Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
EPPiSM Baner

Nr 2/2026/78 (2026)

Artykuły

Sztuczna inteligencja a prawo do rzetelnego rozpatrzenia sprawy w nigeryjskich postępowaniach sądowych – balansowanie między wydajnością a sprawiedliwością

Opublikowane: 30-06-2026

Abstrakt

Sztuczna inteligencja (AI) stała się technologią wprowadzającą przełomowe zmiany w różnych aspektach działalności ludzkiej, a system sądowniczy nie stanowi tu wyjątku. Jednocześnie AI jest coraz częściej wdrażana w administracji wymiaru sprawiedliwości
w Nigerii – od systemów elektronicznego składania dokumentów, cyfrowego zarządzania sprawami i wirtualnych postępowań sądowych po potencjalne zastosowania w zakresie orzeczeń opartych na prognozach. Chociaż AI niewątpliwie obiecuje zwiększenie wydajności, zmniejszenie zaległości w rozpatrywaniu spraw oraz oszczędność kosztów, stwarza ona również poważne wyzwania prawne i etyczne, w tym wpływa na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego – prawa chronionego przede wszystkim na mocy art. 36 konstytucji Nigerii oraz kilku innych aktów prawnych, w tym: ustawy o dowodach z 2011 r., ustawy o wymiarze
sprawiedliwości w sprawach karnych z 2015 r., stanowych ustaw o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych, reguł postępowania w sprawach dochodzenia praw podstawowych (z 2009 r.) i innych. Niniejszy artykuł wykorzystuje metodę badań doktryny prawnej w celu krytycznej analizy włączenia sztucznej inteligencji do postępowań sądowych oraz oceny, czy wzmacnia
ona prawo do rzetelnego procesu sądowego w Nigerii, czy też temu prawu zagraża. Artykuł bada ponadto, czy algorytmiczne podejmowanie decyzji, brak przejrzystości, stronniczość danych oraz inne czynniki związane z komputerowym charakterem sztucznej
inteligencji naruszają proceduralne gwarancje rzetelności, bezstronności oraz doktrynę praworządności. Na podstawie analiz doktryny oraz prawnoporównawczej rozważono zgodność reform dotyczących AI z nigeryjskim orzecznictwem konstytucyjnym oraz dotyczącym praw człowieka – pod kątem dostosowania do najlepszych światowych praktyk. Stwierdzono, że sztuczna inteligencja powinna służyć jako narzędzie sprawiedliwości, a nie jej substytut, tak aby móc zapewnić Nigerii wiarygodne, sprawiedliwe i równe
dla wszystkich postępowania sądowe. Zaleca się wprowadzenie modułu ustawicznego kształcenia w zakresie AI dla sędziów, adwokatów i pracowników sądów, które umożliwiałoby ostrożne stosowanie tej technologii. Drogą do tego jest uchwalenie ustawy regulującej sztuczną inteligencję i wymiar sprawiedliwości.

Bibliografia

  1. Administrative Conference of the United States (2024, Dec. 17), Using Algorithmic Tools in Regulatory Enforcement (Recommendation 2024–25), Committee on Regulation; https://www.acus.gov/document/using-algorithmic-tools-regulatory-enforcement. [Google Scholar]
  2. African Commission on Human and Peoples’ Rights (1981), African Charter on Human and Peoples’ Rights; https://achpr.au.int/en/charter/african-charter-human-and-peoples-rights⁠. [Google Scholar]
  3. African Union (1990), African Charter on the Rights and Welfare of the Child; https://au.int/en/treaties/african-charter-rights-and-welfare-child. [Google Scholar]
  4. Anesu, C. A. (2025), Artificial Intelligence and Judicial Integrity: Evaluating the Impact, Risks, and Implications of AI Integration in Modern Court Systems, ‘International Journal of Legal Studies and Social Sciences’, 3(4), pp. 295–307; https://ijlsss.com/wp-content/uploads/2025/08/27.-Asenath-Chitunzi-Anesu.pdf. [Google Scholar]
  5. Asein, A. (2020), Innovation in the Nigerian Judiciary: Prospects and Challenges of Court Digitisation, ‘Nigerian Bar Journal’, 12(1), pp. 1–22. [Google Scholar]
  6. Aristotle (2009), Nicomachean Ethics (trans. W. D. Ross), Digireads.com Publishing (Original work published ca. 350 B.C.E.). [Google Scholar]
  7. Bello, O. A., & Ogufere, C. (2024), Emerging Artificial Intelligence Legal-Judicial System’s Interface: The Nigerian Judicial-Legal System, ‘Commonwealth Cyberjournal’, 2(1); https://production-new-commonwealth-files.s3.eu-west-2.amazonaws.com/s3fs-public/2024/06/ccj-2-1-emerging-ai-legal-judicial-systems-interface-bello-ogufere.pdf. [Google Scholar]
  8. Bielu, K. J. (2018), Fair Hearing in Judicial Adjudication in Nigeria, ‘Unizik Law Journal’, 14(1), pp. 119–130; https://www.journals.ezenwaohaetorc.org/index.php/ULJ/article/view/1199. [Google Scholar]
  9. Citron, D. K. (2008), Technological Due Process, Washington University Law Review, 85(6), pp. 1249–1314; https://openscholarship.wustl.edu/law_lawreview/vol85/iss6/2/. [Google Scholar]
  10. Davies, A., Olugasa, O., & Odunaike, D. A. (2024), Experimental Trials of the Virtual Court Proceedings in Nigeria: An Empirical Perspective, ‘International Journal for Court Administration’, 15(2), Article 4; https://doi.org/10.36745/ijca.550. [Google Scholar]
  11. Dicey, A. V. (1959), Introduction to the Study of the Law of the Constitution (10th ed.), Macmillan. [Google Scholar]
  12. Dymytruk, M. (2019), The Right To a Fair Trial in Automated Civil Proceedings, ‘Masaryk University Journal of Law and Technology’, 13(1), pp. 27–45; https://doi.org/10.5817/MUJLT2019-1-2. [Google Scholar]
  13. Eubanks, V. (2018), Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor, New York: St. Martin’s Press. [Google Scholar]
  14. Eze, B. O. (2024), The Future of Artificial Intelligence and the Administration of Law and Justice in Nigeria, SSRN; https://papers.ssrn.com/abstract=4689396. [Google Scholar]
  15. Fine, A., Berthelot, E. R., & Marsh, S. (2025), Public Perceptions of Judges’ Use of AI Tools in Courtroom Decision-Making: An Examination of Legitimacy, Fairness, Trust, and Procedural Justice, ‘Behavioral Sciences’,15(4), p. 476; https://doi.org/10.3390/bs15040476. [Google Scholar]
  16. Fuller, L. L. (1969), The Morality of Law (Rev. ed.), New Haven: Yale University Press. [Google Scholar]
  17. Godwin, A. (2021, Mar. 12). How E-Filing of Court Processes Improved Judicial System, by [Google Scholar]
  18. Rivers CJ, ‘The Guardian Nigeria’; https://guardian.ng/news/how-e-filing-of-court-processes-improved-judicial-system-by-rivers-cj/. [Google Scholar]
  19. Höber, L.-M. (2024, Jun. 5), Efficiency vs. Effectiveness: 7 Examples to End Confusion, ‘Teamazing’, https://www.teamazing.com/efficiency-vs-effectiveness. [Google Scholar]
  20. Ige, I.-O. (2023, Apr. 27), How Judges, Lawyers, Plotted ‘Coup’ Against Virtual Court System in Nigeria, ‘Vanguard’; https://www.vanguardngr.com/2023/04/how-judges-lawyersplotted-coup-against-virtual-court-system-in-nigeria/. [Google Scholar]
  21. Iwuchukwu, F. (2025, Jun. 6), Federal High Court Launches E-Filing System in Lagos, Ends Manual Case Filing June 20, ‘Tribune Online’; https://tribuneonlineng.com/federal-highcourt-to-end-manual-filing-in-lagos-by-june-20/. [Google Scholar]
  22. Javed, K., & Li, J. (2025), Bias in Adjudication: Investigating the Impact of Artificial Intelligence, Media, Financial and Legal Institutions in Pursuit of Social Justice, ‘PLOS ONE’, 20(1), e0315270; https://doi.org/10.1371/journal.pone.0315270. [Google Scholar]
  23. Judge President Mlambo (2020, Jan. 11), Practice Directive 1 of 2020 (full implementation of the CaseLines digital/electronic system effective 27 January 2020); https://www.ppv.co.za/judge-presidents-practice-directive-1-of-2020/. [Google Scholar]
  24. Kehinde, A. O., Oyedeji, A., & Awonuga, A. (2024), Artificial Intelligence and the Judicial System in Nigeria: The Need for Transformation, ‘Lex et Scientia International Journal’, 31(2), pp. 78–92; https://lexetscientia.univnt.ro/download/2024_XXXI_2_8_LESIJ.pdf. [Google Scholar]
  25. Lagos Judiciary (2020), Remote Hearing of Cases (COVID-19 Period) Practice Direction, Lagos State Government Press. [Google Scholar]
  26. Mansour, S., & Rajput, D. (2025), Enhancing Judicial Efficiency Through Artificial Intelligence: Analyzing Federal Justice Systems from an Organizational Behavior Perspective—A Data-Driven Study, ‘International Journal of Data Science and Advanced Analytics’, 6(2), 403–410. https://doi.org/10.69511/ijdsaa.v6i7.262. [Google Scholar]
  27. Masenya, T. M., & Ntengenyane, K. (2022), The Management of Digital Court Records for Justice Delivery in the South African High Courts, ‘Mousaion: South African Journal of Information Studies’, 40(3), pp. 1–22; https://doi.org/10.25159/2663-659X/12691. [Google Scholar]
  28. Matsopoulos, P. (2021), Artificial Intelligence and the Right To a Fair Trial: Navigating the Challenges, ‘Journal of Law, Technology and Society’,18(2), pp. 145–162. [Google Scholar]
  29. Murray, A. (2010), Information Technology Law: The Law and Society, Oxford University Press. [Google Scholar]
  30. Musa, D. (2025, Jun. 5). Federal High Court Unveils Lagos E-filing Platform on June 23, ‘Punch’; https://punchng.com/federal-high-court-unveils-lagos-e-filing-platform-onjune-23/. [Google Scholar]
  31. Nwabueze, B. O. (1977), Constitutionalism in the Emergent States, C. Hurst & Company. [Google Scholar]
  32. Nwakodo, U. P., & Ubani, E. O. (2023), The Judiciary and Democratic Politics in Nigeria, ‘Journal of Health, Applied Sciences and Management’, 7(1), pp. 226–237; https://dx.doi.org/10.4314/johasam.v7i1.28. [Google Scholar]
  33. Nweze, C. C. (2021), ICT and Access to Justice in Nigeria: Opportunities for Reform [in:] [Google Scholar]
  34. A. Bello (ed.), Law and Technology in Africa (pp. 67–88), Lagos: NIALS Press. [Google Scholar]
  35. Obi-Farinde, M. (2025, May 16), Transforming the Judiciary: ODR and the Future of Court Systems in Africa-Lagos, Mediate.com; https://mediate.com/transforming-thejudiciary-odr-and-the-future-of-court-systems-in-africa-lagos/. [Google Scholar]
  36. Oduwole, N. (2022, Dec. 13), Justice System Needs Artificial Intelligence, Clinical Legal Education, Other Reforms, Olabisi Onabanjo University; https://oou-agoiwoye.com.ng/ justice-system-needs-artificial-intelligence-clinical-legal-education-other-reforms/index.html. [Google Scholar]
  37. Office of the Chief Justice, South Africa (n.d.), Court Online: E-Filing, Digital Case Management And Evidence Management System; https://www.judiciary.org.za/index.php/court-online. [Google Scholar]
  38. Oni, S. O. (2023), Right to a Fair Hearing: An Appraisal of the Misconception Between Nigeria and United Kingdom, ‘International Journal of Law’, 9(4), pp. 126–134; https://www.lawjournals.org/assets/archives/2023/vol9issue4/9125-1692248708960.pdf. [Google Scholar]
  39. Paliwala, A. (2020), Rethinking Law in the digital Age: Human Rights and Technological Transformations, ‘International Journal of Law and Information Technology’, 28(3), pp. 203–221; https://doi.org/10.1093/ijlit/eaaa012. [Google Scholar]
  40. Rawls, J. (1971), A Theory of Justice, Harvard University Press. [Google Scholar]
  41. Schemmer, M., Kuehl, N., Benz, C., Bartos, A., & Satzger, G. (2023), Appropriate Reliance on AI Advice: Conceptualization and the Effect of Explanations [in:] IUI ‘23: Proceedings of the 28th International Conference on Intelligent User Interfaces (pp. 410–422). ACM; [Google Scholar]
  42. https://doi.org/10.1145/3581641.3584066. [Google Scholar]
  43. Sule, I., Olorunyomi, F., Ajah, J., & Usman, A. (2024), Virtual Court Proceedings in Nigeria: Some Legal Matters Arising, ‘European Journal of Law and Political Science’, 3(3), pp. 17–22; https://doi.org/10.24018/ejpolitics.2024.3.3.91. [Google Scholar]
  44. Tahura, U. S., & Selvadurai, N. (2022), The Use of Artificial Intelligence in Judicial Decision-Making: The Example of China [Working paper], Macquarie University. [Google Scholar]
  45. Ubanyionwu, C. J. (2024), Potential Benefits of Artificial Intelligence in Improving Efficiency and Accuracy in Legal Proceedings in the Nigerian Legal System, ‘International Review of Law and Jurisprudence’ (IRLJ), 6(2), https://nigerianjournalsonline.com/index.php/ [Google Scholar]
  46. IRLJ/article/download/5463/pdf. [Google Scholar]
  47. Ubanyionwu, C. J. (2024, Sept. 29). The Paradigm Shift in the Adjudication of Cases in Nigeria Through Artificial Intelligence (AI): Issues and Challenges, ‘Nnamdi Azikiwe University Journal of Private and Property Law’, 1(2); https://journals.unizik.edu.ng/naujppl/article/view/4367. [Google Scholar]
  48. Umeh, J. (2023, Feb. 22), Lagos Judiciary Automates Court Processes with Cinfores Software, Vanguard; https://www.vanguardngr.com/2023/02/lagos-judiciary-automates-court-processes-with-cinfores-software/. [Google Scholar]
  49. United Nations (1948), Universal Declaration of Human Rights; https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights. [Google Scholar]
  50. United Nations (1951), Convention Relating to the Status of Refugees; https://www.unhcr.org/1951-refugee-convention.html. [Google Scholar]
  51. United Nations (1966), International Covenant on Civil and Political Rights; https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights. [Google Scholar]
  52. United Nations (1989), Convention on the Rights of the Child; https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child. [Google Scholar]
  53. United Nations (2003), United Nations Convention Against Corruption; https://www.unodc.org/unodc/en/treaties/CAC/. [Google Scholar]
  54. United Nations (2006), Convention on the Rights of Persons with Disabilities; https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-persons-disabilities. [Google Scholar]
  55. United Nations (2015), Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development, New York: United Nations. [Google Scholar]
  56. VDMA Law (2025, Aug. 6), South African Courts Weigh in on the Ethical Use of Artificial Intelligence in Legal Practice; https://vdmalaw.com/2025/08/06/south-african-courtsweigh-in-on-the-ethical-use-of-artificial-intelligence-in-legal-practice/. [Google Scholar]
  57. Winner, L. (1980), Do Artifacts Have Politics?, ‘Daedalus’, 109(1), pp. 121–136. http://www.jstor.org/stable/20024652.CI/DIT/2024/GL/01, 2024. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

<< < 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.