Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Biblistyka

Czego egzegeta oczekuje od teologa?

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.9793  [Google Scholar]
Opublikowane: 19.05.2026

Abstrakt

W niniejszym artykule postawiony zostaje problem relacji egzegezy i teologii. Podstawą wniosków będzie analiza konkretnych przypadków, w których relacja ta się realizuje. Pierwsza część artykułu poświęcona jest analizie zagadnienia, czy metoda egzegetyczna jest ortodoksyjna lub heterodoksyjna sama w sobie. Podstawą tych rozważań jest kategoria herezji egzegetycznych w Księdze różnych herezji Filastriusza z Brescii. Część druga, oparta na konfrontacji użycia Kol 1,27 w ariańskiej i ortodoksyjnej interpretacji, pokazuje, że nie egzegeza, ale szerszy kontekst teologiczny decyduje o charakterze lektury tekstu biblijnego. Trzecia część analizuje egzegezę Atanazego Wielkiego, której przykładów dostarczają krótkie pisma tego ojca Soboru Nicejskiego. Jego praktyka egzegetyczna nie mieści się w prostym binomium literalizmu i alegoryzmu. Atanazy sięga do różnych zabiegów egzegetycznych, kieruje się zaś teologią Logosu jako hermeneutyką. Ostatnia część artykułu nawiązuje do ruchu radykalnej ortodoksji oraz miejsca, które pozostaje w niej do zapełnienia – teologicznej interpretacji Objawienia. Radykalna ortodoksja staje się w tej refleksji kamieniem probierczym, pokazującym, że teologia integralna musi zawierać refleksję prowadzącą do teologicznego opisu Pisma Świętego oraz tego, jak Objawienie się w nim wyraża. Analiza ta prowadzi do następujących wniosków: zerwanie jedności egzegezy i teologii szkodzi obydwu; skutkiem zerwania tej więzi jest uzależnienie się egzegezy od metod nauk humanistycznych (historia, socjologia) lub ideologii; teologia oderwana od egzegezy staje się projektem filozoficznym (czego przykładem jest ruch radykalnej ortodoksji).

Bibliografia

  1. Atanazy Wielki. O dekretach Soboru Nicejskiego: O wypowiedzi Dionizego: O Synodach w Rimini i Seleucji. Translated by Przemysław M. Szewczyk (Wydawnictwo WAM, 2011). [Google Scholar]
  2. Atanazy Wielki. Mniejsze pisma atanazjańskie: Wybrane listy i pisma egzegetyczne. Translated by Przemysław M. Szewczyk. Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2021. [Google Scholar]
  3. Athanasius. “Contra Arianos.” In Athanasii opera omnia quae extant, edited by Jacques-Paul Migne, vol. 2. Patrologiae cursus completus. Series Graeca 26. Migne, 1857. [Google Scholar]
  4. Athanasius, „Epistulae ad Serapionem”. In Athanasii Ariepiscopi Alexandrini opera omnia, t. 2, edited by Jacques-Paul Migne. Patrologiae cursus completus. Series Graeca 26. Migne, 1857. [Google Scholar]
  5. Athanasius, “In illud: Omnia mihi tradita sunt a Patre”. In Athanasii Ariepiscopi Alexandrini opera omnia, t. 1, edited by Jacques-Paul Migne. Patrologiae cursus completus. Series Graeca 25. Migne, 1857. [Google Scholar]
  6. Brockelmann, Carl. Hebräische Syntax. Verlag der Buchhandlung des Erziehungsvereins, 1956. [Google Scholar]
  7. Brown, Francis, Samuel R. Driver, and Charles A. Briggs. The Hebrew and English Lexicon. Hendrickson Publishers, 1979. [Google Scholar]
  8. Butterworth, George W. Origen on First Principles. Society for Promoting Christian Knowledge, 1936. [Google Scholar]
  9. Chenu, Marie-Dominique. La théologie au douzième siècle. J. Vrin, 1957. [Google Scholar]
  10. Clemens Alexandrinus. “Cohortatio ad gentes.” In Clementis Alexandrini opera quae extant omnia, edited by Nicolai Le Nourry, vol. 1, Patrologiae cursus completus. Series Graeca 8. Migne, 1857. [Google Scholar]
  11. Cyryl Aleksandryjski. Komentarz do Pierwszego Listu św. Pawła do Koryntian. Translated by Konrad F. Zawadzki. Święty Paweł, 2022. [Google Scholar]
  12. Czerski, Janusz. Pierwszy List do Koryntian. TUM, 2009. [Google Scholar]
  13. Filastriusz z Brescii. Księga różnych herezji. Translated by Mariusz Szram. Wydawnictwo WAM, 2021. [Google Scholar]
  14. Gregg, Robert C. and Dennis E. Groh. Early Arianism: A View of Salvation. Fortress Press, 1981. [Google Scholar]
  15. Grzywaczewski, Joseph. Les controverses théologiques au quatrième siècle. Polihymnia, 2023. [Google Scholar]
  16. Haag, Herbert. “bn.” In Theologisches Wörterbuch zum Alten Testament, edited by G. Johannes Botterweck and Helmer Ringgren, vol. 1. Kohlhammer, 1973. [Google Scholar]
  17. Hall, Stuart G. “The Thalia of Arius in Athanasius’ Accounts.” In Arianism: Historical and Theological Reassessments; Papers from the Ninth International Conference on Patristic Studies, edited by Robert C. Gregg. Wipf&Stock 2006. [Google Scholar]
  18. Helyer, Larry R. “Arius Revisited: the Firstborn over All Creation.” Journal of the Evangelical Theological Society 31, no. 1 (1988): 59–67. [Google Scholar]
  19. Jan Chryzostom. Homilie do Pierwszego Listu św. Pawła do Koryntian. Translated byAntoni Paciorek. Edycja Świętego Pawła 2021. [Google Scholar]
  20. Juliano. Contra los Galileos: Cartas y fragmentos; Testimonios; Leyes. Translated by José García Blanco and Pilar Jiménez Gazapo. Editorial Gredos 1982. [Google Scholar]
  21. Koetschau, Paul, ed. De Principiis. Vol. 5 of Origenes Werke. J. C. Hinrichs, 1913. [Google Scholar]
  22. Lienhard, Joseph T. “The ‘Arian’ Controversy: Some Categories Reconsidered.” Theological Studies 48, no. 3 (1987): 415–37. https://doi.org/10.1177/004056398704800301. [Google Scholar]
  23. Linke, Waldemar. “Verbum abbreviatum and silentium Dei in Benedict XVI’s Writings and the Object and Method of Biblical Exegesis.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 32, no. 1 (2024): 5–64. https://doi.org/10.34839/WPT.2024.32.1.5-64. [Google Scholar]
  24. Longosz, Stanisław. “Atanazjańska terminologia teologii wcielenia.” Vox Patrum 38–39 (2000): 414–29. https://doi.org/10.7227/bjrl.41.2.7. [Google Scholar]
  25. Lubac, Henri de. Exégèse médiévale: Les quatre sens de l’Écriture; Premiere Partie. Vol. 1. Aubier 1959. [Google Scholar]
  26. Lubac, Henri de. Pismo Święte w Tradycji Kościoła. Translated by Kazimierz Łukowicz. Wydawnictwo WAM, 2008. [Google Scholar]
  27. Łukaszczyk, Michał. “The Christocentric Exegesis in The Letters of St. Jerome: Based on Selected Examples.” Biblica et Patristica Thoruniensia 17, no. 1 (2024): 23–35. https://doi.org/10.12775/bpth.2024.002. [Google Scholar]
  28. Methodius z Olimpu. “Convivium decem virginum.” In Methodii Episcopi et Martyris opera omnia, edited by Jacques-Paul Migne. Patrologiae cursus completus. Series Graeca 18. Migne, 1857. [Google Scholar]
  29. Milbank, John. The Suspended Middle: Henri de Lubac and the Renewed Split in Modern Catholic Theology. William B. Eerdmans, 2014. [Google Scholar]
  30. Milbank, John. The Word Made Strange: Theology, Language, Culture. Blackwell, 1997. [Google Scholar]
  31. Milbank, John, and Catherine Pickstock. Truth in Aquinas. Routledge, 2001. [Google Scholar]
  32. Newman, John H. Logika wiary. Translated by Paweł Boharczyk. Instytut Wydawniczy PAX, 1989. [Google Scholar]
  33. Newman, John H. O rozwoju doktryny chrześcijańskiej. Translated by Jolanta W. Zielińska. PAX, 1957. [Google Scholar]
  34. Nguyen, Thuy-Linh. The Legacy of Henri de Lubac and the Challenge of Radical Orthodoxy. Pontificia Università Gregoriana, 2007. [Google Scholar]
  35. Orygenes. Homilie o Księdze Jeremiasza: Komentarz do Lamentacji Jeremiasza: Homilie o Księgach Samuela i Księgach Królewskich. Translated by Stanisław Kalinkowski. ATK, 1983. [Google Scholar]
  36. Orygenes. Homilie o Księgach Izajasza i Ezechiela. Translated by Stanisław Kalinkowski. Wydawnictwo WAM, 2000. [Google Scholar]
  37. Orygenes. Komentarz do Ewangelii według św. Jana. Translated by Stanisław Kalinkowski. WAM, 2003. [Google Scholar]
  38. Orygenes. O zasadach. Translated by Stanisław Kalinkowski. WAM, 1996. [Google Scholar]
  39. Philon Alexandrinus. “De posteritate Caini,” In Philonis Alexandrini opera quae supersunt, edited by Paul Wendland, vol. 2. Tipis et impensis Georgi Reimeri, 1897. [Google Scholar]
  40. Pietras, Henryk. Początki teologii Kościoła. Wydawnictwo WAM, 2000. [Google Scholar]
  41. Pietras, Henryk. Sobór Nicejski (325): Kontekst religijny i polityczny, dokumenty, komentarze. Wydawnictwo WAM, 2013. [Google Scholar]
  42. Pietras, Henryk. “Wstęp.” In Atanazy Wielki, Listy do Serapiona, Translated by Stanisław Kalinkowski. Wydawnictwo WAM, 1996. [Google Scholar]
  43. Pollard, T. E. “The Exegesis of Scripture and the Arian Controversy.” Bulletin of the John Rylands Library 41, no. 2 (1959): 414–29. https://doi.org/10.7227/bjrl.41.2.7. [Google Scholar]
  44. Popiołek, Piotr S. Herezja sekularności: Tropami myśli Johna Milbanka. Teologia Polityczna, 2024. [Google Scholar]
  45. Ricoeur, Paul. “Meta-foryczne i meta-fizyczne.” Teksty: Teoria literatury, krytyka, interpretacja, no. 68 (1980): 183–98. [Google Scholar]
  46. Rosik, Mariusz. Pierwszy List do Koryntian. Edycja Świętego Pawła, 2009. [Google Scholar]
  47. Schmidt, Werner H. “❩elōhim God.” In Theological Lexicon of the Old Testament, edited by Ernst Jenni and Claus Westermann, translated by Mark E. Biddle, vol. 1. Hendrickson, 1997. [Google Scholar]
  48. Senior, John. Upadek i odbudowa kultury chrześcijańskiej. Translated by Teresa Milcarek and Beata Biały. Wydawnictwo Dębogóra, 2021. [Google Scholar]
  49. Setién García, Carla. “Herejes en el Antiguo Testamento según Filastrio de Brescia.” In (Re)escribendo a Historia: Achegas dos novos investigadores en Arqueoloxía e Ciencias da Anigüidade. Andavira, 2017. [Google Scholar]
  50. Simonetti, Manlio. Biblical Interpretation in the Early Church: An Historical Introduction to Patristic Exegesis. Translated by John A. Hughes. T&T Clark, 1994. [Google Scholar]
  51. Simonetti, Manlio. La crisi ariana nel IV secolo. Institutum Patristicum «Augustinianum», 1975. [Google Scholar]
  52. Szewczyk, Przemysław M. Człowieczeństwo Logosu według Atanazego Wielkiego. (Wydawnictwo WAM, 2010). [Google Scholar]
  53. Szewczyk, Przemysław M. “Wstęp.” In Mniejsze pisma atanazjańskie: Wybrane listy i pisma egzegetyczne, by Atanazy Wielki, translated by P. Szewczyk. Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2021. [Google Scholar]
  54. Szram, Mariusz. “Egzegeza literalna Starego Testamentu jako źródło herezji. Stanowisko Filastriusza z Brescii.” Vox Patrum 67 (2017): 619–29. [Google Scholar]
  55. Szram, Mariusz. Wokół osoby i myśli Orygenesa. Wydawnictwo KUL, 2021. [Google Scholar]
  56. Szram, Mariusz. “Wstęp.” In Księga różnych herezji, by Filastriusz z Brescii, translated by Mariusz Szram. Wydawnictwo WAM, 2021. [Google Scholar]
  57. Szulim, Maciej. “Utożsamienie osobowego Logosu z Pismem Świętym w komentarzach Orygenesa.” Master’s thesis, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, 2018. [Google Scholar]
  58. Teodoret z Cyru. Historia Kościoła. Translated by Henryk Pietruszczak. Henryk Pietruszczak, 2019. [Google Scholar]
  59. Turek, Waldemar. Grzech przeciw Duchowi Świętemu w tradycji patrystycznej. Wydawnictwo WAM, 2000. [Google Scholar]
  60. Woźniak, Robert. “John Milbank, albo o pewnej postaci myślenia zakorzenionego i jego współczesnych pożytkach.” In Herezja sekularności: Tropami myśli Johna Milbanka, by Piotr S. Popiołek. Teologia Polityczna, 2024. [Google Scholar]
  61. Zatwardnicki, Sławomir. “Objawienie w ujęciu Radykalnej Ortodoksji.” Teologia w Polsce 13, no. 2 (2019), 237–60. https://doi.org/10.31743/twp.2019.13.2.14. [Google Scholar]
  62. Zatwardnicki, Sławomir. “Radical Orthodoxy as Suspended Middle.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 27, no. 2 (2019), 121–47. https://doi.org/10.52097/wpt.2231. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.