Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 28 (2021)

Artykuły

Dom i Świątynia Jerozolimska jako dwa archetypy chrześcijańskiej architektury sakralnej

  • Grzegorz Grąbczewski
Przesłane: 12 stycznia 2022
Opublikowane: 31.12.2021

Abstrakt

Dla większości religii znakiem boskiej obecności, sacrum, jest świątynia. Budynki świątynne poprzez swoją formę, układ funkcjonalno-przestrzenny, usytuowanie czy wystrój, od samego początku niosły wiele symbolicznych znaczeń i komunikowały transcendentalne skojarzenia. Świątynia jest także podstawowym przejawem architektury sakralnej, której rozwój wiązał się ze złożonymi przemianami na wielu płaszczyznach. Chrześcijańska architektura sakralna posiada dwa archetypy, których cechy wspólne, w połączeniu z myślą teologiczną zawartą w tekstach biblijnych i patrystycznych oraz czynnikami historycznymi, doprowadziły do wyewoluowania kolejnych form świątynnych budynków. Pierwszym z nich jest dom mieszkalny, a drugim Świątynia Jerozolimska. To właśnie one leżą u źródeł rozwoju chrześcijańskiej architektury sakralnej. Tekst artykułu, odnosząc się do obydwu archetypów, przedstawia genezę świątyni chrześcijańskiej oraz sygnalizuje jej pierwsze formy, którymi były domus ecclesiae, a także domy modlitwy – pierwsze wolno stojące, autonomiczne budynki kościelne. Tekst stanowi jednocześnie przyczynek do dalszych, pogłębionych badań w tej tematyce.

Bibliografia

  1. Araszczuk S., Obrzędy poświęcenia kościoła i ołtarza w odnowionej liturgii Soboru Watykańskiego II, „Opolska Biblioteka Teologiczna”, nr 95, Opole 2007.
  2. Bouyer L., Architektura i liturgia, Kraków 2009.
  3. Eliade M., Traktat o historii religii, Łódź 1993.
  4. Filarska B., Początki architektury chrześcijańskiej, Lublin 1983.
  5. Heidegger M., Budować, mieszkać, myśleć – wybór esejów, Warszawa 1977.
  6. Humphrey C., P. Vitebsky P., Architektura i sacrum, Świat Książki, Warszawa 2005.
  7. Liedke A., Budownictwo kościelne, w: Encyklopedia Katolicka, t. 2, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszynka, Z. Sułowski, Lublin 1985, kol. 1173-1179.
  8. Liede A., Historia sztuki kościelnej w zarysie, Poznań 1961.
  9. McNutt S., Kościoły i katedry. Arcydzieła architektury, Warszawa 2000.
  10. Mielcarek K., Świątynia Jerozolimska, w: Encyklopedia Katolicka, t. 20, red. E. Gigilewicz, Lublin 2013, kol. 350-353.
  11. Norberg-Schulz Ch., Bycie, przestrzeń i architektura, Warszawa 2000.
  12. Norman E., Dom Boga. Historia architektury sakralnej, Warszawa 2007.
  13. Pismo Święte Nowego i Starego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. 5, Poznań 2002.
  14. Rabiej J., Tradycja i nowoczesność w architekturze kościołów katolickich. Świątynia fenomenem kulturowym, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej”, nr 1606, Gliwice 2004.
  15. Ratzinger J., Duch liturgii, Poznań 2002.
  16. Sobeczko J. H., Zgromadzeni w imię Pana. Teologia znaku zgromadzenia liturgicznego, „Opolska Biblioteka Teologiczna”, nr 33, Opole 1999.
  17. Szymski A. M., Kanon formy architektonicznej w kościele katolickim. Tradycja i współczesność architektury sakrum, „Prace Naukowe Politechniki Szczecińskiej nr 496”, Instytut Architektury i Planowania Przestrzennego nr 36, Szczecin 1990.
  18. Tobolczyk M., Narodziny architektury, Warszawa 2000.
  19. Walczak R., Symbolika i wystrój świątyni chrześcijańskiej. Przewodnik po współczesnej architekturze wnętrz sakralnych według soborowych dokumentów Kościoła i aktualnego prawa kościelnego, Włocławek 2011.
  20. Wąs C., Antynomie współczesnej architektury sakralnej, Wrocław 2008.