Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
##common.pageHeaderLogo.altText##

Vol. 32 (2025)

Artykuły

The Beginnings of the Reformation in Polish Pomerania of 1548

  • Michał Martysz
DOI: https://doi.org/10.52097/rs.2025.219-248  [Google Scholar]
Published: 2026-08-17

Abstract

The beginnings of the Reformation in Gdańsk Pomerania are associated with the year 1518, when the disciples of Martin Luther began to preach in Gdańsk. During the first thirty years of the spread of Protestantism in this area, there was a fight for the souls of the faithful between the followers of Luther and the representatives of the Catholic Church, such as John Dantiscus or Stanislaus Hosius. In addition, the Polish monarch Sigismund I the Old got involved in the dispute and, wanting to stop the Reformation, decided to issue a mass of edicts criticizing Lutheranism. Despite the development of the religious trend, after 1535 other Protestant branches such as Calvinism and Arianism would appear in Gdańsk and Toruń. The constant fight for dogmas would contribute to the creation of multicultural Pomerania.

References

  1. Źródła drukowane z epoki [Google Scholar]
  2. 12 artykułów chłopskich z 1525 roku, w: Historia Powszechna XVI wieku. Teksty źródłowe, Z. Boras, Poznań 1978. [Google Scholar]
  3. Akta Stanów Prus Królewskich, t. VIII, tłum. M. i I. Biskupowie, Warszawa 1987. [Google Scholar]
  4. Bielski M. i J., Kronika polska Marcina Bielskiego nowo przez Joachima Bielskiego syna jego wydana, Kraków 1597. [Google Scholar]
  5. Janusz III ks. Mazowiecki, Dekret antyluterański 15 marca 1525 roku, w: Akta ziemskie i grodzkie warszawskie f. 14, s. 285; 2. i 3. dok. pap. 1504, 1596, tłum A. Jabłonka. [Google Scholar]
  6. Kantzow T., Pomerania, t. II, tłum. K. Gołda, Szczecin 2005. [Google Scholar]
  7. Kromer M., Mowa na pogrzebie Zygmunta I oraz O pochodzeniu i dziejach Polaków księgi XXIX i XXX, tłum i oprac. J. Starnawski, Olsztyn 1982. [Google Scholar]
  8. Leon X, Bulla z 1520 roku potępiająca nauki Marcina Lutra, w: Historia Powszechna XVI wieku. Teksty źródłowe, Z. Boras, Poznań 1978. [Google Scholar]
  9. Luter M., List otwarty do książąt na temat ruchów chłopskich, w: Historia Powszechna XVI wieku. Teksty źródłowe, Z. Boras, Poznań 1978. [Google Scholar]
  10. Luter M., Tezy, w: Wiek XVI-XVIII w źródłach, M. Sobańska-Bodnaruk, S. Lenard, Warszawa 1999. [Google Scholar]
  11. Zygmunt I Stary, Mandat Zygmunta I do starostów z 22 marca 1540 r., w: Wybór tekstów źródłowych z historii państwa i prawa polskiego, tłum. i oprac. J. Sawicki, Warszawa 1952. [Google Scholar]
  12. Zygmunt I Stary, Zakaz sprowadzania do królestwa, używania i sprzedawania książek luterskich, edykt króla z obrad sejmu z 7 marca 1523 r., w: Wybór tekstów źródłowych z historii państwa i prawa polskiego, tłum. i oprac. J. Sawicki, Warszawa 1952. [Google Scholar]
  13. Opracowania [Google Scholar]
  14. Bogucka M., Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV-XVII wieku, Warszawa 1962. [Google Scholar]
  15. Bogucka M., Hołd Pruski, Warszawa 1982. [Google Scholar]
  16. Boras Z., Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996. [Google Scholar]
  17. Biskup M., Historia Torunia, t. II, cz. 1: U schyłku średniowiecza i początkach odrodzenia 1454-1548, Toruń 1992. [Google Scholar]
  18. Bylina S., Gładkiewicz R., Polskie echa husytyzmu, Warszawa 1999. [Google Scholar]
  19. Cieślak E., Historia Gdańska, t. II, Gdańsk 1982. [Google Scholar]
  20. Grzybowski S., Narodziny świata nowożytnego 1453-1605, Kraków 2006. [Google Scholar]
  21. Kumor B., Historia Kościoła w Polsce, t. 1, cz. 2., Poznań-Warszawa 1974. [Google Scholar]
  22. Labuda G., Historia Pomorza, t. II, cz. 1, Poznań 1976. [Google Scholar]
  23. Małłek J., Prusy Książęce a Prusy Królewskie w latach 1525-1548, Warszawa 1976. [Google Scholar]
  24. Orliński W., Kopernik rewolucje, Warszawa 2022. [Google Scholar]
  25. Tazbir J., Reformacja w Polsce, Warszawa 1993. [Google Scholar]
  26. Wijaczka J., Albrecht von Brandenburg Ansbach. Ostatni mistrz Zakonu Krzyżackiego i pierwszy książę w Prusach, Toruń 2010. [Google Scholar]
  27. Wojciechowski Z., Zygmunt Stary, Warszawa 1979. [Google Scholar]
  28. Wyczański A., Polska w epoce odrodzenia, państwo-społeczeństwo-kultura, Warszawa 1986. [Google Scholar]
  29. Artykuły naukowe [Google Scholar]
  30. Biskup M., O początkach reformacji luterańskiej w Prusach Królewskich, „Kwartalnik Historyczny”, 100 (1993), nr 4. [Google Scholar]
  31. Biskup M., Stanowisko przedstawicieli kleru warmińskiego wobec rewolty gdańskiej w 1525 r., „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 1-2 (1973). [Google Scholar]
  32. Boras Z., Pomorze Zachodnie w dobie reformacji, „Rocznik Lubuski”, 14 (1986). [Google Scholar]
  33. Godlewski Ł., Szlachta a duchowieństwo podczas panowania Zygmunta Starego, „Białostockie Teki Historyczne”, 12 (2014). [Google Scholar]
  34. Heidenreich J., Początki reformacji i tumult religijny w Słupsku w l. 1521-25, „Słupskie Studia Historyczne”, 1 (1993). [Google Scholar]
  35. Kościelak S., Wolność wyznaniowa w Gdańsku w XVI-XVIII w., w: Protestantyzm i protestanci na Pomorzu, Gdańsk-Koszalin 1997. [Google Scholar]
  36. Kras P., Jagiellonowie wobec reformacji. Próba bilansu, (Europa Jagiellonica 1386-1572 sztuka, kultura, i polityka w Europie Środkowej za panowania Jagiellonów, t. 5), Warszawa 2016. [Google Scholar]
  37. Małłek J., Stany pruskie a kwestia tolerancji religijnej w XVI-XVII wieku, „Studia Historica”, f. III, 2004. [Google Scholar]
  38. Orliński P., Pierwsze ślady reformacji w Toruniu, w: Toruń miasto wielu wyznań, Toruń 2017. [Google Scholar]
  39. Ploch G., Kasaty opactw cysterskich na Pomorzu Zaodrzańskim w okresie reformacji, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 113 (2020). [Google Scholar]
  40. Ptaszyński M., Przy stole reformatora. Polacy i Wittenberga w XVI wieku, „Mówią Wieki”, 2021, nr 9 (747). [Google Scholar]
  41. Rybus H., Problem tolerancji religijnej w Polsce w pierwszym okresie reformacji za Zygmunta Starego, „Studia Theologica Varsaviensia”, nr 4/2, 1966. [Google Scholar]
  42. Szultka Z., Spostrzeżenia nad procesem reformacji w Słupsku, „Zapiski Historyczne”, 83 (2018), z. 2. [Google Scholar]
  43. Wijaczka J., Reformacja w miastach prywatnych w Koronie w XVI wieku, „Roczniki dziejów społecznych i gospodarczych”, 77 (2016). [Google Scholar]
  44. Źródła internetowe [Google Scholar]
  45. M. Strączyński, Rewolucja czyli Tumulut, https://ingremio.org/historia/rewolucja-czyli-tumult [dostęp: 02.12.2024]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.