Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Theology of spirituality

"This Denarius is to See God and to Taste Him": Sermons XII–XV by Richard of St Victor from his Liber exceptionum – Introduction and Translation

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.9458  [Google Scholar]
Published: 2026-04-27

Abstract

The work presented here is part of a wider project to provide a Polish translation of the twenty-seven sermons that Richard of St Victor (died 1173), one of the most important representatives of the school of St Victor, included in the tenth book of the second part of his important encyclopaedic work Liber exceptionum (1153–1159/1162). Translations of nineteen of these sermons have already been compiled and published in various places. Translations of a further four sermons, namely XII, XIII, XIV and XV, which are excellent examples of Victorinian exegesis, are hereby submitted. The sermons in question are commentaries on short phrases of the Bible: sermon XII – on Ezra 36:8, sermon XIII – on Ps 98(97):1, sermon XIV – on Ps 132(131):9, and finally sermon XV – on Matt 20:4. They are tropological commentaries, that is, commentaries in which specific postulates relating to the practice of Christian life are derived from particular words of Scripture. The translation is preceded by a word of introduction and accompanied by dozens of footnotes, which provide what may help in its deeper reception. At the same time, a Latin textual version of Richard’s sermons in question has been reprinted here.

References

  1. Adam ze św. Wiktora, Sekwencje. Edited by Łukasz Libowski and Agnieszka Strycharczuk. Translated by Tadeusz Gacia, Łukasz Libowski, Marta Helena Nowak, Agnieszka Strycharczuk, Adam Wilczyński, and Piotr Wilk. With an introduction by Patrice Sicard and Agnieszka Strycharczu. With a foreword by Tadeusz Gacia. Wydawnictwo Academicon, 2023. https://doi.org/10.52097/acapress.9788362475520. [Google Scholar]
  2. Bajor, Wanda. “Doctor contemplationis et amoris. Ryszard ze św. Wiktora.” In Mądrość wiktorynów: Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, edited by Marcin Jan Janecki et al. Wydawnictwo Marek Derewiecki, w druku. [Google Scholar]
  3. Bardski, Krzysztof. Pokarm i napój miłości: Symbolizm w ponaddosłownej interpretacji Biblii w tradycji Kościoła. Rozprawy i Studia Biblijne 16 (Oficyna Wydawnicza Vocatio, 2004). [Google Scholar]
  4. Bardski, Krzysztof. Słowo oczyma Gołębicy: Metodologia symboliczno-alegorycznej interpretacji Biblii oraz jej teologiczne i duszpasterskie zastosowanie. Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007. [Google Scholar]
  5. Benigni, Umberto. “Domnus Apostolicus.” In Catholic Encyclopedia, edited by Charles G. Herbermann, vol. 5. The Encyclopedia Press, 1913. Accessed December 9, 2024. https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Domnus_Apostolicus. [Google Scholar]
  6. Biblia w przekładzie księdza Jakuba Wujka z 1599 r.: Transkrypcja typu B oryginalnego tekstu z XVI w. i wstępy ks. Janusz Frankowski. Oficyna Wydawnicza Vocatio, 2021. [Google Scholar]
  7. Châtillon, Jean. “Richard de Saint-Victor.” In Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique. Doctrine et histoire, edited by Marcel Viller, Ferdinand Cavallera, and Joseph de Guibert. Vol. 13. G. Beauchesne, 1987. [Google Scholar]
  8. Coulter, Dale M. “Per visibilia ad invisibilia”: Theological method in Richard of St. Victor (d. 1173). Bibliotheca Victorina 19. Brepols, 2006. [Google Scholar]
  9. Đakovac, Aleksandar. “Richard of St. Victor: Person and Existence.” Sabornost, no. 14 (2020): 94–114. https://doi.org/10.5937/SABORNOST2014095D. [Google Scholar]
  10. Emery, Kent. “Richard of St. Victor.” In A Companion to Philosophy in the Middle Ages, edited by Jorge J. E. Gracia and Timothy B. Noone. Wiley-Blackwell, 2003. [Google Scholar]
  11. Feiss, Hugh, and Juliet Mousseau, eds., A Companion to the Abbey of Saint Victor in Paris. Brill’s Companions to the Christian Tradition 79. Brill, 2017. https://doi.org/10.1163/9789004351691. [Google Scholar]
  12. Goff, Jacques Le. “Odrzucenie przyjemności.” In Świat średniowiecznej wyobraźni, by Jacques Le Goff, translated by Maria Radożycka-Paoletti. Oficyna Wydawnicza Volumen; Oficyna Wydawnicza Bellona, 1997. [Google Scholar]
  13. Grosfillier, Jean. Les séquences d’Adam de Saint-Victor: Étude littéraire (poétique et rhétorique) textes et traductions, commentaires, Bibliotheca Victorina 20. Brepols, 2008. [Google Scholar]
  14. Hopper, Joseph. “Intellectual Community in Saint Victor: 1108–c.1200.” Historical Research 98, no. 280 (2025): 162–76. https://doi.org/10.1093/hisres/htae034. [Google Scholar]
  15. Hugo de Sancto Victore. “De sacramentis christianae fidei.” In Patrologiae cursus completus: Series latina, edited by Jacques-Paul Migne, vol. 176 . Migne, 1854. [Google Scholar]
  16. Hugo de Sancto Victore. De tribus diebus. Edited by Dominique Poirel. Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 177. Brepols, 2002. [Google Scholar]
  17. Hugo de Sancto Victore, “Sermo XIV.” In Patrologiae cursus completus: Series latina, edited by Jacques-Paul Migne, vol. 177. Migne, 1854. [Google Scholar]
  18. Kinsella, Karl. God’s Own Language: Architectural Drawing in the Twelfth Century. MIT Press, 2023. [Google Scholar]
  19. Kulesza, Eugeniusz. “Kontemplacja mistyczna według Ryszarda od św. Wiktora.” Collectanea Theologica 12, no. 2–3 (1931): 236–53. [Google Scholar]
  20. Lawell, Declan. “Richard of St. Victor and Thomas Gallus of Vercelli: Victorine Thinking on the Divine Ideas.” In Theories of Divine Ideas: From the Church Fathers to the Early Franciscan Masters, edited by Tommaso Manzon and Irene Zavattero. Flumen ­Sapientiae 20. Aracne, 2022. [Google Scholar]
  21. Libowski, Łukasz. “Acharda ze św. Wiktora Kazanie o narodzeniu błogosławionej Maryi: Tłumaczenie z dodaniem najniezbędniejszych objaśnień.” Ateneum Kapłańskie 182, no. 1 (2024): 30–41. [Google Scholar]
  22. Libowski, Łukasz. “Altius semper ad sacra tractanda: Hugona ze Świętego Wiktora spojrzenie na rzeczywistość sakramentu święceń kościelnych; trzecia część drugiej księgi jego De sacramentis christianae fidei.” Resovia Sacra 31 (2024): 365–408. https://doi.org/10.52097/rs.2024.365-408. [Google Scholar]
  23. Libowski, Łukasz. “Ars Dei laudes decantandi: Una exposición de la teoría del canto litúrgico contenida en la secuencia Ex radice caritatis de Adán de San Víctor,” trans. Marcin Jan Janecki. In Mirar hoy lo estético en la Edad Media: Estudios sobre la belleza, edited by Víctor Manuel Tirado San Juan et al. Textes et Etudes du Moyen Âge 105. Brepols, 2025. https://doi.org/10.1484/M.TEMA-EB.5.143748. [Google Scholar]
  24. Libowski, Łukasz. “‘Jak Chrystus czynił, tak i wy czyńcie, a jak On nie czynił, tak i wy nie czyńcie’: Ryszarda ze św. Wiktora kazanie XXIII z jego Liber exceptionum – przekład poprzedzony wstępem.” Ateneum Kapłańskie 185, no. 1 (2025): 107–24. [Google Scholar]
  25. Libowski, Łukasz. “‘Multa in his omnibus latent profunda mysteria’: Hugona, Ryszarda i Adama ze św. Wiktora rozumienie budynku kościelnego.” Teka Komisji Historycznej Towarzystwa Naukowego KUL 6, no. 5 (2024): 152–53. https://doi.org/10.18290/teka24.37. [Google Scholar]
  26. Libowski Łukasz, “‘Odnawiajmy w sobie, bracia, piękno formy duchowej’: Kazania XVI–XXI Ryszarda ze św. Wiktora z jego Liber exceptionum – słowo wstępu i tłumaczenie.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 32, no. 2 (2024): 165–96. https://doi.org/10.52097/wpt.8522. [Google Scholar]
  27. Libowski, Łukasz. “Ryszarda ze św. Wiktora O Ewangeliach [cz. 1.] (Liber exceptionum, cz. II, ks. XI): Słowo wstępu i przekład.” Biblica et Patristica Thoruniensia (w druku). [Google Scholar]
  28. Libowski, Łukasz. “Ryszarda ze św. Wiktora O przedmiocie pisma światowego i boskiego (Liber exceptionum, cz. I, ks. II): Wstęp, przekład, komentarz.” Biblica et Patristica Thoruniensia 15, no. 4 (2023): 127–46. https://doi.org/10.12775/bpth.2022.021. [Google Scholar]
  29. Libowski, Łukasz. “Sacrarium autem vestium ritus: Hugona ze Świętego Wiktora spojrzenie na rzeczywistość sakramentu świętych szat: czwarta część drugiej księgi jego De sacramentis christianae fidei.” Świdnickie Studia Teologiczne 18 (2021): 71–96. [Google Scholar]
  30. Libowski, Łukasz. “Słudzy harmonii: Sekwencja Ex radice caritatis Adama ze św. Wiktora jako wiktoryński program życia.” In Mądrość wiktorynów: Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, edited by Marcin Jan Janecki et al. Wydawnictwo Marek Derewiecki, w druku. [Google Scholar]
  31. Libowski, Łukasz. “Studeamus ergo, fratres, […] domum cordis nostri intrare: Kazanie adwentowe Ryszarda ze Świętego Wiktora [Liber exceptionum, II, X, 5].” Nowiny Raciborskie 29, no. 49 (2021): 8. [Google Scholar]
  32. Libowski, Łukasz. “Studeamus, fratres carissimi, studeamus tam gloriosae civitatis cives esse: Trzy kazania Ryszarda ze Świętego Wiktora z jego Liber exceptionum [II, X, 1–3] – wstęp, przekład, komentarz.” Littera Antiqua 15 (2020): 4–33. [Google Scholar]
  33. Libowski, Łukasz. “Wiktoryńskie florarium: Motywy kwietne w sekwencjach Adama ze Świętego Wiktora.” Roczniki Kulturoznawcze 14, no. 2 (2023): 161–92. https://doi.org/10.18290/rkult23142.8. [Google Scholar]
  34. Libowski, Łukasz. “‘Zbieraj owoce Boskich ksiąg i nimi się tucz, od nich tyj!’: Ryszarda ze św. Wiktora kazanie XXII z jego Liber exceptionum – wstęp, przekład, komentarz.” Ateneum Kapłańskie 183, no. 3 (2024): 551–67. [Google Scholar]
  35. Libowski, Łukasz, and Mateusz Włosiński. “‘Nakazał zbudować sobie dom, by w nim odbywały się uroczystości zaślubin’: Absalona ze Sprinckirsbach kazanie XL na poświęcenie kościoła – przekład i komentarz.” Łódzkie Studia Teologiczne 32, no. 4 (2023): 171–96. https://doi.org/10.52097/lst.2023.4.171-196. [Google Scholar]
  36. Libowski, Łukasz, and Piotr Wilk. “‘O, szczęśliwa oblubienico Boga, duszo człowieka sprawiedliwego!’: Kazania dziewiąte, dziesiąte i jedenaste Ryszarda ze Świętego Wiktora z jego Liber exceptionum – wstęp i przekład.” Przegląd Tomistyczny 28 (2022): 7–25. [Google Scholar]
  37. Libowski, Łukasz, and Piotr Wilk. “Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzymskich od Konstantyna Wielkiego do Zenona, czyli przekład księgi ósmej z pierwszej części jego Libri exceptionum.” Łódzkie Studia Teologiczne 30, no. 4 (2022): 91–107. [Google Scholar]
  38. Libowski, Łukasz, and Piotr Wilk. “Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzymskich od Oktawiana do Trajana, czyli przekład księgi szóstej z pierwszej części jego Libri exceptionum.” Łódzkie Studia Teologiczne 30, no. 1 (2021): 63–83. [Google Scholar]
  39. Libowski, Łukasz, and Piotr Wilk. “Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzymskich od Trajana do Konstantyna Wielkiego, czyli przekład księgi siódmej z pierwszej części jego Libri exceptionum.” Łódzkie Studia Teologiczne 30, no. 3 (2021): 117–38. [Google Scholar]
  40. Libowski, Łukasz, Piotr Wilk, and Mateusz Włosiński. “‘Ze wszech miar stosownie zatem świątynią Boga nazywamy duszę sprawiedliwego’: Absalona ze Sprinckirsbach kazanie XLI na poświęcenie kościoła – przekład i komentarz.” Łódzkie Studia Teologiczne 33, no. 1 (2024): 213–32. https://doi.org/10.52097/lst.2024.1.213-232. [Google Scholar]
  41. Longère Jean, ed., L’abbaye parisienne de Saint-Victor au Moyen Age communications présentées au XIIIe Colloque d’Humanisme Médiéval de Paris (1986–1988), Bibliotheca Victorina 1. Brepols, 1991. [Google Scholar]
  42. Ludewicz Michał, “De imperatoribus a Zenone usque ad Karolum Magnum: Przekład z komentarzem IX księgi z części I Liber exceptionum Ryszarda ze Świętego Wiktora.” Bachelor’s thesis, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2024. [Google Scholar]
  43. Majeran, Roman, and Jerzy Misiurek. “Ryszard ze Świętego Wiktora CRSA.” In Encyklopedia katolicka, edited by Edward Gigilewicz. Vol. 17. TN KUL, 2012). [Google Scholar]
  44. Ortega y Gasset, José. “Dwie wielkie metafory (w dwusetną rocznicę urodzin Kanta).” In Dehumanizacja sztuki i inne eseje, by José Ortega y Gasset, translated by Piotr Niklewicz (Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, 1996). [Google Scholar]
  45. Palmén, Ritva. “The Experience of Beauty: Hugh and Richard of St. Victor on Natural Theology.” Journal of Analytic Theology 4 (2016): 234–53. https://doi.org/10.12978/JAT.2016-4.170800150013A. [Google Scholar]
  46. Pastoureau, Michel. “Symbol w średniowieczu. Jak to, co wyobrażane, staje się częścią rzeczywistości.” In Średniowieczna gra symboli, by Michel Pastoureau, translated by Hanna Igalson-Tygielska. Oficyna Naukowa, 2006. [Google Scholar]
  47. Pawlikowski, Tomasz. “Ryszard ze Świętego Wiktora.” In Powszechna encyklopedia filozofii, edited by Andrzej Maryniarczyk. Vol. 8. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2007. [Google Scholar]
  48. Poirel, Dominique, ed. L’école de Saint-Victor de Paris: Influence et Rayonnement du Moyen Âge à l’Époque Moderne. Bibliotheca Victorina 22. Brepols, 2010. [Google Scholar]
  49. Poirel, Dominique. Livre de la nature et débat trinitaire au XIIe siècle: Le De tribus diebus de Hugues de Saint-Victor. Bibliotheca Victorina 14. Brepols, 2002. [Google Scholar]
  50. Poirel, Dominique. “Przechadzając się po krużgankach u św. Wiktora… Prolog,” trans. Marcin Jan Janecki. In Mądrość wiktorynów: Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, edited by Marcin Jan Janecki et al. Wydawnictwo Marek Derewiecki, w druku. [Google Scholar]
  51. Poirel, Dominique. “Wprowadzenie do filozofii wiktoryńskiej,” trans. Marcin Jan Janecki. In Mądrość wiktorynów: Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, edited by Marcin Jan Janecki et al. Wydawnictwo Marek Derewiecki, w druku. [Google Scholar]
  52. Poirel, Dominique, Marcin Jan Janecki, Wanda Bajor, and Michał Buraczewski, eds. ‘Omnium expetendorum prima est sapientia’: Studies on Victorine Thought and Influence, Bibliotheca Victorina 29 (Turnhout: Brepols, 2021). [Google Scholar]
  53. Richard de Saint-Victor. Liber exceptionum: Texte critique avec introduction, notes et tables. Edited by Jean Châtillon. Textes Philosophiques du Moyen Âge 5. Vrin, 1958. [Google Scholar]
  54. Rosado Calderón, Juan. “Ricardo de San Víctor y los cuatro grados del amor violento.” De Medio Aevo 11, no. 2 (2022): 211–22. https://doi.org/10.5209/dmae.82472. [Google Scholar]
  55. Ryszard ze Świętego Wiktora. “O początku i podziale sztuk,” trans. Łukasz Libowski. In Mądrość wiktorynów: Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, edited by Marcin Jan Janecki et al. Wydawnictwo Marek Derewiecki, w druku. [Google Scholar]
  56. Septuaginta, czyli Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami: Przełożył, przypisami i wstępami opatrzył ks. Remigiusz Popowski. Oficyna Wydawnicza Vocatio, 2017. [Google Scholar]
  57. Silverstein, Theodore. “Elementatum: Its Appearance Among the Twelfth-Century Cosmogonists.” Mediaeval Studies 16 (1954): 156–62. https://doi.org/10.1484/J.MS.2.305939. [Google Scholar]
  58. Stevens, Travis. “Christian Lovesickness: Richard of St. Victor’s The Four Degrees of Violent Love.” The Journal of Medieval Religious Cultures 47, no. 1 (2021): 21–46. [Google Scholar]
  59. Verdon, Jean. Przyjemności średniowiecza, trans. Jan Maria Kłoczowski (Oficyna Wydawnicza Volumen, 1998). [Google Scholar]
  60. Wilk, Piotr. “Przymioty świętego. Sermones VI–VIII Ryszarda ze św. Wiktora – wstęp, przekład, komentarz,” Łódzkie Studia Teologiczne 31, no. 4 (2022): 133–44. https://doi.org/10.52097/lst.2022.4.133-144. [Google Scholar]
  61. Wilk Piotr, “Ryszard ze św. Wiktora, Sermo IV: Życie nasze jest jak morze – wstęp, komentarz, przekład,” Świdnickie Studia Teologiczne 19 (2022): 149–58. [Google Scholar]
  62. Żmudziński, Marek. “Prymacjalne tytuły Biskupa Rzymu.” Studia Elbląskie 10 (2009): 147–56. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.