Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Językoznawstwo baner

Nr 2/27 (2026)

Artykuły

Ewidencjalność w turecko-rosyjskiej perspektywie porównawczej (na materiale przekładów)

DOI: https://doi.org/10.25312/j.10676  [Google Scholar]
Opublikowane: 24.06.2026

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest kategorii ewidencjalności w języku tureckim oraz sposobom jej przekładu na język rosyjski na materiale powieści Orhana Pamuka Masumiyet Müzesi i jej rosyjskiej wersji Muzej nevinnosti. Badanie opiera się na analizie paralelnych tekstów literackich, pozwalającej uchwycić międzyjęzykową interpretację znaczeń gramatycznych. W języku tureckim ewidencjalność wyrażana jest między innymi przez formę czasu przeszłego z wykładnikiem -mIş, sygnalizującą pośredni dostęp do informacji, inferencję, znaczenie reportatywne lub dystans epistemiczny mówiącego. W języku rosyjskim ewidencjalność nie stanowi samodzielnej kategorii gramatycznej, dlatego jej znaczenia ulegają w przekładzie neutralizacji, reinterpretacji lub kompensacji. Analiza wykazała, że turecka opozycja ewidencjalna nie ma bezpośredniego odpowiednika morfologicznego w rosyjskim i jest odtwarzana częściowo za pomocą środków aspektualnych, markerów modalności epistemicznej, zmian perspektywy narracyjnej oraz redystrybucji komponentów semantycznych. Najczęstszą strategią translatorską jest neutralizacja znaczenia ewidencjalnego, natomiast kompensacja leksykalna i reinterpretacja modalna pojawiają się głównie w dialogach i kontekstach psychologicznie nacechowanych. Wyniki wskazują na istotne asymetrie typologiczne między tureckim a rosyjskim systemem werbalnym.

Bibliografia

  1. Aikhenvald A.Y. (2003), Evidentiality in typological perspective, [in:] A.Y. Aikhenvald, R.M.W. Dixon (red.), Studies in evidentiality, Amsterdam: Benjamins, s. 1–32. [Google Scholar]
  2. Aikhenvald A.Y. (2004), Evidentiality, Oxford: Oxford University Press. [Google Scholar]
  3. Âkobson R.O. (1971), Krugovorot lingvističeskih terminov, [v:] F.P. Filin (otv. red.), Fonetika. Fonologiâ. Grammatika: K 70-letiû A.A. Reformatskogo, Moskva: Nauka, s. 384–387. [Google Scholar]
  4. Âkobson R.O. (1972), Šiftery, glagolʹnye kategorii i russkij glagol, [v:] O.T. Revzina (sost.), Principy tipologičeskogo analiza âzykov različnogo stroâ, Moskva: Nauka, s. 95–113. [Google Scholar]
  5. Chafe W., Nichols J. (red.) (1986), Evidentiality: The linguistic coding of epistemology, Norwood (NJ): Ablex. [Google Scholar]
  6. Guentcheva Z., Landaburu J. (red.) (2007), L’énonciation médiatisée II: Le traitement épistémologique de l’information: illustrations amérindiennes et caucasiennes, Louvain: Peeters. [Google Scholar]
  7. Guzev V.G. (1982), Paradigma glagol'nyh finitnyh form kak morfologičeskaja kategorija, «Sovetskaja tjurkologija», № 4, s. 67–77. [Google Scholar]
  8. Hrakovskij V.S. (2007), Èvidencialʹnostʹ, èpistemičeskaâ modalʹnostʹ, (ad)mirativnostʹ, [v:] V.S. Hrakovskij (red.), Èvidencialʹnostʹv âzykah Evropy i Azii, Sankt-Peterburg: Nauka, s. 600–632. [Google Scholar]
  9. Kibrik A.E. (1977), Opyt strukturnogo opisaniâ arčinskogo âzyka, t. 2, Moskva: MGU. [Google Scholar]
  10. Kobrina O.A. (2005), Kategoriâ èvidencialʹnosti: ee status i formy vyraženiâ v raznyh, «Voprosy kognitivnoj lingvistiki», № 1(004), s.86–98. [Google Scholar]
  11. Kononov A.N. (1956), Grammatika sovremennogo tureckogo literaturnogo âzyka, Moskva–Leningrad: Izd-vo AN SSSR. [Google Scholar]
  12. Kozinceva N.A. (1994), Kategoriâ èvidencialʹnosti (problemy tipologičeskogo analiza), «Voprosy âzykoznaniâ», № 3, s. 92–104. [Google Scholar]
  13. Kozinceva N.A. (2007), Tipologiâ kategoriizasvidetelʹstvovannosti, [v:] V.S. Hrakovskij (red.), Èvidencialʹnostʹ v âzykah Evropy i Azii, Sankt-Peterburg: Nauka, s. 13–36. [Google Scholar]
  14. Kuznecov P.I. (1982), Sistema funkcionalʹnyh form glagola v sovremennom tureckom âzyke, «Sovetskaâ tûrkologiâ», № 1, s. 3–21. [Google Scholar]
  15. Lazard G. (1957), Caractères distinctifs de la langue tadjik, «Bulletin de la Société de Linguistique de Paris», vol. 52, s. 117–186. [Google Scholar]
  16. Lûbimov K.M. (1973), Abstraktnoe naklonenie v tureckom âzyke, «Sovetskaâ tûrkologiâ», № 3, s. 9–22. [Google Scholar]
  17. Makarcev M.M. (2013), Èvidencialʹnostʹ v prostranstve balkanskogo teksta, Moskva–Sankt-Peterburg. [Google Scholar]
  18. Melʹčuk I.A. (1998), Kurs obŝej morfologii, t. II, č. II, Moskva: Âzyki russkoj kulʹtury. [Google Scholar]
  19. Mološnaâ T.N. (1989), Kategoriâ pereskazyvatelʹnosti bolgarskogo glagola, «Sovetskoe slavânovedenie», № 2, s. 63–73. [Google Scholar]
  20. Pamuk O. (2008), Masumiyet Müzesi, İstanbul. [Google Scholar]
  21. Pamuk O. (2009), Muzej nevinnosti, per. A. Avrutinoj, Sankt-Peterburg: Amfora. [Google Scholar]
  22. Slobin D.I., Aksu A. (1982), Tense, aspect, and modality in the use of the Turkish evidential, [w:] P. Hopper (red.), Tense-aspect: Between Semantics and Pragmatics, Amsterdam: Benjamins, s. 185–200. [Google Scholar]
  23. Sorokin S.V. (2017), K voprosu o realizacii semantiki rezulʹtativnosti v tureckom âzyke, [v:] Prof. Dr. Talat Tekin Hatıra Kitabı, t. II, s. 1029–1077. [Google Scholar]
  24. Willett T. (1988), A cross-linguistic survey of the grammaticalization of evidentiality, «Studies in Language», vol. 12(1), s. 51–97. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.