band 1: A–D, edited by Otto Brunner, Werner Conze, and Reinhart Koselleck, 821–35. Klett-Cotta, 1972. [Google Scholar]
  15. Nedelea, Teodor-Valeriu, and Jean Nedelea. “Pope Benedict XVI: Democracy and Political Myths.” Journal for the Study of Religions and Ideologies 17 (2018): 75–89. [Google Scholar]
  16. Novo, Francisco J. “The Theory of Evolution in the Writings of Joseph Ratzinger.” Scientia et Fides 8, no. 2 (2020): 323–49. https://doi.org/10.12775/SetF.2020.024. [Google Scholar]
  17. Papciak, Kazimierz F. “Europe in the Prisoner’s Dock? The Signposts of Joseph Ratzinger/Benedict XVI’s for the Old Continent.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 32, no. 1 (2024): 273–93. https://doi.org/10.52097/wpt.5644. [Google Scholar]
  18. Ratzinger, Joseph. “Bóg Stwórca.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 113–20. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  19. Ratzinger, Joseph. “Co utrzymuje świat w jedności: Przedpolityczne podstawy moralne wolnego państwa.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 775–85. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  20. Ratzinger, Joseph. “Czym jest prawda? Znaczenie wartości religijnych i moralnych w społeczeństwie pluralistycznym.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 736–51. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  21. Ratzinger, Joseph. “Europa – nadzieje i zagrożenia.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 606–20. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  22. Ratzinger, Joseph. “Europa – zobowiązujące dziedzictwo dla chrześcijan.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 556–74. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  23. Ratzinger, Joseph. “Homilia podczas Mszy «Pro eligendo Pontifice».” April 18, 2005. Accessed May 30, 2026. https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WR/inne/ratzinger_proeligendo_18042005. [Google Scholar]
  24. Ratzinger, Joseph. “Intermezzo.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 277–84. Opera Omnia 3.1. Wydawnic¬two KUL, 2021. [Google Scholar]
  25. Ratzinger, Joseph. “«Kościół i prawo»: Słowa podziękowania z okazji wręczenia nagrody Doktora honoris causa Wydziału Prawa LUMSA.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 752–56. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  26. Ratzinger, Joseph. “Multiplikacja praw i niszczenie pojęcia prawa.” In Uwolnić wolność: Wiara a polityka w trzecim tysiącleciu, Joseph Ratzinger/Benedykt XVI, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Marzena Górecka and Krystyna Kozak. Vol. 5: 11–16. Teksty Wybrane. Fundacja Rozwoju KUL, 2018. [Google Scholar]
  27. Ratzinger, Joseph. “Najważniejsze kulturowe wyzwanie naszego czasu: Prezentacja encykliki «Fides et ratio» Jana Pawła II, Rzym, 15 października 1998.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 205–10. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  28. Ratzinger, Joseph. “Spór o moralność: Kwestie podstaw wartości etycznych.” In Wprowadzenie do chrześcijaństwa: Wyznanie – chrzest – naśladowanie. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Robert Biel and Marzena Górecka, 646–58. Opera Omnia 4. Wydawnictwo KUL, 2017. [Google Scholar]
  29. Ratzinger, Joseph. “Trudności związane z wiarą w dzisiejszej Europie.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 621–29. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  30. Ratzinger, Joseph. “Wiara – między rozumem a uczuciem.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 355–71. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  31. Ratzinger, Joseph. “Wiara, prawda i kultura – refleksje w związku z encykliką «Fides et ratio».” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 388–407. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  32. Ratzinger, Joseph. “Wiara, religia i kultura.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 287–304. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  33. Ratzinger, Joseph. “Wiara w kontekście dzisiejszej filozofii: Rozmowa z filozofem Vittorio Possentim.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 233–41. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  34. Ratzinger, Joseph. “Wolność i prawda.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Vol. 1: 426–46. Opera Omnia 3.1. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  35. Ratzinger, Joseph. “Zerwanie z przeszłością i wyruszenie ku temu, co nowe: Odpowiedź wiary na kryzys wartości.” In Bóg wiary i Bóg filozofów: Rozum filozoficzny – Kultura – Europa – Społeczeństwo. Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Joachim Kobienia. Vol. 2: 495–510. Opera Omnia 3.2. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  36. Rowland, Tracey. “Faith, Politics and Eschatology in the Thought of Joseph Ratzinger.” Christianity-World-Politics 28 (2024): 13–30. https://doi.org/10.21697/CSP.2024.28.1.01. [Google Scholar]
  37. Rusecki, Marian. Traktat o wiarygodności chrześcijańskiej: Dlaczego wierzyć Chrystusowi? Towarzystwo Naukowe KUL, 2010. [Google Scholar]
  38. Seweryniak, Henryk. “Benedict XVI and the Foundations of Politics.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 32, no. 1 (2024): 295–324. https://doi.org/10.52097/wpt.5661. [Google Scholar]
  39. Seweryniak, Henryk. “Sposoby uzasadniania wiarygodności Kościoła w nowszej literaturze teologicznej.” In Wiarygodność Kościoła: Materiały z sympozjum w Kamieniu Śląskim w dniach 2–3.04.1997, edited by Tadeusz Dola, 27–48. Sympozja 20. Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego; Wydawnictwo Świętego Krzyża, 1997. [Google Scholar]
  40. Spieker, Manfred, and David Lutz. “The Quiet Prophet: Benedict XVI and Catholic Social Teaching.” Logos: A Journal of Catholic Thought and Culture 21, no. 1 (2018): 64–82. https://dx.doi.org/10.1353/log.2018.0003. [Google Scholar]
  41. Twomey, Vincent. “Joseph Ratzinger on the Foundations of Moral Theology.” Studies: An Irish Quarterly Review 109, no. 435 (2020): 304–15. https://doi.org/10.1353/stu.2020.0019. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.