Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
EPPiSM Baner

No. 3/2026/79 (2026)

Artykuły

Podmiotowe ograniczenie wykorzystania instytucji świadka anonimowego w procesie karnym na przykładzie pokrzywdzonego. Część 1

Published: 2026-09-30

Abstract

Artykuł odnosi się do wykorzystania instytucji świadka anonimowego wobec pokrzywdzonego. Instytucja świadka incognito – mimo włączenia jej do polskiego porządku prawnego już trzydzieści lat temu – w praktyce wykorzystywana jest marginalnie. Celem ustawodawcy wprowadzającego w 1995 r. przedmiotowe rozwiązanie prawne było zapewnienie bezpieczeństwa pokrzywdzonym i świadkom, którzy – gdyby nie poczucie bezpieczeństwa wynikające z nadania im statusu incognito – nie złożyliby zeznań w obawie przed
zemstą świata przestępczego. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że wykorzystanie tej instytucji wobec pokrzywdzonego jest problematyczne, a to z uwagi na większe niż w przypadku postronnego świadka ryzyko dekonspiracji oraz z powodu konieczności zachowania wymagań formalnych w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, akcie oskarżenia czy też wyroku, w których treści należy umieścić dane pokrzywdzonego – co pozostaje w oczywistej sprzeczności z sensem nadania pokrzywdzonemu statusu incognito. Autor prezentuje stanowisko oparte na analizie przepisów: kodeksu postępowania karnego i europejskiej Konwencji praw człowieka, a także dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, sądów powszechnych i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – która przemawia za uznaniem, że wykorzystanie przedmiotowego rozwiązania prawnego względem pokrzywdzonego jest możliwe i nie uchybia przepisom tworzących konstrukcję rzetelnego procesu karnego.

References

  1. Aktualne problemy prawa karnego, kryminologii i penitencjarystyki. Księga ofiarowana Profesorowi Stefanowi Lelentalowi w 45. roku pracy naukowej i dydaktycznej, K. Indecki (red.), Łódź 2004. [Google Scholar]
  2. Baj A., Udział stron w postępowania przygotowawczego w czynnościach powtarzalnych, „Prokuratura i Prawo” 2019, 2. [Google Scholar]
  3. Błoński M., Zbrojewska M., Dowody i postępowanie dowodowe w procesie karnym. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory pism procesowych, Warszawa 2021. [Google Scholar]
  4. Daszkiewicz W., Prawo karne procesowe. Zagadnienia ogólne, tom 2, Poznań 2001. [Google Scholar]
  5. Gajewska-Kraczkowska H., Świadek incognito: między efektywnością ścigania a prawem do obrony, „Studia Iuridica” 1997, 33. [Google Scholar]
  6. Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego, tom 1. Art. 1–467. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2014. [Google Scholar]
  7. Grzeszczyk W., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 10, Warszawa 2014, wyd. el. art. [art. 184 k.p.k.]. [Google Scholar]
  8. Hofmański P., Świadek anonimowy w procesie karnym, Kraków 1998. [Google Scholar]
  9. Hofmański P., Zabłocki S., Pierwsze doświadczenia ze świadkiem incognito. Przeciwdziałanie korupcji i zorganizowanej przestępczości, „Biuletyn Ośrodka Informacji Rady Europy Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego” 1999, 3–4. [Google Scholar]
  10. Izydorczyk J., Niektóre aspekty formalnoprawne aktu oskarżenia, „Prokuratura i Prawo” 2001, 7–8. [Google Scholar]
  11. Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 1–424 k.p.k., tom 1, L.K. Paprzycki (red.), Warszawa 2013. [Google Scholar]
  12. Kodeks postępowania karnego, tom 1. Komentarz. Art. 1–424, D. Drajewicz (red.), Warszawa 2020. [Google Scholar]
  13. Kodeks postępowania karnego, tom 2. Komentarz do art. 167–296, R.A. Stefański, S. Zabłocki (red.), Warszawa 2019. [Google Scholar]
  14. Kodeks postępowania karnego, tom 3. Komentarz do art. 297–424, R.A. Stefański, S. Zabłocki (red.), Warszawa 2021. [Google Scholar]
  15. Kodeks postępowania karnego, Komentarz, J. Skorupka (red.), wyd. 6/el., Warszawa 2023. [Google Scholar]
  16. Kodeks postępowania karnego. Komentarz, K. Dudka (red.), Warszawa 2023 [art. 184 k.p.k.]. [Google Scholar]
  17. Kodeks postępowania karnego, tom 1. Komentarz aktualizowany, D. Świecki (red.), Warszawa 2024 wyd. el. [art. 184 i art. 413 k.p.k.]. [Google Scholar]
  18. Kolasiński B., Kulikowski T, Glosa do uchwały SN z 20 stycznia 1999 r., I KZP 21/98, „Prokuratura i Prawo” 2000, 4. [Google Scholar]
  19. Kołodziejczak A., Pokrzywdzony w charakterze świadka anonimowego, „Prokuratura i Prawo” 2007, 1. [Google Scholar]
  20. Kotowski W., Świadek incognito, „Prawo i Życie” 1999, 5. [Google Scholar]
  21. Lonati S., Anonymous Witness Evidence Before the European Court of Human Rights: Is It Still Possible to Speak of Fair Trial, ‘European Criminal Law Review’ 2018, 8, 1. [Google Scholar]
  22. Łobacz P., Odmowa nadania statusu świadka anonimowego, „Prokuratura i Prawo” 2010, 7–8. [Google Scholar]
  23. Nizioł K., Przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji świadka incognito, „Prokuratura i Prawo” 2007, 10. [Google Scholar]
  24. Nowicki M.A., Wokół Konwencji europejskiej. Komentarz do europejskiej Konwencji praw człowieka, Warszawa 2021. [Google Scholar]
  25. Ocieczek G., Zbieranek A., Instytucja świadka anonimowego. Wybrane zagadnienia, „Prokuratura i Prawo” 2021, 7–8. [Google Scholar]
  26. Pracki H., Analiza praktyki stosowania instytucji świadka anonimowego (w kontekście obowiązujących uregulowań prawnych oraz stanowiska wypracowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału w Strasburgu), Warszawa 2002. [Google Scholar]
  27. Prawo karne i proces karny wobec nowych form i technik przestępczości. Niemiecko-polskie kolokwium prawa karnego, Białystok–Rajgród, 12–17.09.1995, H.J. Hirsch, [Google Scholar]
  28. P. Hofmański, E.W. Pływaczewski, C. Roxin (red.), Białystok 1997. [Google Scholar]
  29. Prusak F., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1999, wyd. el. [art. 184 k.p.k.]. [Google Scholar]
  30. Rzetelny proces karny. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, J. Skorupka (red.), Warszawa 2009. [Google Scholar]
  31. Rzetelny proces karny w orzecznictwie sądów polskich i międzynarodowych, P. Wiliński (red.), Warszawa 2009. [Google Scholar]
  32. Skowron A., Rzetelny proces karny w ujęciu Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, „Prokuratura i Prawo” 2017, 11. [Google Scholar]
  33. Stryszowski P., Świadek incognito – algorytm postępowania, „Prokuratura i Prawo” 2015, 12. [Google Scholar]
  34. Sychta K., Kodeks postępowania karnego, J. Zagrodnik (red.), Warszawa 2024. [Google Scholar]
  35. Szyprowski B., Glosa do uchwały SN z 20.01.1999 r., I KZP 21/98, OSP 1999 nr 9. [Google Scholar]
  36. Tomaszewski T., Prawo do obrony jako gwarancja rzetelnego procesu karnego, „Prokuratura i Prawo” 2020, 6. [Google Scholar]
  37. Wiktorzak K., System ochrony świadka w polskim procesie karnym, Białystok 2018 (niepublikowana rozprawa doktorska, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/7653/1/K_Wiktorzak_System_ochrony_swiadka_w_polskim_procesie_karnym.pdf [dostęp online: 27.12.2025]. [Google Scholar]
  38. Wiliński P., Prawo do obrony a dowód z zeznań świadka incognito w polskim procesie karnym, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2003, LXV, 4. [Google Scholar]
  39. Wiliński P., Świadek incognito w polskim procesie karnym, Kraków 2003. [Google Scholar]
  40. Wiliński P., System prawa karnego procesowego, tom 8. Dowody, cz. 4, P. Hofmański (red. nacz.), J. Skorupka (red.), Warszawa 2019. [Google Scholar]
  41. Wojciechowski J., Jeszcze raz o świadku incognito, „Rzeczpospolita” 12.06.1995 r. [Google Scholar]
  42. Wolska-Bagińska A., Ochrona danych osobowych świadka i pokrzywdzonego w procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2019, 1. [Google Scholar]
  43. Woźniak Ł., Glosa do uchwały SN z 20.01.1999 r., I KZP 21/98, OSP 1999 nr 6. [Google Scholar]
  44. Współczesny polski proces karny. Księga ofiarowana Prof. Tadeuszowi Nowakowi, S. Stachowiak (red.), Poznań 2002. [Google Scholar]
  45. Zagrodnik J., Dopuszczalność kumulacji roli procesowej pokrzywdzonego z innymi rolami procesowymi w postępowaniu karnym, „Problemy Prawa Karnego” 2001, 24. [Google Scholar]
  46. Zasady procesu karnego wobec wyzwań współczesności. Księga ku czci Profesora S. Waltosia, J. Czapska, A. Gaberle, A. Światłowski, A. Zoll (red.), Warszawa 2000. [Google Scholar]
  47. Zbieranek A., Zastosowanie instytucji świadka anonimowego w świetle badań ankietowych prokuratorów oraz asesorów prokuratury z obszaru właściwości Prokuratury Regionalnej w Katowicach, „Prokuratura i Prawo” 2022, 7–8. [Google Scholar]
  48. Zbieranek A., Kształtowanie się linii orzeczniczej sądów polskich w sprawach karnych z udziałem świadka anonimowego a zasada swobodnej oceny dowodowej, „Prokuratura i Prawo” 2022, 11. [Google Scholar]
  49. Zbieranek A., Świadek anonimowy. Studium karnoprocesowe i empiryczne, Bydgoszcz 2024 (niepublikowania rozprawa doktorska, https://kpsw-uczelnia.bip.gov.pl/fobjects/download/ 2070306/rozprawa-doktorska-mgr-adama-zbieranek-pdf.html [dostęp online: 27.12.2025]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.