Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
WPT Baner

Online First

Teologia pastoralna

Od Ricœura, przez Wulffa, do Hutsebauta: rozwój Skali Przekonań Postkrytycznych

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.10682  [Google Scholar]
Opublikowane: 29.09.2026

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest wyjaśnienie i krytyczna analiza procesu opracowania Skali Przekonań Postkrytycznych (PCBS), wykorzystywanej w ramach projektu „Wzmacnianie tożsamości szkół katolickich” (ECSI) w różnych krajach. Projekt ten opiera się na założeniu, że w zsekularyzowanym i pluralistycznym społeczeństwie optymalnym rozwiązaniem dla katolika jest wiara postkrytyczna. Skala PCBS jest narzędziem diagnostycznym wykorzystywanym w ramach projektu do oceny tożsamości katolickiej kadry i uczniów szkół katolickich. W pierwszej części artykułu przedstawiono skalę PCBS wraz z jej kategoriami: wiarą dosłowną (literalną afirmacją / ortodoksją [orthodoxy]), niewiarą dosłowną (literalnym zaprzeczeniem / krytyką zewnętrzną), relatywizmem (symbolicznym zaprzeczeniem / świadomością kontyngencji) oraz wiarą postkrytyczną (wtórną naiwnością). Następnie wyjaśniono znaczenie pojęć Paula Ricœura – wtórnej naiwności, symbolu, demistyfikacji i demitologizacji – dla opracowania skali PCBS. W dalszej kolejności artykuł ukazuje, w jaki sposób David Wulff przyjmuje i adaptuje idee Ricœura w celu opracowania heurystycznego schematu poglądów w psychologii religii. Następnie pokazuje, jak Dirk Hutsebaut wykorzystuje schemat Wulffa jako podstawę do opracowania PCBS. Dalej artykuł przedstawia kilka poważnych problemów związanych z PCBS, skupiając się w szczególności na kategoriach relatywizmu i wiary postkrytycznej (wtórnej naiwności). Po tym następuje krótkie podsumowanie sześciu fundamentalnych wad ujawnionych w analizie PCBS: 1) rozumienie przez Ricœura fałszywej świadomości, 2) demitologizacja, 3) protestanckie założenia Wulffa dotyczące hermeneutyki biblijnej, 4) częściowe, a nie pełne przyjęcie schematu Ricœura przez Wulffa oraz schematu Wulffa przez Hutsebauta, 5) odmienne i nieporównywalne perspektywy Ricœura, Wulffa i Hutsebauta oraz 6) uniwersalizacja osobistego doświadczenia przez Ricœura, Wulffa i Hutsebauta. Artykuł kończy się przedstawieniem fundamentalnej wady teologicznej PCBS: niemożności rozróżnienia między wiarą naturalną a wiarą nadprzyrodzoną, spowodowanej brakiem jakiejkolwiek teologii łaski.

Bibliografia

  1. Bartczuk, Rafał P., Beata Zarzycka, and Michał P. Wiechetek. “The Internal Structure of the Polish Adaption of the Post-Critical Belief Scale.” Roczniki Psychologiczne 16, no. 3 (2013): 563–85. [Google Scholar]
  2. Bauckham, Richard. Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony, 2nd edition. Eerdmans, 2017. [Google Scholar]
  3. Bultmann, Rudolf. The New Testament and Mythology and Other Basic Writings. Selected, edited, and translated by Schubert M. Ogden. Fortress, 1984. [Google Scholar]
  4. Burridge, Richard A. What are the Gospels? A Comparison with Graeco-Roman Biography. Cambridge University Press, 1992. [Google Scholar]
  5. Desimpelaere, Pascal, Filip Sulas, Bart Duriez, and Dirk Hutsebaut. “Psycho-Epistemological Styles and Religious Beliefs.” The International Journal for the Psychology of Religion 9, no. 2 (1999): 125–37. https://doi.org/10.1207/s15327582ijpr0902_3. [Google Scholar]
  6. Duriez, Bart, Johnny R.J. Fontaine, and Dirk Hutsebaut. “A Further Elaboration of the Post-Critical Belief Scale: Evidence for the Existence of Four Different Approaches to Religion in Flanders-Belgium.” Psychologica Belgica 40 (2000): 153–81. https://doi.org/10.5334/pb.961. [Google Scholar]
  7. Fontaine, Johnny R.J., Bart Duriez, Patrick Luyten, and Dirk Hutsebaut. “The Internal Structure of the Post-Critical Belief Scale,” Personality and Individual Differences 35 (2003): 501–18. https://doi.org/10.1016/s0191-8869(02)00213-1. [Google Scholar]
  8. Fowler, James W. Stages of Faith: The Psychology of Human Development and the Quest for Meaning. Harper and Row, 1981. [Google Scholar]
  9. Giacco, Natina, John Haldane, and Gerard O’Shea. Review of the Religious Education Curriculum for Catholic Schools in the Archdiocese of Melbourne (November 2023), https://www.macs.vic.edu.au/MelbourneArchdioceseCatholicSchools/media/Documentation/Documents/RE-Curriculum-Review-Report.pdf. [Google Scholar]
  10. Horner, Robyn. “Enhancing Catholic School Identity: A Response to Peter McGregor.” Irish Theological Quarterly 88, no. 2 (2023): 112–36. https://doi.org/10.1177/00211400231160385. [Google Scholar]
  11. Hutsebaut, Dirk. “Identity Statuses, ego-integration, God representation and religious cognitive styles.” Journal of Empirical Theology 10, no. 1 (1997): 39–54. [Google Scholar]
  12. Hutsebaut, Dirk. “Post-Critical Belief: A New Approach to the Religious Attitude Problem.” Journal of Empirical Theology 9, no. 2 (1996): 48–66. [Google Scholar]
  13. Hutsebaut, Dirk. “Structure of religious attitude in function of socialization pattern.” 6th European Symposium for Psychologists of Religion, Barcelona, August 24–28, 1997. [Google Scholar]
  14. Hutsebaut, Dirk. “The Post-Critical Belief Scale.” A copy of the survey can be found by searching online for “KU Leuven Post-Critical Belief Scale”. [Google Scholar]
  15. McGregor, Peter John. “Enhancing Catholic School Identity: Shedding More Light.” Irish Theological Quarterly 89, no. 1 (2024): 20–40. https://doi.org/10.1177/00211400231213405. [Google Scholar]
  16. McGregor, Peter John. “The Leuven Project: Enhancing Catholic School Identity?” Irish Theological Quarterly 87, no. 2 (2022): 106–30. https://doi.org/10.1177/00211400221078904. [Google Scholar]
  17. Mind, Body, Spirit Festival, Sydney, 19–22 March 2026, https://mbsfestival.com.au/sydney/. [Google Scholar]
  18. NCLS Research, “Religious, spiritual, neither or both? 4 groups of Australians.” Accessed March 23, 2026. https://www.ncls.org.au/articles/religious-spiritual-neither-or-both/. [Google Scholar]
  19. O’Shea, Gerard. “Vulgarised Rahnerianism and Post-Critical Recontextualisation: Solvents of Catholic Identity in Contemporary Catechesis.” Studia Ełckie 16, no. 3 (2014): 341–73. [Google Scholar]
  20. Pollefeyt, Didier. “ECSI @ KU LEUVEN: A response to Review of the Religious Education Curriculum for Catholic Schools in the Archdiocese of Melbourne,” 28 November 2023. https://ecsi.site/au/response-to-review-religious-education-curriculum-catholic-schools-melbourne/. [Google Scholar]
  21. Pollefeyt, Didier, and Jan Bouwens. “Framing the identity of Catholic schools: empirical methodology for quantitative research on the Catholic identity of an education institute.” International Studies in Catholic Education 2 (2010): 193–211. https://doi.org/10.1080/19422539.2010.504034. [Google Scholar]
  22. Pollefeyt, Didier, and Jan Bouwens. “The Post-Critical Belief Scale for dummies: Questionnaire developed by prof. Dirk Hutsebaut, based on the typology of prof. David M. Wulff., about different religious faith attitudes.” Centre of Academic Teacher Training, Faculty of Theology, K.U. Leuven, 2009. https://theo.kuleuven.be/apps/press/ecsi/files/2019/03/4.-Pollefeyt-Bouwens-PCB-Melb-Vict-for-dummies-EN.pdf. [Google Scholar]
  23. Ramage, Matthew. Dark Passages of the Bible: Engaging Scripture with Benedict XVI and St. Thomas Aquinas. The Catholic University of America Press, 2013. [Google Scholar]
  24. Ricœur, Paul. The Conflict of Interpretations: Essays in Hermeneutics, edited by Don Ihde. Northwestern University Press, 1974. [Google Scholar]
  25. Ricœur, Paul. “The Critique of Religion.” In The Philosophy of Paul Ricœur: An Anthology of His Work, edited by Charles E. Regan and David Stewart. Beacon Press, 1978. [Google Scholar]
  26. Ricœur, Paul. Freud and Philosophy: An Essay in Interpretation. Translated by Denis Savage. Yale University Press, 1970. [Google Scholar]
  27. Ricœur, Paul. The Symbolism of Evil. Translated by Emerson Buchanan. Beacon Press, 1967. [Google Scholar]
  28. Sharkey, Paul. “Monica Doumit is wrong: Leuven faith project is Catholic, says Paul Sharkey.” Catholic Weekly, May 31, 2017, https://www.catholicweekly.com.au/monica-doumit-is-wrong-leuven-faithproject-is-catholic/. [Google Scholar]
  29. Śliwak, Jacek, and Beata Zarzycka. “The Interplay Between Post-Critical Beliefs and Anxiety: An Exploratory Study in a Polish Sample.” Journal of Religion and Health 51 (2012): 419–30. https://doi.org/10.1007/s10943-010-9367-2. [Google Scholar]
  30. Szydłowski, Piotr, Radosław Rogoza, and Jan Cieciuch. “The structure of the attitudes toward religion as measured by the Post-Critical Belief Scale: A structural modelling approach.” Current Psychology 42, no. 5 (2021): 10792–803. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02367-2. [Google Scholar]
  31. Vall, Gregory. Ecclesial Exegesis: A Synthesis of Ancient and Modern Approaches to Scripture. The Catholic University of America Press, 2022. [Google Scholar]
  32. Wulff, David. “The Evolution of a Psychologist of Religion.” In Psychology of Religion: Autobiographical Accounts, edited by J. van Belzen. Springer, 2023. [Google Scholar]
  33. Wulff, David. Psychology of Religion: Classic and Contemporary Views. John Wiley and Sons, 1991. [Google Scholar]
  34. Zarzycka, Beata, Rafał P. Bartczuk, and Radosław Rybarski. “Centrality of Religiosity Scale in Polish Research: A Curvilinear Mechanism that Explains the Categories of Centrality of Religiosity.” Religions 11, no. 2: 64 (2020): 1–19, https://doi.org/10.3390/rel11020064. [Google Scholar]
  35. Zarzycka, Beata, and Elżbieta Rydz. “Explaining the Relationship Between Post-Critical Beliefs and Sense of Coherence in Polish Young, Middle, and Late Adults.” Journal of Religion and Health 53 (2014): 834–48. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.