Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Teologia systematyczna

Liturgia i moralność: Via ethica w kontekście myśli Josepha Ratzingera/Benedykta XVI

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.9860  [Google Scholar]
Opublikowane: 16.05.2026

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie organicznego powiązania pomiędzy liturgią a etosem chrześcijańskim (via ethica) w kontekście współczesnych wyzwań moralnych, szczególnie w realiach postmodernizmu i kultury cyfrowej. Przedmiot badań stanowi myśl Josepha Ratzingera/Benedykta XVI dotycząca kultu Kościoła i jej związku z via ethica, poddana analizie w perspektywie możliwości ukazywania wiarygodności chrześcijaństwa. W opracowaniach jego myśli relacja ta była wielokrotnie wskazywana, jednak nie ściśle pod kątem realizacji zadań teologii fundamentalnej czy nowej apologii, co nadaje niniejszemu badaniu nowatorski akcent i pozwala na czytelniejsze nakreślenie powiązań istniejących pomiędzy liturgią a etosem jako płaszczyzny dialogu ze współczesnym światem. We wprowadzeniu zarysowano kontekst badań oraz postawiono problem związku między kultem Kościoła i moralnością. W pierwszej części artykułu przedstawiono koncepcję via ethica oraz jej związek z liturgią, przede wszystkim w świetle Chrystusowej proegzystencji. Druga część analizuje kształt via ethica w perspektywie liturgii, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji „logizacji” egzystencji – jako propozycji alternatywnej wobec „algorytmizacji” życia. W trzeciej części wskazano na dialogiczność jako strukturalną analogię istotną zarówno dla kultu Kościoła, jak i dla etosu chrześcijańskiego – mogącą stanowić odpowiedź dla osób pytających o wiarygodność chrześcijaństwa w perspektywie moralności. W zakończeniu zebrano główne wnioski, podkreślając rolę liturgii jako ważnego narzędzia hermeneutycznego w teologicznym i duszpasterskim namyśle nad via ethica.

Bibliografia

  1. Artemiuk, Przemysław. Renesans apologii. Płocki Instytut Wydawniczy, 2016. [Google Scholar]
  2. Benedict XVI. Encyclical Letter Spe Salvi on Christian Hope. The Holy See, November 30, 2007. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20071130_spe-salvi.html. [Google Scholar]
  3. Benedict XVI. “Homily at the Mass of the Lord’s Supper.” The Holy See, April 9, 2009. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/homilies/2009/documents/hf_ben-xvi_hom_20090409_coena-domini.html. [Google Scholar]
  4. Benedict XVI. “Homily at the Midnight Mass in the Solemnity of the Nativity of the Lord.” The Holy See, December 24, 2012. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/homilies/2012/documents/hf_ben-xvi_hom_20121224_christmas.html. [Google Scholar]
  5. Benedict XVI. Post-Synodal Apostolic Exhortation Sacramentum Caritatis. The Holy See, February 22, 2007. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/apost_exhortations/documents/hf_ben-xvi_exh_20070222_sacramentum-caritatis.html. [Google Scholar]
  6. Biliniewicz, Mariusz. “Inner Dynamics of Divine Worship. Joseph Ratzinger on Liturgical Development.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 22, no. 1 (2014): 21–36. DOI: 10.34839/wpt.2014.22.1.21-36. [Google Scholar]
  7. Brannan, Rick, ed. Lexham Research Lexicon of the Greek New Testament. Lexham Press, 2020. [Google Scholar]
  8. Catechism of the Catholic Church. Libreria Editrice Vaticana, 1993. Accessed January 31, 2026. https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM. [Google Scholar]
  9. Comer, John Mark. Praktykowanie Drogi: być z Jezusem, stać się jak Jezus, robić to, co Jezus. Translated by Elżbieta Siewniak. Szaron, 2024. [Google Scholar]
  10. Congregation for the Doctrine of the Faith. Declaration Dominus Iesus on the Unicity and Salvific Universality of Iesus Christ and the Church, August 6, 2000. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20000806_dominus-iesus_en.html. [Google Scholar]
  11. Eikelboom, Alexandria. Rhythm: A Theological Category, Oxford Theology and Religion Monographs. Oxford University Press, 2018. [Google Scholar]
  12. Folsom, Cassian. Człowiek współczesny a liturgia: Diagnoza, skutki i leczenie choroby toczącej liturgię rzymską. Edited by Krzysztof Porosło. Translated by Dominik Jurczak, Piotr Kaznowski, Natalia Łajszczak, Marta Łopion, and Jan Kaznowski. Modlitwa Kościoła 24. Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, 2018. [Google Scholar]
  13. Francis. Apostolic Letter Desiderio Desideravi on the Liturgical Formation of the People of God. The Holy See, June 29, 2022. https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_letters/documents/20220629-lettera-ap-desiderio-desideravi.html. [Google Scholar]
  14. Francis. Encyclical Letter Dilexit nos on the Human and Divine Love of the Heart of Jesus Christ. The Holy See, October 24, 2024. https://www.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/20241024-enciclica-dilexit-nos.html. [Google Scholar]
  15. Galadza, Daniel. “Logikē latreia (Romans 12:1) as a Definition of Liturgy.” Logos: A Journal of Eastern Christian Studies 52, nos. 1–2 (2011): 109–24. [Google Scholar]
  16. IPSOS. Predictions 2025 Report. February 28, 2025. Accessed January 31, 2026. https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2024-12/ipsos-predictions-2025-survey-report.pdf. [Google Scholar]
  17. Kaucha, Krzysztof. Ratzinger: Apologetics for (Not Only) Our Time. Lublin Theological Studies 11. Vandenhoeck & Ruprecht, 2024. [Google Scholar]
  18. Kaucha, Krzysztof. “‘Life without God and against God’: Joseph Ratzinger on Christianity and the (Secularized) World.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 32, no. 1 (2023): 113–37. https://doi.org/10.52097/wpt.8525. [Google Scholar]
  19. Kluz, Marek. “Moral Reorientation through the Emulation of Christ in the Teachings of Joseph Ratzinger – Pope Benedict XVI.” Teologia i Moralność 18, no. 34 (2023): 199–211. https://doi.org/10.14746/TIM.2023.34.2.13. [Google Scholar]
  20. Law, Nick, Katie Burke, Agneta Björnsjö, and Alexandre Naressi. Accenture Life Trends 2025. Accenture, October 24, 2024. Accessed January 31, 2026. https://www.accenture.com/content/dam/accenture/final/accenture-com/document-3/Accenture-LifeTrends2025-Report.pdf#zoom=40. [Google Scholar]
  21. Levada, Wiliam. “The Urgency of a New Apologetics for the Church in the 21st Century,” April 29, 2010. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20100429_levada-new-apologetics_en.html. [Google Scholar]
  22. Łoza, Agnieszka. “Logos jako zasada hermeneutyczna w teologicznej refleksji nad nowym ateizmem.” PhD diss., Uniwersytet Wrocławski, 2018. [Google Scholar]
  23. Mastej, Jacenty. Jezus jest Sensem: Fundamentalna chrystologia sensu inspirowana twórczością Josepha Ratzingera. Wydawnictwo KUL, 2024. [Google Scholar]
  24. Migut, Bogusław. “Logocentrism of the Liturgy as Presented by Joseph Ratzinger/Benedict XVI.” Collectanea Theologica 93, no. 4 (2023): 229–49. https://doi.org/10.21697/ct.2023.93.4.12; [Google Scholar]
  25. Millare, Roland. A Living Sacrifice: Liturgy and Eschatology in Joseph Ratzinger. Emmaus Academic, 2022. [Google Scholar]
  26. Popowski, Remigiusz. Słownik grecko-polski Nowego Testamentu. 3rd revised ed. Prymasowska Seria Biblijna. Oficyna Wydawnicza “Vocatio”, 2007. [Google Scholar]
  27. Porosło, Krzysztof. “‘Ofiara zgodna z Logosem’ – teologia ofiary w ujęciu J. Ratzingera/Benedykta XVI.” In Chrześcijaństwo religią Logosu: Teologia Josepha Ratzingera/Benedykta XVI, edited by Krzysztof Porosło. Wydawnictwo Scriptum, 2023. [Google Scholar]
  28. Rashid, Tanjil. “Finding Their Religion: Why Gen Z Are Turning to Faith.” Financial Times, May 21, 2025. Accessed January 31, 2026. https://www.ft.com/content/94460660-1fe1-411b-8649-cc886742c410. [Google Scholar]
  29. Ratzinger, Joseph. Auferstehung und ewiges Leben: Beiträge zur Eschatologie und zur Theologie der Hoffnung. Edited by Gerhard Ludwig Müller. Gesammelte Schriften 10. Herder, 2012. [Google Scholar]
  30. Ratzinger, Joseph. Glaube in Schrift und Tradition: Zur Theologischen Prinzipienlehre. Edited by Gerhard Ludwig Müller. Vol. 1. Gesammelte Schriften, 9/1. Herder, 2016. [Google Scholar]
  31. Ratzinger, Joseph. Introduction to Christianity. 2nd ed. Translated by J.R. Foster. Ignatius Press, 2004. [Google Scholar]
  32. Ratzinger, Joseph. Jesus von Nazareth: Beiträge zur Christologie. Gesammelte Schriften 6/1.Herder, 2013. [Google Scholar]
  33. Ratzinger, Joseph. Journey Towards Easter: Retreat Given in the Vatican in the Presence of Pope John Paul II. Crossroad, 1987. [Google Scholar]
  34. Ratzinger, Joseph. Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. 2nd revised ed. Edited by Gerhard Ludwig Müller. Vol. 1. Gesammelte Schriften 8/1. Herder, 2015. [Google Scholar]
  35. Ratzinger, Joseph. Künder des Wortes und Diener eurer Freude: Theologie und Spiritualität des Weihesakraments. Edited by Gerhard Ludwig Müller. Gesammelte Schriften 12. Herder, 2010. [Google Scholar]
  36. Ratzinger, Joseph. On the Way to Jesus Christ. Translated by Michael J. Miller. Ignatius Press, 2005. [Google Scholar]
  37. Ratzinger, Joseph. Theologie der Liturgie: Die sakramentale Begründung christlicher Existenz. Edited by Gerhard Ludwig Müller. Gesammelte Schriften 11. Herder, 2008. [Google Scholar]
  38. Rusecki, Marian, Jacenty Mastej, and Krzysztof Kaucha. Metodologia teologii fundamentalnej. Towarzystwo Naukowe KUL, 2019. [Google Scholar]
  39. Second Vatican Council. Constitution on the Sacred Liturgy Sacrosanctum Concilium. http://vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html. [Google Scholar]
  40. Second Vatican Council. Decree on the Ministry and Life of Priests Presbyterorum Ordinis. https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decree_19651207_presbyterorum-ordinis_en.html. [Google Scholar]
  41. Seweryniak, Henryk. Teologia fundamentalna. Vol. 2. Biblioteka “Więzi” 258. Towarzystwo “Więź”, 2010. [Google Scholar]
  42. Sochacki, Kamil. “Josepha Ratzingera antropologia i antropogonia liturgiczna.” Master’s thesis, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2015. [Google Scholar]
  43. Szymik, Jerzy. “Ogniem jest: Chrześcijaństwo jako religio vera według Josepha Ratzingera/Benedykta XVI.” In Teologia fundamentalna w twórczości Josepha Ratzingera, edited by Krzysztof Kaucha and Jacenty Mastej. Wydawnictwo KUL, 2017. [Google Scholar]
  44. Szymik, Jerzy. Theologia benedicta. Vol. 2. Księgarnia św. Jacka, 2012. [Google Scholar]
  45. Taylor, Charles. A Secular Age. Cambridge, Belknap Press, 2007. [Google Scholar]
  46. Twomey, D. Vincent. “Joseph Ratzinger on the Foundations of Moral Theology.” Studies: An Irish Quarterly Review 109, no. 435 (2020): 304–15. [Google Scholar]
  47. Wojtyła, Karol. Elementarz etyczny. Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 1979. [Google Scholar]
  48. Wojtyła, Karol. Osoba i czyn. Polskie Towarzystwo Teologiczne, 1969. [Google Scholar]
  49. Zatwardnicki, Sławomir. Od teologii objawienia do teologii natchnienia: Studium inspirowane twórczością Geralda O’Collinsa i Josepha Ratzingera. Wydawnictwo Academicon, 2022. https://doi.org/10.52097/acapress.9788362475919. [Google Scholar]
  50. Nowak, Artur, and Ireneusz Ziemiński. Chrześcijaństwo: Amoralna religia. Prószyński i S-ka, 2023. [Google Scholar]
  51. Życiński, Józef. Bóg postmodernistów: Wielkie pytania filozofii we współczesnej krytyce moderny. Redakcja Wydawnictwo KUL, 2001. [Google Scholar]
  52. Życiński, Józef. “Naturalistyczne a chrześcijańskie interpretacje ewolucji.” Forum Teologiczne 9 (2008): 41–53. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.