Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Filozofia

Sztuczna inteligencja a sztuczna świadomość. Między rozumem a symulacją

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.9787  [Google Scholar]
Opublikowane: 20.05.2026

Abstrakt

Artykuł stanowi filozoficzną analizę kwestii sztucznej inteligencji (AI) w kontekście problemu świadomości. W pierwszej części autor bada złożoność pojęciową terminów „inteligencja” i „świadomość”, argumentując, że inteligencja może istnieć niezależnie od refleksyjnej samoświadomości czy życia umysłowego. Następnie omawiane są wybrane teorie postulujące stopniowalność świadomości lub możliwość wyłaniania się stanów świadomych w systemach sztucznych, takie jak teoria zintegrowanej informacji Giulio Tononiego (IIT) oraz naturalistyczny dualizm Davida J. Chalmersa. Autor sugeruje, że skonstruowanie prawdziwie świadomej maszyny stanowiłoby silny argument na rzecz redukcjonistycznego fizykalizmu. Z drugiej strony zostają przywołane klasyczne argumenty filozoficzne wskazujące na ograniczenia modeli obliczeniowych w opisie myślenia – w szczególności eksperyment myślowy Johna R. Searle’a „chiński pokój” oraz interpretacje twierdzenia Gödla w ujęciu Johna R. Lucasa i Rogera Penrose’a. Rozważania te wskazują na logiczną możliwość istnienia tzw. „filozoficznych zombie” – maszyn doskonale symulujących świadomość, lecz pozbawionych wewnętrznego życia. Konkluzja głosi, że nawet jeśli świadoma AI nigdy nie powstanie, jej zaawansowana symulacja może mieć daleko idące konsekwencje etyczne, społeczne i egzystencjalne.

Bibliografia

  1. Bellware, Kim, and Niha Masih. “Her Teenage Son Killed Himself after Talking to a Chatbot: Now She’s Suing.” The Washington Post, October 24, 2024. Accessed February 27, 2026. https://www.washingtonpost.com/nation/2024/10/24/character-ai-lawsuit-suicide/. [Google Scholar]
  2. Blackburn, Simon, “Qualia.” In Oxford Dictionary of Philosophy. Oxford University Press, 2008. [Google Scholar]
  3. Bremer, Józef. Wprowadzenie do filozofii umysłu. WAM, 2010. [Google Scholar]
  4. Chalmers, David J. “Absent Qualia, Fading Qualia, Dancing Qualia.” In Conscious Experience, edited by Thomas Metzinger. Schöningh, 1995. Accessed February 27, 2026. https://consc.net/papers/qualia.html. [Google Scholar]
  5. Chalmers, David J. The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory. Oxford University Press, 1996. [Google Scholar]
  6. Chalmers, David J. “On the Search for the Neural Correlate of Consciousness.” In Toward a Science of Consciousness II: The Second Tucson Discussions and Debates, edited by Stuart R. Hameroff, Alfred W. Kaszniak, and Alwyn Scott. MIT Press, 1998. [Google Scholar]
  7. Coelho Mollo, Dimitri. “Intelligent Behaviour.” Erkenntnis 89, no. 2 (2024): 705–21. https://doi.org/10.1007/s10670-022-00552-8. [Google Scholar]
  8. Damasio, Antonio. Odczuwanie i poznawanie: Jak powstają świadome umysły? Translated by Anna Binder. Copernicus Center, 2022. [Google Scholar]
  9. El Atillah, Imane. “Man Ends His Life after an AI Chatbot ‘Encouraged’ Him to Sacrifice Himself to Stop Climate Change.” Euronews Next, March 31, 2023. Accessed February 27, 2026. https://www.euronews.com/next/2023/03/31/man-ends-his-life-after-an-ai-chatbot-encouraged-him-to-sacrifice-himself-tostop-climate-. [Google Scholar]
  10. Fitzpatrick, Kathleen K., Alison Darcy, and Molly Vierhile. “Delivering Cognitive Behavior Therapy to Young Adults with Symptoms of Depression and Anxiety Using a Fully Automated Conversational Agent (Woebot): A Randomized Controlled Trial.” JMIR Mental Health 4, no. 2 (2017): e19. https://doi.org/10.2196/mental.7785. [Google Scholar]
  11. Gulick, Robert van. “Consciousness.” In Stanford Encyclopedia of Philosophy, edited by Edward N. Zalta and Uri Nodelman. Stanford University, Metaphysics Research Lab, 2025. [Google Scholar]
  12. Jaworski, Krzysztof. “Śmierć w dobie sztucznej inteligencji: Cyfrowe dusze.” Rocznik Filozoficzny Ignatianum 30, no. 4 (2024): 513–37. https://doi.org/10.35765/rfi.2024.3004.25. [Google Scholar]
  13. Judycki, Stanisław. Epistemologia. Vol. 1. Wydawnictwo W drodze; Instytut Tomistyczny, 2020. [Google Scholar]
  14. Kaplan, Jerry. Sztuczna inteligencja: Co każdy powinien wiedzieć. Translated by Sebastian Szymański. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2019. [Google Scholar]
  15. Kartezjusz. “Rozmyślania nad zasadami filozofii.” In Rozprawa o metodzie: Rozmyślania nad zasadami filozofii i inne pisma. Hachette, 2008. [Google Scholar]
  16. Kirk, Robert, and Roger Squires. “Zombies v. Materialists.” Proceedings of the Aristotelian Society: Supplementary Volumes 48 (1974): 135–63. [Google Scholar]
  17. Koculak, Marcin, and Weronika Kałwak. “Świadomość na skali od zera do jeden: Perturbacyjny Indeks Złożoności jako naukowa próba pomiaru świadomości na poziomie indywidualnym.” Rocznik Kognitywistyczny 7 (2014): 9–20. https://doi.org/10.4467/20843895RK.14.003.2689. [Google Scholar]
  18. Kurzweil, Ray. Jak stworzyć umysł: Sekrety ludzkich myśli ujawnione. Translated by Katarzyna Zielińska. Studio Astropsychologii, 2018. [Google Scholar]
  19. Kurzweil, Ray. Nadchodzi osobliwość: Kiedy człowiek przekroczy granice biologii. Translated by Eliza Chodkowska. Kurhaus Publishing, 2013. [Google Scholar]
  20. Landgrebe, Jobst, and Barry Smith. Why Machines Will Never Rule the World: Artificial Intelligence without Fear. Routledge, 2022. [Google Scholar]
  21. Lanz, Peter. “The Concept of Intelligence in Psychology and Philosophy.” In Prerational Intelligence: Adaptive Behavior and Intelligent Systems Without Symbols and Logic, edited by Holk Cruse, Jeffrey Dean, and Helge Ritter. Springer Science+Business Media, 2000. [Google Scholar]
  22. Lewis, Clarence Irving. Mind and the World-Order: Outline of a Theory of Knowledge. Charles Scribner’s Sons, 1929. [Google Scholar]
  23. Lucas, John R. “Minds, Machines and Gödel.” Philosophy 36, no. 137 (1961): 112–27. https://doi.org/10.1017/S0031819100057983. [Google Scholar]
  24. Maryniarczyk, Andrzej. “Inteligencja.” In Powszechna encyklopedia filozofii, edited by Andrzej Maryniarczyk. Vol. 4. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2003. [Google Scholar]
  25. McCarthy, John, Marvin L. Minsky, Nathaniel Rochester, and Claude E. Shannon. “A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence,” 1955. Accessed February 27, 2026. http://jmc.stanford.edu/articles/dartmouth/dartmouth.pdf. [Google Scholar]
  26. Miner, Adam S., Arnold Milstein, Stephen Schueller, Roshini Hegde, Christina Mangurian, and Eleni Linos. “Smartphone-Based Conversational Agents and Responses to Questions About Mental Health, Interpersonal Violence, and Physical Health.” JAMA Internal Medicine 176, no. 5 (2016): 619. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2016.0400. [Google Scholar]
  27. Moravec, Hans. Mind Children: The Future of Robot and Human Intelligence. Harvard University Press, 1988. [Google Scholar]
  28. Nagel, Thomas. “Jak to jest być nietoperzem?” Przegląd Filozoficzny: Nowa Seria 17, no. 1 (1996): 129–41. [Google Scholar]
  29. Penrose, Roger. Nowy umysł cesarza: O komputerach, umyśle i prawach fizyki. Translated by Amsterdamski, Piotr. PWN, 1996. [Google Scholar]
  30. Pinker, Steven. The Language Instinct: How the Mind Creates Language. HarperCollins, 2000. [Google Scholar]
  31. Robb Michael B., and Supreet Mann. Talk, Trust, and Trade-Offs: How and Why Teens Use AI Companions. Common Sense Media, 2025. [Google Scholar]
  32. Rotenberg, Vadim S. “Moravec’s Paradox: Consideration in the Context of Two Brain Hemisphere Functions.” Activitas Nervosa Superior 55, no. 3 (2013): 108–11. https://doi.org/10.1007/BF03379600. [Google Scholar]
  33. Russell, Stuart, and Peter Norvig. Artificial Intelligence: A Modern Approach. Pearson, 2009. [Google Scholar]
  34. Schneider, Susan. Świadome maszyny: Sztuczna inteligencja i projektowanie umysłów. Translated by Joanna Bednarek. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2021. [Google Scholar]
  35. Searle, John R. “Minds, Brains, and Programs.” The Behavioral and Brain Sciences 3 (1980): 417–57. https://doi.org/10.1017/S0140525X00005756. [Google Scholar]
  36. Strachan, James W. A., Oriana Pansardi, Eugenio Scaliti, et al. “GPT-4o Reads the Mind in the Eyes,” 2024. https://doi.org/10.48550/ARXIV.2410.22309. [Google Scholar]
  37. Swinburne, Richard. “Dusza czyni nas tymi, kim jesteśmy.” Colloquia Theologica Ottoniana, no. 2 (2019): 137–51. https://doi.org/10.18276/cto.2019.2-07. [Google Scholar]
  38. Tononi, Giulio. “Consciousness as Integrated Information: a Provisional Manifesto.” The Biological Bulletin 215, no. 3 (2008): 216–42. https://doi.org/10.2307/25470707. [Google Scholar]
  39. Tononi, Giulio. “An Information Integration Theory of Consciousness.” BMC Neuroscience 5, article no. 42 (2004). https://doi.org/10.1186/1471-2202-5-42. [Google Scholar]
  40. Xygkou, Anna, Panote Siriaraya, Alexandra Covaci, Holly Gwen Prigerson, Robert Neimeyer, Chee Siang Ang, and Wan-Jou She. “The ‘Conversation’ about Loss: Understanding How Chatbot Technology Was Used in Supporting People in Grief.” In CHI ’23: Proceedings of the 2023 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. Association for Computing Machinery, 2023. https://doi.org/10.1145/3544548.3581154. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.