Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Językoznawstwo baner

Nr 3/28 (2026)

Artykuły

Rosyjskie antonimy frazeologiczne i ich polskie odpowiedniki: analiza strukturalno-semantyczna i przekładowa

DOI: https://doi.org/10.25312/j.11145  [Google Scholar]
Opublikowane: 23.10.2026

Abstrakt

Artykuł przedstawia analizę rosyjskich antonimów frazeologicznych o jednakowej strukturze oraz ich polskich odpowiedników w aspekcie strukturalnym, semantycznym i przekładowym. Celem badania jest ustalenie sposobów tworzenia opozycji antonimicznych, wyodrębnienie ich głównych typów semantycznych oraz określenie typów słownikowej ekwiwalencji polskich odpowiedników. Materiał obejmuje 48 par antonimów frazeologicznych wyekscerpowanych z rosyjskich słowników frazeologicznych i źródeł internetowych. Polskie odpowiedniki pozyskano ze słownika rosyjsko-polskiego lub ustalono na podstawie kompetencji językowej autorki i zweryfikowano w polskich leksykonach. Materiał poddano analizie strukturalno-semantycznej, konfrontatywnej i przekładowej. W klasyfikacji formalnej najliczniejsze okazały się pary, w których opozycję tworzą antonimy leksykalne (38%) i kontekstowe (31%); przeciwstawienia gramatyczne oparte na przyimkach stanowią 19% materiału. W klasyfikacji semantycznej dominuje opozycja wektorowa (40%). Wśród polskich odpowiedników przeważają ekwiwalenty pełne (60%); ekwiwalenty funkcjonalne stanowią 13%, zerowe – 8%, a pary łączące różne typy ekwiwalencji – 19%. Przewaga ekwiwalentów pełnych może wynikać zarówno z pokrewieństwa polszczyzny i rosyjszczyzny, jak i z ograniczenia materiału do antonimów o porównywalnej strukturze. Wyniki uzupełniają opis antonimii frazeologicznej i rosyjsko-polskiej ekwiwalencji słownikowej.

Bibliografia

  1. Ruszkowski M. (2012), Funkcje antonimów we współczesnej polszczyźnie, „Język Polski”, XCII, z. 92(3), s. 204–211. [Google Scholar]
  2. Sułkowska M. (2020), Frazeologia w przekładzie, czyli kilka uwag o frazeotranslacji, „Rocznik Przekładoznawczy. Studia nad teorią, praktyką i dydaktyką przekładu”, nr 15, s. 335–350. [Google Scholar]
  3. Sułkowska M. (2021), O międzyjęzykowej ekwiwalencji w kontekście frazeologii kontrastywnej i frazeotranslacji, „Prace Językoznawcze”, t. 23, s. 5–21. [Google Scholar]
  4. Tymoshuk R. (2021), Kilka uwag o ekwiwalencji międzyjęzykowej: na przykładzie konfrontacji polskiej i ukraińskiej frazeologii, „Adeptus”, nr 18, s. 1–15. [Google Scholar]
  5. Волкотруб Г.И. (1991), Фразеологические антонимико-синонимические парадигмы современного русского языка. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук, Киев, https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01000255360?page=1&rotate=0&theme=white [доступ: 25.07.2026]/Volkotrub G.I. (1991), Frazeologičeskie antonimiko-sinonimičeskie paradigmy sovremennogo russkogo âzyka. Avtoreferat dissertacii na soiskanie učenoj stepeni kandidata filologičeskih nauk, Kiev, https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01000255360?page=1&rotate=0&theme=white [dostup: 25.07.2026]. [Google Scholar]
  6. Кашицына Е.Г. (2015), Квантитативный состав антонимической парадигмы в прозе М.И. Цветаевой, «Научный диалог», № 12(48), с. 93–100/Kašicyna E.G. (2015), Kvantitativnyj sostav antonimičeskoj paradigmy v proze M.I. Cvetaevoj, «Naučnyj dialog», № 12(48), s. 93–100. [Google Scholar]
  7. Киселева К.Л. (2011), Антонимия во фразеологии: формальное сходство как условие противоположности значений, Международная конференция по компьютерной лингвистике «Диалог-2011», Москва, с. 353–362, https://dialogue-conf.org/media/1432/31.pdf [доступ: 30.07.2026]/Kiseleva K.L. (2011), Antonimiâ vo frazeologii: formalʹnoe shodstvo kak uslovie protivopoložnosti značenij, Meždunarodnaâ konferenciâ po kompʹûternoj lingvistike «Dialog-2011», Moskva, s. 353–362, https://dialogue-conf.org/media/1432/31.pdf [dostup: 30.07.2026]. [Google Scholar]
  8. Кунин А.В. (1996), Курс фразеологии современного английского языка, Москва, «Высшая школа» Дубна, Издательский центр «Феникс»/Kunin A.V. (1996), Kurs frazeologii sovremennogo anglijskogo âzyka, Moskva, «Vysšaâ škola» Dubna, Izdatelʹskij centr «Feniks». [Google Scholar]
  9. Мардиева Э.Р. (2003), Принципы составления словаря фразеологических антонимов русского языка. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук, Уфа, https://new-disser.ru/_avtoreferats/01002615657.pdf [доступ: 16.07.2026]/Mardieva È.R. (2003), Principy sostavleniâ slovarâ frazeologičeskih antonimov russkogo âzyka. Avtoreferat dissertacii na soiskanie učenoj stepeni kandidata filologičeskih nauk, Ufa, https://new-disser.ru/_avtoreferats/01002615657.pdf [dostup: 16.07.2026]. [Google Scholar]
  10. Мардиева Э.Р. (2007), Словарь фразеологических антонимов русского языка : более 600 фразеологизмов, около 300 антонимических парадигм, Нефтекамск: РИЦ БашГУ/Mardieva È.R. (2007), Slovarʹ frazeologičeskih antonimov russkogo âzyka : bolee 600 frazeologizmov, okolo 300 antonimičeskih paradigm, Neftekamsk: RIC Bašgu. [Google Scholar]
  11. Мардиева Э.Р. (2013), Своеобразие антонимической парадигмы фразеологических единиц русского языка, «Вестник Башкирского Университета», т. 18, № 1, с. 174–176/Mardieva È.R. (2013), Svoeobrazie antonimičeskoj paradigmy frazeologičeskih edinic russkogo âzyka, «Vestnik Baškirskogo Universiteta», t. 18, № 1, s. 174–176. [Google Scholar]
  12. Новиков Л.А. (1982), Семантика русского языка, Москва: «Высшая Школа»/Novikov L.A. (1982), Semantika russkogo âzyka, Moskva: «Vysšaâ Škola». [Google Scholar]
  13. Поддячая И.А. (2009), Семантическая организация фразеологизмов-антонимов качественно-обстоятельственного класса русского и английского языков, «Вестник ЧГПУ», № 4, с. 246–257/Poddâčaâ I.A. (2009), Semantičeskaâ organizaciâ frazeologizmov-antonimov kačestvenno-obstoâtelʹstvennogo klassa russkogo i anglijskogo âzykov, «Vestnik ČGPU», № 4, s. 246–257. [Google Scholar]
  14. Соловьева Н.В., Шабанова В.П. (2015), Антонимия фразеологизмов: формальное и семантическое сходство как критерий противопоставленности единиц, «Вестник МГОУ. Серия: Лингвистика», № 5, с. 41–46/Solovʹeva N.V., Šabanova V.P. (2015), Antonimiâ frazeologizmov: formalʹnoe i semantičeskoe shodstvo kak kriterij protivopostavlennosti edinic, «Vestnik MGOU. Seriâ: Lingvistika», № 5, s. 41–46. [Google Scholar]
  15. ФА1 – Фразеологизмы-антонимы, https://learningapps.org/64048 [доступ: 1–5.07.2026]/FA1 – Frazeologizmy-antonimy, https://learningapps.org/64048 [dostup: 1–5.07.2026]. [Google Scholar]
  16. ФА2 – Фразеологизмы-антонимы, https://vk.com/@-176035859-v-7-frazeologizmyantonimy [доступ: 1–5.07.2026]/Frazeologizmy-antonimy, https://vk.com/@-176035859-v-7-frazeologizmy-antonimy [dostup: 1–5.07.2026]. [Google Scholar]
  17. ФСРЯ – Степанова М.И. (2009), Фразеологический словарь русского языка, Санкт-Петер-бург: «Виктория плюс»/FSRÂ – Stepanova M.I. (2009), Frazeologičeskij slovarʹ russkogo âzyka, Sankt-Peterburg: «Viktoriâ plûs». [Google Scholar]
  18. ФСРЯМ – Молотков А.И. (ред.) (1978), Фразеологический словарь русского языка, Москва: «Русский Язык»/FSRÂM – Molotkov A.I. (red.) (1978), Frazeologičeskij slovarʹ russkogo âzyka, Moskva: «Russkij Âzyk». [Google Scholar]
  19. Int1 – Instagram, https://www.instagram.com/p/DX6P6fUDKi1 [dostęp: 18.06.2026]. [Google Scholar]
  20. Int2 – Lewicka K. (2019), PiS potęgą jest i basta! 9 powodów, dla których partii Kaczyńskiego nie spada w sondażach, https://natemat.pl//286243,wybory-2019-9-powodow-dla-ktorychludzie-glosuja-na-pis [dostęp: 18.06.2026]. [Google Scholar]
  21. SFJP1 – Skorupka S. (1967), Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. 1, Warszawa: „Wiedza Powszechna”. [Google Scholar]
  22. SFJP2 – Skorupka S. (1968), Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. 2, Warszawa: „Wiedza Powszechna”. [Google Scholar]
  23. SFRP – Karolak S. (1998), Słownik frazeologiczny rosyjsko-polski, t. А–О, П–Я/P–Â, Warszawa: Energeia. [Google Scholar]
  24. USJPPWN – Dubisz S. (red.) (2006), Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, t. A–J, K–O, P–S, T–Ż, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. [Google Scholar]
  25. WSJP – Żmigrodzki P. (red.), Wielki słownik języka polskiego, https://wsjp.pl/ [dostęp: 10.04–31.07.2026]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.