Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Językoznawstwo baner

Nr 3/28 (2026)

Artykuły

Praworządność w polskim dyskursie publicznym: Analiza pojęciowa oparta na badaniach korpusowych

DOI: https://doi.org/10.25312/j.10872  [Google Scholar]
Opublikowane: 23.10.2026

Abstrakt

Artykuł analizuje funkcjonowanie i konceptualizację pojęcia „praworządność” w polskim dyskursie publicznym,
parlamentarnym i prawnym. Badanie opiera się na wielkich zbiorach danych językowych (big data)
z różnorodnych polskich korpusów, przetwarzanych za pomocą narzędzi cyfrowych do oceny frekwencji,
sentymentu i klasyfikacji tekstów. Wyniki wskazują, że częstotliwość użycia tego terminu wyraźnie wzrasta
w okresach przemian i kryzysów społeczno-politycznych, zwłaszcza w latach dziewięćdziesiątych XX wieku
oraz w latach 2015–2024. Ustalono ponadto, że „praworządność” nie posiada ścisłej, odrębnej definicji w polskim prawie, funkcjonując w oparciu o ogólne znaczenie leksykalne. Użycie tego pojęcia dominuje głównie
w sformalizowanych kanałach komunikacji (takich jak publicystyka czy debaty polityczne), nie zaś w języku
potocznym. Badanie to ukazuje pojęcie praworządności przez pryzmat językoznawstwa, nauk prawnych oraz
uwarunkowań społeczno-politycznych.

Bibliografia

  1. About the NKJP project. (n.d.), Narodowy Korpus Języka Polskiego, https://nkjp.pl/index.php?page=0&lang=1 [Google Scholar]
  2. Ancarno C. (2020), Corpus-assisted discourse studies, [in:] A. De Fina & A. Georgakopoulou (eds.), The Cambridge handbook of discourse studies (pp. 165–185), Cambridge: Cambridge University Press, https://doi.org/10.1017/9781108348195.009 [Google Scholar]
  3. Bańko M. (2001), Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa: Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. [Google Scholar]
  4. Bartmiński J. (2006), Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. [Google Scholar]
  5. Bartmiński J. (2014), Polskie wartości w europejskiej aksjosferze, [in:] S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, S. Wasiuta (eds.), Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. [Google Scholar]
  6. Bielińska-Gardziel I., Niebrzegowska-Bartmińska S., Szadura J. (eds.) (2014), Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów: T. 3. Problemy eksplikowania i profilowania pojęć, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. [Google Scholar]
  7. Borawski S. (2005), Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii, [in:] S. Borawski (ed.), Rozprawy o historii języka polskiego, pp. 13–61, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego. [Google Scholar]
  8. Charteris-Black J. (2026), Analysing political speeches: Rhetoric, discourse and metaphor, London: Bloomsbury Academic. [Google Scholar]
  9. Connolly W.E. (1993), The terms of political discourse, Princeton: Princeton University Press. [Google Scholar]
  10. Faber P., Reimerink A. (2019), Framing terminology in legal translation, “International Journal of Legal Discourse”, vol. 4(1), pp. 15–46, https://doi.org/10.1515/ijld-2019-2015 [Google Scholar]
  11. Forchtner B., Özvatan Ö. (2022), De/legitimising EUrope through the performance of crises: The far-right Alternative for Germany on “climate hysteria” and “corona hysteria” , “Journal of Language and Politics”, vol. 21(2), pp. 208–232, https://doi.org/10.1075/jlp.21064.for [Google Scholar]
  12. Freeden M. (1998), Ideologies and political theory: A conceptual approach, Oxford: Clarendon Press. [Google Scholar]
  13. Gallie W.B. (1956), Essentially contested concepts, “Proceedings of the Aristotelian Society”, vol. 56(1), pp. 167–198, https://doi.org/10.1093/aristotelian/56.1.167 [Google Scholar]
  14. Grzegorczykowa R. (2010), Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, (4th ed.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. [Google Scholar]
  15. Grucza F. (1983), Zagadnienia metalingwistyki: Lingwistyka – jej przedmiot, lingwistyka stosowana, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [Google Scholar]
  16. Ilie C. (2015), Parliamentary discourse, [in:] K. Tracy, C. Ilie, T. Sandel (eds.), The international encyclopedia of language and social interaction, Chichester: Wiley. https://doi.org/10.1002/9781118611463.wbielsi201 [Google Scholar]
  17. Koselleck R. (2004), Futures past: On the semantics of historical time (K. Tribe, trans.), New York: Columbia University Press. [Google Scholar]
  18. Lewandowska-Tomaszczyk B. (2008), Corpus linguistics: Computer tools, and applications–State of the art, Frankfurt am Main: Peter Lang. [Google Scholar]
  19. Lewandowska-Tomaszczyk B. (2021), Comparing languages and cultures: Parametrization of analytic criteria, “Russian Journal of Linguistics”, vol. 25(2), pp. 343–368, https://doi.org/10.22363/2687-0088-2021-25-2-343-368 [Google Scholar]
  20. Lukszyn J. (ed.) (2005), Języki specjalistyczne: Słownik terminologii przedmiotowej (2nd expanded ed.), Warszawa: Katedra Języków Specjalistycznych Uniwersytetu Warszawskiego. [Google Scholar]
  21. Marciniak M., Kieraś W., Bojałkowska K., Borkowski P., Borys M., Eźlakowski W., Guz W., Kobyliński Ł., Komosińska D., Krasnowska-Kieraś K., Łaziński M., Miernecka M., Nitoń B., Ogrodniczuk M., Rudolf M., Tomaszewska A., Woliński M., Wołoszyn J., Wójtowicz B., Wróblewska A., Zawadzka-Paluektau N. (2023), Korpus współczesnego języka polskiego, Warszawa: Instytut Podstaw Informatyki PAN. [Google Scholar]
  22. Miodunka W. (1989), Podstawy leksykologii i leksykografii, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [Google Scholar]
  23. Musolff A. (2011), Metaphor in discourse history, [in:] M.E. Winters, H. Tissari, K. Allan (eds.), Historical cognitive linguistics (pp. 70–90), Berlin: De Gruyter Mouton, https://doi.org/10.1515/9783110226447.70 [Google Scholar]
  24. Musolff A. (2016), Political metaphor analysis: Discourse and scenarios, London: Bloomsbury Academic. [Google Scholar]
  25. Musolff A. (2023), Metaphorical framing in political discourse, [in:] P. Cap (ed.), Handbook of political discourse (pp. 145–163), Cheltenham: Edward Elgar Publishing, https://doi.org/10.4337/9781800373570.00019 [Google Scholar]
  26. Niebrzegowska-Bartmińska S. (2021), O eksplikowaniu konceptów kulturowych, „Prace Filologiczne”, vol. 76, pp. 401–424, https://doi.org/10.32798/pf.879 [Google Scholar]
  27. Ogrodniczuk M. (2017), Lingwistyka komputerowa dla języka polskiego: Dziś i jutro, „Język Polski”, vol. 97(1), pp. 18–28, https://doi.org/10.31286/JP.97.1.3 [Google Scholar]
  28. Pech L., Kochenov D. (2021), Respect for the rule of law in the case law of the European Court of Justice: A casebook overview of key judgments since the Portuguese Judges case (SIEPS Report No. 2021:3), Stockholm: Swedish Institute for European Policy Studies, https://www.sieps.se/en/publications/2021/respect-for-the-rule-of-law-in-the-case-law-of-the-european-court-of-justice/ [Google Scholar]
  29. Pęzik P. (2020), Budowa i zastosowania korpusu monitorującego MoncoPL, „Forum Lingwistyczne”, vol. 7, pp. 133–150, https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.11 [Google Scholar]
  30. Randour F., Perrez J., Reuchamps M. (2020), Twenty years of research on political discourse: A systematic review and directions for future research, “Discourse & Society”, vol. 31(4), pp. 428–443, https://doi.org/10.1177/0957926520903526 [Google Scholar]
  31. Reisigl M. (2017), The discourse-historical approach, [in:] J. Flowerdew, J.E. Richardson (eds.), The Routledge handbook of critical discourse studies (pp. 44–59), London: Routledge, https://doi.org/10.4324/9781315739342 [Google Scholar]
  32. Reisigl M., Wodak R. (2009), The discourse-historical approach, [in:] R. Wodak, M. Meyer (eds.), Methods of critical discourse analysis (2nd rev. ed.), pp. 87–121, London: SAGE Publications. [Google Scholar]
  33. Rutkowski M., Skowronek K. (2020), Onomastyczna analiza dyskursu, Kraków: Wydawnictwa AGH. [Google Scholar]
  34. Sadurski W. (2019), Poland’s constitutional breakdown, Oxford: Oxford University Press, https://doi.org/10.1093/oso/9780198840503.001.0001 [Google Scholar]
  35. Szczyszek M. (2020), „O czym nie mówi się” w polskim parlamencie. Użycie leksemu „tabu” w parlamencie polskim (na podstawie korpusu stenogramów parlamentarnych z lat 1918–2018), [in:] A.B. Strawińska (ed.), Ojczysta święta mowo!… Wiąże nas twoje słowo. Polszczyzna w perspektywie diachronicznej. Studia i szkice, pp. 539–560, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. [Google Scholar]
  36. Tokarski R. (2013), Światy za słowami: Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. [Google Scholar]
  37. Wierzbicka A. (2010), Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. [Google Scholar]
  38. Witosz B., Sujkowska-Sobisz K., Ficek, E. (eds.) (2016), Dyskurs i jego odmiany, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. [Google Scholar]
  39. Wodak R. (2015), Critical discourse analysis, discourse-historical approach, [in:] K. Tracy, C. Ilie, T. Sandel (eds.), The international encyclopedia of language and social interaction, London: Wiley, https://doi.org/10.1002/9781118611463/wbielsi116 [Google Scholar]
  40. Wodak R. (2021), The politics of fear: The shameless normalization of far-right discourse (2nd ed.), London: SAGE Publications, https://doi.org/10.4135/9781529739664 [Google Scholar]
  41. Zabrocki L. (1963), Wspólnoty komunikatywne w genezie i rozwoju języka niemieckiego, cz. I: Prehistoria języka niemieckiego, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. [Google Scholar]
  42. Zinken J., Hellsten I., Nerlich B. (2008), Discourse metaphors, [in:] R.M. Frank, R. Dirven, T. Ziemke, E. Bernárdez (eds.), Body, language and mind: Vol. 2. Sociocultural situatedness, pp. 363–386, Berlin: De Gruyter Mouton, https://doi.org/10.1515/9783110199116.4.363 [Google Scholar]
  43. CLARIN (n.d.), https://clarin-pl.eu/ [accessed: 26.03.2024]. [Google Scholar]
  44. Emotagger (n.d.), https://services.clarin-pl.eu/services/emotagger [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  45. Hate speech (n.d.), https://services.clarin-pl.eu/services/hatespeech/interactive [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  46. KDP – Korpus Dyskursu Parlamentarnego [Parliamentary Discourse Corpus] (n.d.), https://kdp.ipipan.waw.pl/query_corpus/6 [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  47. Korpus Dekady SpoKo [Corpus of spoken Polish] (n.d.) https://korpusmowy.ijp.pan.pl/ [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  48. KWJP – Korpus Współczesnego Języka Polskiego [The Corpus of Contemporary Polish] (n.d.), https://kwjp.ipipan.waw.pl/query_corpus/21/ [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  49. Monco.pl (n.d.), http://monco.frazeo.pl/ [accessed: 1.12.2024] [Google Scholar]
  50. MultiEmo (n.d.), https://github.com/CLARIN-PL/multiemo [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  51. NKJP – Narodowy Korpus Języka Polskiego [The National Corpus of the Polish Language] (n.d.), http://nkjp.pl/ [accessed: 26.03.2026]. [Google Scholar]
  52. Słownik Gramatyczny Języka Polskiego [Grammatical Dictionary of Polish] (n.d.), www.sgjp.pl [accessed: 1.09.2024]. [Google Scholar]
  53. Słownik Języka Polskiego [Dictionary of the Polish Language] (n.d.), https://sjp.pl/ [accessed: 1.11.2024]. [Google Scholar]
  54. Słownik języka polskiego [Polish Language Dictionary] (n.d.), https://sjp.pl/ [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  55. Słownik synonimów [Dictionary of Synonyms] (n.d.), https://www.synonimy.pl [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]
  56. Textclass (n.d.), https://services.clarin-pl.eu/services/textclass-article-tagger/interactive [accessed: 1.12.2024] [Google Scholar]
  57. Wielki Słownik Języka Polskiego [The Polish Academy of Sciences Great Dictionary of Polish] (n.d.), https://wsjp.pl/ [accessed: 1.11.2024]. [Google Scholar]
  58. WSJP – Wielki słownik języka polskiego [Polish Academy of Sciences Great Dictionary of Polish] (n.d.), https://wsjp.pl/ [accessed: 1.12.2024]. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.