Practical Consequences of Brexit for EU Citizens in the Context of Free Movement [Praktyczne konsekwencje brexitu dla obywateli UE wkontekście swobodnego przepływu osób]

Abstrakt

Brexit, understood as the United Kingdom’s decision to leave the European Union, formally implemented on 31 January 2020, is one of the most important events in contemporary European politics. One of the key aspects of this decision was the changes in freedom of movement, which had a direct impact on the citizens of the European Union Member States. Freedom of movement was one of the fundamental rights guaranteed to European Union citizens by the treaty principle of free movement of persons. In the period leading up to Brexit, EU citizens enjoyed the rights arising from the principle of free movement of persons, which allowed them to travel, take up employment, settle and study in the United Kingdom without having to complete additional visa or immigration formalities. Following the United Kingdom’s withdrawal from the European Union, legal regulations came into force which significantly restricted EU citizens’ access to some of their previous rights. In particular, persons who did not complete the required formalities before the end of the transition period were subject to the national immigration regime established by the United Kingdom. This regime includes, among other things, a pointsbased system that makes the right to reside and work in the United Kingdom conditional on meeting certain criteria relating to education, professional qualifications and income. The article analyses the practical consequences of Brexit for European Union citizens, with particular focus on changes in freedom of movement. The aim of the study is to examine the impact of new legal regulations on the daily lives of EU citizens in terms of exercising their rights to travel, settle, take up and pursue employment, and use public services in the United Kingdom. The article also highlights the challenges faced by EU citizens due to these changes and explore potential future directions for the United Kingdom’s migration policy. The author formulates the following research thesis: the provisions contained in the Brexit Withdrawal Agreement, in particular those relating to the right of EU citizens to free movement, were aimed at ensuring continuity and protection of their rights after the end of the transition period. However, in practice, the implementation of new immigration rules by the United Kingdom has led to the creation of significant formal and legal barriers that have significantly hampered the effective exercise of this right. The various research methods used included, in particular, comparative analysis and analysis of normative acts affecting the legal status of European Union citizens after the United Kingdom’s withdrawal from the EU. The research included an analysis of the content of the Agreement on the Withdrawal of the United Kingdom from the European Union, with particular emphasis on the provisions relating to the free movement of persons, as well as national legislation implementing the provisions of that agreement, including the European Union (Withdrawal Agreement) Act 2020 and the Immigration and Social Security Coordination (EU Withdrawal) Act 2020. The method of analysis and interpretation of legal documents was also used, focusing on regulations defining the status of EU citizens, in particular with regard to immigration requirements and application procedures, such as the EU Settlement Scheme. Furthermore, an empirical analysis was conducted based on a review of academic literature, including studies on the impact of the new regulations on the daily lives of EU citizens in the United Kingdom, which provided an in-depth and multifaceted picture of the practical consequences of Brexit.

Brexit, rozumiany jako decyzja Zjednoczonego Królestwa o wystąpieniu z Unii Europejskiej, formalnie zrealizowana 31 stycznia 2020 roku, stanowi jedno z najważniejszych wydarzeń współczesnej polityki europejskiej. Jednym z kluczowych aspektów tej decyzji były zmiany w zakresie swobody przemieszczania się, które miały bezpośredni wpływ na obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej. Swoboda przemieszczania się była jednym z fundamentalnych praw, które gwarantowała obywatelom Unii Europejskiej traktatowa zasada swobody przepływu osób. W okresie poprzedzającym brexit obywatele UE korzystali z uprawnień wynikających z zasady swobodnego przepływu osób, umożliwiającej im: podróżowanie, podejmowanie zatrudnienia, osiedlanie się oraz kształcenie na terytorium Zjednoczonego Królestwa bez konieczności dopełniania dodatkowych formalności wizowych lub imigracyjnych.
Po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej weszły w życie regulacje prawne, które w istotnym zakresie ograniczyły dostęp obywateli UE do części dotychczas przysługujących im uprawnień. W szczególności osoby, które nie dopełniły wymaganych formalności przed zakończeniem okresu przejściowego, zostały objęte krajowym reżimem imigracyjnym ustanowionym przez Zjednoczone Królestwo. Reżim ten obejmuje między innymi system punktowy, uzależniający możliwość uzyskania prawa
pobytu i pracy od spełnienia określonych kryteriów dotyczących poziomu wykształcenia, kwalifikacji zawodowych oraz wysokości osiąganych dochodów. W artykule podjęto analizę praktycznych konsekwencji brexitu dla obywateli Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem zmian w zakresie swobody przemieszczania się. Celem opracowania jest zbadanie wpływu nowych regulacji prawnych na codzienne funkcjonowanie obywateli UE – w kontekście realizacji ich prawa do: podróżowania, osiedlania się, podejmowania i wykonywania pracy, a także korzystania z usług publicznych na terytorium Zjednoczonego Królestwa. W artykule omówiono również główne wyzwania, przed którymi stają obywatele UE w związku z wprowadzonymi zmianami legislacyjnymi, jak również przedstawiono potencjalne kierunki ewolucji polityki migracyjnej Zjednoczonego Królestwa w przyszłości. Autorka formułuje następującą tezę badawczą: regulacje zawarte w umowie o wystąpieniu z Unii Europejskiej, w szczególności postanowienia odnoszące się do prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się, były ukierunkowane na zapewnienie ciągłości oraz ochrony ich praw po zakończeniu okresu przejściowego. Jednak w praktyce implementacja nowych przepisów imigracyjnych przez Zjednoczone Królestwo doprowadziła do powstania istotnych barier o charakterze formalnoprawnym, które znacząco
utrudniły efektywną realizację tego prawa. Zastosowane zróżnicowane zestawy metod badawczych objęły w szczególności analizę porównawczą oraz analizę aktów normatywnych, mających wpływ na status prawny obywateli Unii Europejskiej po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z UE. W ramach badań przeprowadzono analizę treści umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa
z Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów odnoszących się do swobody przemieszczania się osób, a także ustawodawstwa krajowego implementującego postanowienia tej umowy, w tym European Union (Withdrawal Agreement) Act 2020 oraz Immigration and Social Security Coordination (EU Withdrawal) Act 2020. Zastosowano również metodę analizy i wykładni dokumentów prawnych, koncentrując się na regulacjach określających status obywateli UE, w szczególności w zakresie wymogów
imigracyjnych oraz procedur aplikacyjnych, takich jak EU Settlement Scheme. Ponadto przeprowadzono analizę empiryczną opartą na przeglądzie literatury naukowej, w tym badań dotyczących wpływu nowych regulacji na codzienne funkcjonowanie obywateli UE w Zjednoczonym Królestwie, co umożliwiło uzyskanie pogłębionego i wieloaspektowego obrazu praktycznych konsekwencji brexitu.