Prawo do mieszkania a instytucja wywłaszczenia – analiza porównawcza regulacji prawnych w Polsce i systemach prawnych innych państw europejskich

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza wpływu prawa do mieszkania, uznawanego za prawo człowieka, na kształtowanie krajowych przepisów w zakresie wywłaszczenia. Autorka daje pozytywną odpowiedź – podkreślając, że zarówno prawo międzynarodowe, prawo UE, jak i akty prawne Rady Europy poświęcone ochronie mieszkania znacząco wpłynęły na kształtowanie prawa. Analiza została oparta na uregulowaniach Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (która pierwsza ustanowiła prawną ochronę mieszkania jako prawa przyznanego każdej jednostce), Karty praw podstawowych, a także systemu Rady Europy. Autorka wykorzystuje ponadto metodę porównawczą, badając wpływ norm gwarantujących prawo do mieszkania na przepisy wywłaszczeniowe w państwach będących sygnatariuszami każdego z tych aktów. Podkreśla to znaczenie wspólnych standardów ochrony praw człowieka w kształtowaniu krajowych przepisów. Ostatnie rozważania skupiają się na kwestii, która wzbudziła ostatnio duże zainteresowanie: mieszkanie jako prawo czy towar? Autorka uważa, że próba odpowiedzi na to pytanie – oparta na badaniu prawa i ekonomii – pozwoli lepiej zrozumieć, dlaczego mieszkalnictwo powinno być postrzegane jako narzędzie umożliwiające realizację wartości i wolności ustanowionych zarówno przez prawo krajowe, jak i międzynarodowe.  Gdy ujmuje się mieszkalnictwo w ten sposób, staje się jasne, że dostęp do odpowiedniego mieszkania nie jest jedynie transakcją ekonomiczną, ale podstawowym elementem godności człowieka, sprawiedliwości społecznej i wypełniania praw zapisanych w systemach prawnych na całym świecie.