Sztuczna inteligencja w systemach wymiaru sprawiedliwości – ramy konstytucyjne i gwarancje demokratyczne w Polsce i Indiach. Analiza porównawcza modeli zarządzania

Abstrakt

Badamy, w jaki sposób struktury konstytucyjne kształtują zarządzanie sztuczną inteligencją w wymiarze sprawiedliwości – przez porównawczą analizę sytuacji w Polsce i Indiach. Proponujemy koncepcję „suwerennego konstytucjonalizmu cyfrowego” – obejmującą zgodność z konstytucją, suwerenność technologiczną, demokratyczną odpowiedzialność oraz ochronę praw – i pokazujemy, w jaki sposób unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act) wdraża te zasady w odniesieniu do sztucznej inteligencji stosowanej w sądownictwie, wiążącej się z wysokim ryzykiem. Polskie podejście – oparte na priorytecie zarządzania (LEX-AIS w ramach unijnej ustawy o sztucznej inteligencji) – kontrastuje z indyjskim podejściem opartym na priorytecie wdrażania (SUVAS,
SUPACE, e-Courts Phase III), co skutkuje odmiennymi profilami ryzyka i wymogami w zakresie koordynacji. Wypracowujemy trójstopniowy model zabezpieczeń (konstytucyjnych, proceduralnych, technicznych) oraz model pracy skoncentrowany na sędziach,
w którym sztuczna inteligencja pełni rolę pomocniczą, ale nigdy nie podejmuje decyzji. Stwierdzamy, że sukces zależy w mniejszym stopniu od zaawansowania technologicznego, a w większym od gwarancji konstytucyjnych, decydującej roli sądownictwa oraz
adaptacyjnego zarządzania. Na zakończenie przedstawiamy potwierdzone naukowo zalecenia dla demokratycznych systemów prawnych wdrażających SI – z jednoczesnym zachowaniem niezależności sądownictwa oraz legitymacji społecznej.